Алфред Меррилл Уорден: Айға саяхат жасаған астронавттың өмірі мен еңбегі

Кіріспе

Америкалық ғарышкер және Айды зерттеуші (1932–2020)

Альфред Меррилл Уорден (7 ақпан 1932 – 18 наурыз 2020) – американдық сынақ ұшқышы, инженер және NASA ғарышкері. Ол 1971 жылы «Аполлон-15» Ай миссиясының командалық модулінің ұшқышы болды. Айға ұшқан 24 адамның бірі ретінде, ол командалық модульде (CM) «Endeavour» 74 рет айналып ұшты. Уорден 1932 жылы Мичиган штатында дүниеге келді; балалық шағын фермаларда өткізіп, бір жыл Мичиган университетінде оқыды, содан кейін Нью-Йорк штатындағы Вест-Пойнттағы АҚШ Әскери академиясына қабылданды. 1955 жылы тәмамдағаннан кейін ол ұшқыш тәжірибесі болмаса да, АҚШ Әуе күштеріне офицер болып кірді. Ол истребитель ұшақтарын ұшуда өте жақсы екенін дәлелдеді, дағдыларын жетілдіріп, 1966 жылы 5-ші топқа ғарышкер ретінде іріктелгенге дейін сынақ ұшқышы болды. Ол 1970 жылы Дэвид Скотт командир, ал Джеймс Ирвин Ай модулінің ұшқышы ретінде «Аполлон-15» экипажына іріктелгенге дейін «Аполлон-9» және «Аполлон-12» миссияларының резервтік экипаждарында қызмет етті. «Аполлон-15» Ай орбитасына шыққаннан кейін және оның экипаж мүшелері Айға қону үшін кеткеннен кейін, Уорден үш күнді CM-де жалғыз өткізді, осылайша кез келген адамнан ең алыс қашықтыққа саяхаттаған адам атанды, бұл рекордын әлі күнге дейін сақтап тұр. Ол Айдың көптеген суреттерін түсірді және Айды зерттеуге арналған ғылыми құралдар жиынтығын пайдаланды. «Аполлон-15» Жерге қайтып келген кезде Уорден ғарыш кемесінің сыртындағы камералардан пленка кассеталарын алу үшін ғарышқа шықты (EVA). Бұл тарихтағы алғашқы «ашық ғарыш» EVA болды және 2022 жылға дейін Жерден ең алыс жерде жасалған EVA болып табылады. Қайтып келгеннен кейін экипаж Айға алып кеткен почталық конверттерге байланысты дауға қатысты, олар NASA-дан сөгіс алды және қайтадан ғарышқа ұшпады. Уорден 1975 жылға дейін NASA-да, Эймс зерттеу орталығында жұмыс істеді, содан кейін жеке секторға өтті. Ол түрлі бизнес-жобалармен айналысты және 2005 жылдан 2011 жылға дейін директорлар кеңесінің төрағасы болып қызмет еткен Астронавттар стипендиялық қорымен ұзақ жылдар бойы байланыста болды. 2020 жылы қайтыс болғанға дейін ол көптеген қоғамдық шараларға қатысып, жаңа ғарыш бағдарламасын және ғылымдағы білім беруді насихаттады.

Alfred Merrill Worden (February 7, 1932 – March 18, 2020) was an American test pilot, engineer and NASA astronaut who was command module pilot for the Apollo 15 lunar mission in 1971. One of 24 people to have flown to the Moon, he orbited it 74 times in the command module (CM) Endeavour. Worden was born in Michigan in 1932; he spent his early years living on farms and attended the University of Michigan for one year, before securing an appointment to the United States Military Academy at West Point, New York. Graduating in 1955, he elected to be commissioned in the United States Air Force, though he had no piloting experience. He proved adept at flying fighter planes, and honed his skills, becoming a test pilot before his selection as a Group 5 astronaut in 1966. He served on the support crew for Apollo 9 and the backup crew for Apollo 12 before his selection for the Apollo15 crew in 1970, with David Scott as commander and James Irwin as lunar module pilot. After Apollo 15 reached lunar orbit, and his crewmates departed to land on the Moon, Worden spent three days alone in the CM, becoming in the process the individual who traveled the farthest from any other human being, a distinction he still holds. He took many photographs of the Moon and operated a suite of scientific instruments that probed the Moon. During Apollo 15's return flight to Earth, Worden performed an extravehicular activity (EVA), or spacewalk, to retrieve film cassettes from cameras on the exterior of the spacecraft. It was the first "deep space" EVA in history, and as of 2022 remains the one that has taken place farthest from Earth. After their return, the crew became involved in a controversy over postal covers they had taken to the Moon; they were reprimanded by NASA and did not fly in space again. Worden remained at NASA until 1975 at the Ames Research Center, then entered the private sector. He engaged in a variety of business activities, and had a longtime involvement with the Astronaut Scholarship Foundation, serving as chair of its board of directors from 2005 until 2011. He made many public appearances, promoting a renewed space program and education in the sciences, before his death in 2020.

Ерте өмір және білім

Альфред Меррилл Уорден 1932 жылдың 7 ақпанында Мичиган штатының Джексон қаласында Меррилл Бангс Уорден (1904–1978) мен Хелен Гарнет Уорденнің (1909–2004) ұлы болып дүниеге келді. Алты баланың екіншісі және төрт ұлдың үлкені Альфред Меррилл Уорден Джексон қаласының шетіндегі отбасылық шаруашылықта өсті, бірақ отбасы кейде Шығыс Иорданияның жанындағы анасының ата-әжесінің шаруашылығында да тұрды. Уорден Диббл, Грисвольд, Блумфилд және Шығыс Джексон бастауыш мектептерінде оқыды және Джексон орта мектебін бітірді, онда ол студенттік кеңестің төрағасы болды. Ол скаут болды және "Бірінші сынып скауты" атағын алды. Оның отбасының жағдайы жақсы болмағандықтан, Уорден оқуын жалғастыру үшін стипендия іздеді. Ол Мичиган университетінен бір жылға стипендия алды. Білім алуға арналған жол ретінде АҚШ-тың әскери академияларын қарастырған Уорден қабылдау емтиханына түсті және оған Нью-Йорктегі Вест-Пойнт АҚШ әскери академиясына және Мэриленд штатындағы Аннаполистегі АҚШ теңіз академиясына қабылдану мүмкіндігі ұсынылды. Ол Вест-Пойнтты таңдап, 1951 жылдың шілдесінде оқуын бастады. Кейін Уорден: "Мен өмірімді фермада өткізе алмаймын. Осы ой мені NASA-ға апаратын жолға түсірді" деді.

Әскери қызмет

Уорден Вест-Пойнтты бітірген кезде, ол ұшқыш тәжірибесіне ие болмаған. Кейбір оқытушылары оны осы салада оқуға ынталандырды. Ол әуе күштеріне түсуді жоспарлады, себебі оның ойынша, карьералық өсу тезірек болар еді, бірақ кейін бұл қате екенін түсінді. Уорден Техас штатындағы Мур әуе базасында алғашқы ұшу дайындығынан өтті, онда ол Beechcraft T-34 оқу ұшағында ұшуды үйренді және ұшқыштыққа деген сүйіспеншілікке бөленді. Келесі айда Уорден Фред Хейз бен Эдгар Митчеллмен бірге екінші пилоттық «Аполлон» миссиясын қолдау тобының құрамына кірді. «Аполлон» қолдау тобының міндеті – негізгі және қосалқы экипаждардың уақыты жетпеген жұмыстарды орындау болды. Уорден бұл тапсырманы НАСА басшылығының, соның ішінде Слейтонның, оған разы екендігінің белгісі деп қабылдады. 1967 жылдың 27 қаңтарында Уорден Калифорния штатындағы Дауниде орналасқан North American Aviation зауырында Block II командалық модулі құралып жатқанда, Слейтоннан жедел телефон қоңырауы алды. Слейтон оған «Аполлон-1» миссиясының үш астронавты ұшыру алаңындағы өртте қаза тапқандарын хабарлады. Уорден басқа астронавттарға хабарлап, олар Хьюстонға ұшып кетті. Оның ең қатты қайғырған жайт – алғашқы «Аполлон» ғарыш экипажы құрамына кіретін үш тәжірибелі ұшқыш жерде қаза тапқандары, ғарышқа ұшпағандары еді. Содан кейін жүргізілген толық қауіпсіздік сараптамасы барысында Уорден көп уақытын Дауниде Block II CM жұмысына жұмсады, басқа CM мамандарымен (мысалы, Свигертпен) бірге ықтимал жанғыш заттар мен басқа да қауіптерді жоюға тырысты. Паузадан кейін ол екінші «Аполлон» миссиясын қолдау тобында қалды, оның міндеті Жер орбитасында CM және Ай модулін (LM) сынау болды. Бұл миссия бастапқыда «Аполлон-8» деп аталды. LM-ді әзірлеуде кешігулер болды, ал 1968 жылдың тамызында НАСА шенеунігі Джордж Лоу «Аполлон-7» қазан айында сәтті аяқталса, «Аполлон-8» бағдарламаны тоқтатпау үшін LM-сіз Ай орбитасына ұшуы керек екенін ұсынды. Жер орбитасын сынау «Аполлон-9» миссиясы болды. «Аполлон-8» миссиясына жоспарланған экипаж, Джим МакДивитт басқаруымен, «Аполлон-9» экипажына айналды, ал Уорден Митчелл мен Джек Лусмамен бірге осы миссияны қолдау тобының құрамына кірді. «Аполлон-9» миссиясының CMP-і Дэвид Скотт болды. «Аполлон-15» миссиясы бастапқыда 33 сағатқа дейін Ай бетінде болу және екі серуен жасау көзделген H миссиясы болуы тиіс еді, бірақ 1970 жылдың ортасында екі «Аполлон» миссиясының тоқтатылуы оның J миссиясы болатынын білдірді, үш күндік сапар барысында үш серуен, алғашқы Айға жүретін көлік (LRV) және қызметтік модульде (SM) Айды зерттеуге арналған ғылыми құралдар жиынтығы болды. Уорденнің жұмысы – оның серіктері Ай бетінде серуендеген кезде осы құрылғыларды басқару еді. Алғаш рет Ай орбитасынан бақылаулар миссияның ресми мақсаты болды, және «Аполлон-13» және «Аполлон-14» миссияларының CMP-лері сияқты, Уорден геолог Фарук Эль Базбен бірге оқудан өтті, ол АҚШ-тың батыс таулары мен шөлдерінен ұшып бара жатқанда көргендерін түсіндіруді үйренді. Уорден Эль Базды қызықты және шабыттандыратын ұстаз деп тапты. Сондай-ақ, ол өзінің экипаж мүшелерін геологиялық жаттығуларға ертіп барды, олар Айға ұқсас жерлерде серуендеді, соның ішінде Гавайи, Мексика және Исландиядағы жерлер. Ол Скотт пен Ирвинсіз қайтуға немесе егер LM қате орбитаға ұшырылса, оларды құтқаруға дайындық жасады. Осы немесе басқа жаттығулармен айналыспаған кезде Уорден уақытының көп бөлігін North American Rockwell зауырындағы Дауниде өткізді, «Аполлон-15» командалық және қызметтік модулін (CSM) құрастыру мен сынақтан өткізуді қадағалады. Миссияға шығу алдында Уорден балалар телешоуындағы Мистер Роджерстің көршілес ауданында пайда болды. Ол НАСА-ның ғарыш бағдарламасына бір күні қолдау көрсетуі қажет болатын ұрпақтың мүшелері балаларды қызықтыру үшін көбірек жұмыс істеу керек деп ойлады. Фред Роджерс саяхатқа кеткен ата-аналар туралы шоулар жасауды жоспарлап, Ворденнің келбеті оған жақсы сәйкес келеді деп ойлады. Уорден Айға барар алдында шоуда пайда болды және бірнеше балалардың сұрақтарына жауап берді: ол басқаларын жазып, оларды өзімен бірге ғарыш кемесіне алып барды, сапарда олар туралы ойланамын деп уәде берді, ал миссиядан кейін бағдарламаға қайтадан жауап берді. «Аполлон-15» 1971 жылдың 26 шілдесінде ККС-тен Айға сапарын бастады. Транс-айлық инъекцияға қол жеткізілгеннен кейін, ғарыш кемесін Айға қарай траекторияға орналастырғаннан кейін, жарылғыш сымдар CSM, Endeavour-ды бустерден бөлді, өйткені Уорден CSM-нің қозғалтқыштарын оны итеріп жіберуге мәжбүр етті. Содан кейін Ворден CSM-ді LM Falcon-мен қосуға маневрледі, ол S IVB-нің соңында орнатылған (TLI-ге итерме берген бустер), содан кейін біріккен кеме S IVB-ден жарылғыш заттар арқылы бөлінді.

At the time Worden graduated from West Point, he had no piloting experience. and some of Worden's instructors urged this course upon him. He chose the Air Force, thinking promotion would be faster, something he subsequently learned was not the case. Worden received primary flight training at Moore Air Force Base, Texas, where he learned to fly on Beechcraft T 34 trainer aircraft, coming to love piloting. The following month, Worden was assigned as part of the support crew for the second crewed Apollo mission, along with Fred Haise and Edgar Mitchell. Apollo support crews were to do the things that the prime and backup crews did not have time for. Worden took the assignment as an indication that NASA management, including Slayton, was pleased with him. Worden was at North American Aviation's plant in Downey, California, where the BlockII command module was being built, on January 27, 1967, when he received an urgent phone call from Slayton, informing him that all three Apollo 1 astronauts had been killed in a fire at the launch pad, where a test was under way. Worden informed the other astronauts on site and they flew back to Houston. He was especially saddened by the fact that the three accomplished pilots who were to make up the first Apollo space crew died on the ground, rather than flying. During the complete safety review that followed, Worden spent much of his time in Downey working on the BlockII CM, seeking (with other CM specialists such as Swigert) to remove potential combustibles and other hazards. After the pause, he remained on the support crew for the second Apollo mission, which was to include testing of the CM and Lunar Module (LM) in Earth orbit. This mission was initially designated Apollo 8. There were delays in the development of the LM and in August 1968, NASA official George Low proposed that if Apollo 7 in October went well, Apollo8 should go to lunar orbit without a LM, so as not to hold up the program. The Earth orbit test would become Apollo 9. The crew who had been scheduled for Apollo8, led by Jim McDivitt, became the Apollo9 crew, and Worden became part of that mission's support crew along with Mitchell and Jack Lousma. Apollo9's CMP had been David Scott, Apollo15 was originally scheduled to be an H mission, with a limited stay of 33 hours on the Moon and two moonwalks, but the cancellation of two Apollo missions in mid 1970 meant the flight would be a Jmission, with three moonwalks during its three day stay, the first Lunar Roving Vehicle (LRV), and in the service module (SM) a suite of scientific instruments to probe the Moon. It was Worden's job, as his crewmates walked on the Moon, to operate these devices. For the first time, observations from lunar orbit were made a formal mission objective, and, like the CMPs of Apollo 13 and Apollo 14, Worden worked with geologist Farouk El Baz during training, learning to interpret what he saw as he flew over the mountains and deserts of the western United States. Worden found El Baz to be an enjoyable and inspiring teacher. He also accompanied his crewmates on geology training which took them to places where they walked over terrain resembling the Moon's, including sites in Hawaii, Mexico, and Iceland. He trained for the possibility he might have to return without Scott and Irwin or rescue them if the LM launched into the wrong orbit. When he was not busy with that or other training, Worden spent much of his time at North American Rockwell's facilities at Downey, supervising the construction and testing of Apollo15's command and service module (CSM). Before leaving on his mission, Worden appeared on the children's television show Mister Rogers' Neighborhood. He felt NASA needed to do more to engage children, members of a generation whose support would one day be necessary for the space program. Fred Rogers was planning to do shows on parents going away on trips, and felt Worden's appearance would mesh well with that. Worden appeared on the show before going to the Moon and answered several children's questions: he wrote down some others and took them with him on the spacecraft, promising to think about them on the trip, and after the mission, appeared again on the program to answer them. Apollo 15 took off on its lunar journey from KSC on July 26, 1971. Once trans lunar injection had been achieved, placing the spacecraft on a trajectory towards the Moon, explosive cords separated the CSM, Endeavour, from the booster as Worden operated the CSM's thrusters to push it away. Worden then maneuvered the CSM to dock with the LM, Falcon, which was mounted on the end of the S IVB (the booster that had supplied the thrust for TLI), and the combined craft was then separated from the S IVB by explosives.