Кіріспе
Грекияның Александр I патшасының морганатик жұбайы Аспасия Ману (Ασπασία Μάνου; 4 қыркүйек 1896 – 7 тамыз 1972) – Грекияның Александр I патшасының әйелі болған грек аристократы. Некеге байланысты туған дау-дамайларға байланысты, ол «Грекия патшайымы Аспасия» емес, «Мадам Ману» деп аталды. 1922 жылғы 10 қыркүйекте Александрдың қайтысы мен король Константин I-нің таққа қайта отыруынан кейін ғана ол Грекия мен Данияның ханшайымы Аспасия деп танылды. Неке арқылы ол және оның ұрпақтары Даниядан шыққан грек патша отбасының жалғыз грек текті мүшелері болды. Грекия королі Константин I-нің көмекшісі полковник Петрос Манос пен Мария Аргиропулостың қызы (Петрос Манос пен Мария Аргиропулос Константинопольдің ең белгілі грек фанариот отбасыларының және Трансильвания, Валахия мен Молдавияның билеуші князьдарының ұрпақтары болды), Аспасия патша отбасына жақын өсті. Әкесі мен анасы ажырасқаннан кейін ол Францияда және Швейцарияда оқуға жіберілді. 1915 жылы Грекияға оралған ол Александр ханзадамен танысты, оған патша отбасы Александр I-нің Еуропаның билеуші әулеттерінен біріне жатпайтын әйелмен қарым-қатынасын мойындаудан бас тартуына байланысты құпия түрде кездесіп жүрді. Осы кезде Грекиядағы жағдай Бірінші дүниежүзілік соғыс салдарынан күрделенді. 1917 жылы Константин I тақтан бас тарды, ал Александр патша болып сайланды. Отбасынан бөлініп, премьер-министр Элефтериос Венизелосқа бағынышты жаңа билеуші Аспасияда көңіл тапты. Әкесінің (Швейцарияға жер аударылған) және венизелистердің (патшаның британдық ханшайымға үйленуін қалағандардың) қарсылығына қарамастан, Александр I 1919 жылғы 17 қарашада Аспасияға құпия никелесті. Үйлену тойының жариялануынан кейін болған үлкен дау-шуға байланысты Аспасия уақытша Грекиядан кетіп қалды. Бірақ бірнеше айдан кейін күйеуімен қайта табысып, Грекия патшайымы атағын алмай-ақ елге оралуға рұқсат алды. Ол жүкті болды, бірақ Александр 1920 жылғы 25 қазанда, некелескеннен кейін бір жыл өтпей қайтыс болды. Сонымен қатар, Грекиядағы жағдай нашарлай бастады: ел Осман империясымен қанды соғыстың ортасында болды, Константин I (1920 жылғы 19 желтоқсанда) таққа қайта отырды, бірақ тағы да (1922 жылғы 27 қыркүйекте) Диадохос (тақ мұрагері) Георгийдің пайдасына тақтан түсірілді. Бастапқыда патша отбасынан шеттетілген Аспасия 1921 жылғы 25 наурызда қызы Александра дүниеге келгеннен кейін біртіндеп отбасыға қайта қосылды, кейіннен әкесінің жарлығымен Грекия мен Данияның ханшайымы Александр атағын алды. Дегенмен, оның жағдайы оның қарындасы Елизавета Румынияның оны ұнатпауы және елдің саяси тұрақсыздығына байланысты осал болып қала берді. 1924 жылғы 25 наурызда республика жарияланғаннан кейін Грекияда қалуға рұқсат етілген патша отбасының жалғыз мүшелері ретінде Аспасия мен оның қызы королева Софиямен бірге Флоренцияда қоныстанды. Олар 1927 жылға дейін сол жерде тұрды, содан кейін уақыттарын Ұлыбритания мен Венеция арасында бөлісті. 1935 жылы Грекияда монархияның қайта орнауы Аспасияның өміріне ешқандай өзгеріс енгізбеді. Заңдарымен қорғалған ол Венециядағы «Едем бағы» вилласын 1940 жылы Греко-итальян соғысы басталғанға дейін өзінің негізгі резиденциясы етіп алды. Қызыл Крестте жұмыс істеу үшін елге қысқа уақытқа оралғаннан кейін ханшайым Екінші дүниежүзілік соғысты Англияда өткізді. 1944 жылы оның қызы Югославияның жер аударылған патшасы Петр II-ге тұрмысқа шықты, ал 1945 жылы Югославияның тақ мұрагері Александр дүниеге келгеннен кейін Аспасия әже болды. Бейбітшілік орнағаннан кейін Аспасия Венецияға қайта оралды. Оның соңғы күндері экономикалық қиындықтар, ауру және әсіресе бірнеше рет өзін-өзі өлтіруге тырысқан қызы үшін уайымдаумен өтті. Аспасия 1972 жылы қайтыс болды, бірақ оның сүйегі 1993 жылы ғана Татои корольдік зиратына көшірілді.
Aspasia Manou (Ασπασία Μάνου; 4 September 1896 – 7 August 1972) was a Greek aristocrat who became the wife of Alexander I, King of Greece. Due to the controversy over her marriage, she was styled Madame Manou instead of "Queen Aspasia", until recognized as Princess Aspasia of Greece and Denmark after Alexander's death and the restoration of King Constantine I, on 10 September 1922. Through her marriage, she and her descendants were the only ethnically Greek members of the Greek royal family, which originated in Denmark. Daughter of Colonel Petros Manos, aide de camp to King Constantine I of Greece, and Maria Argyropoulos (Petros Manos and Maria Argyropoulos were both descendants of most prominent Greek Phanariote families of Constantinople and descendants of ruling Princes of Transylvania, Wallachia and Moldavia), Aspasia grew up close to the royal family. After the divorce of her parents, she was sent to study in France and Switzerland. She returned to Greece in 1915 and met Prince Alexander, to whom she became secretly engaged due to the expected refusal of the royal family to recognize the relationship of Alexander I with a woman who did not belong to one of the European ruling dynasties. Meanwhile, the domestic situation in Greece was complicated by World War I. King Constantine I abdicated in 1917 and Alexander was chosen as sovereign. Separated from his family and subjected to the Prime Minister Eleftherios Venizelos, the new ruler found comfort in Aspasia. Despite the opposition of his parents (exiled in Switzerland) and Venizelists (who wanted the king to marry a British princess), King Alexander I secretly married Aspasia on 17 November 1919. The public revelation of the wedding shortly after caused a huge scandal, and Aspasia temporarily left Greece. However, she was reunited with her husband after a few months of separation and was then allowed to return to Greece without receiving the title of Queen of the Hellenes. She became pregnant, but Alexander died on 25 October 1920, less than a year after their marriage. At the same time, the situation in Greece was deteriorating again: the country was in the middle of a bloody conflict with the Ottoman Empire, Constantine I was restored (19 December 1920) only to be deposed again (27 September 1922), this time in favor of Diadochos (Crown Prince) George. Initially excluded from the royal family, Aspasia was gradually integrated after the birth of her daughter Alexandra on 25 March 1921 and was later recognized with the title of Princess Alexander of Greece and Denmark after a decree issued by her father in law. Nevertheless, her situation remained precarious due to the dislike of her sister in law Elisabeth of Romania and the political instability of the country. As the only members of the royal family to be allowed to stay in Greece after the proclamation of the Republic on 25 March 1924, Aspasia and her daughter chose to settle in Florence, with Queen Sophia. They remained there until 1927 then divided their time between the United Kingdom and Venice. The restoration of the Greek monarchy in 1935 did not change Aspasia's life. Sheltered by her in laws, she made the Venetian villa Garden of Eden her main residence, until the outbreak of the Greco Italian War in 1940. After a brief return to her country, where she worked for the Red Cross, the princess spent World War II in England. In 1944, her daughter married the exiled King Peter II of Yugoslavia, and Aspasia became a grandmother with the birth of Alexander, Crown Prince of Yugoslavia in 1945. Once peace was restored, Aspasia returned to live in Venice. Her last days were marked by economic hardship, illness and especially worry for her daughter, who made several suicide attempts. Aspasia died in 1972, but it wasn't until 1993 that her remains were transferred to the royal necropolis of Tatoi.
Отбасы
Аспасия 1896 жылғы 4 қыркүйекте Афинадағы Татоиде полковник Петрос Манос пен оның бірінші әйелі Мария Аргиропулостың үлкен қызы ретінде дүниеге келді. Анасының әжесі, Анаргирос Петракистің қызы (1793-1876), Афинаның алғашқы заманауи мэрі болған Аспасия Анаргиру Петракистің құрметіне оған осы ат қойылды. Оның бір кіші қарындасы, Роксана (1898 жылғы 28 ақпанда туған), кейіннен спортшы және өнеркәсіпші Христос Залокостасқа үйленді. Әкесінің Софи Томбазиспен (Александрос Томбазис пен Мария Маврокордатоның қызы) екінші некесінен оның бір жарты қарындасы, хореограф, заманауи биші және би оқытушысы Раллу (1915-1988) дүниеге келді, ол грек сәулетшісі Павлос Милонасқа үйленген. 1915 жылы Грекияға оралғаннан кейін ол анасымен бірге тұруға келді. Ұзақ өтпей ол сарайдың қора бастығы Теодорос Ипсилантистің берген кешінде балалық шағының досы, Грекияның Александр ханзадасымен кездесті. Көптеген замандастары оны өте әдемі әйел деп сипаттаған, британ жазушысы Комптон Маккензи Аспасияны былай деп сипаттады: "Ол бойы ұзын, терісі классикалық Грекияның сұлулығын еске түсіреді". Ал Грекияның Кристофер ханзадасы оның сұлулығына таң қалғанын айтады. Оның сөзіне сүйенсек, "Ол ежелгі Грекияның фрескаларынан тірілген нимфа сияқты".
Ypsilantis. Described by many of her contemporaries as a very beautiful woman,efn|British writer Compton Mackenzie describes Aspasia as follows: "She was tall and her skin remembered the beauty of classical Greece". As for Prince Christopher of Greece, he considers that "her beauty was wonderful". According to him, "she looks like one of these nymphs of the frescos of ancient Greece that would come back to life".
Александр I-нің таққа отырғаны
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде король Константин I (оның әкесі Георг I қаза тапқаннан кейін 1913 жылы таққа отырған) Грекияны Германия империясына және Үштік одақтың басқа күштеріне бейтараптық саясатында ұстады. Император Вильгельм II-нің күйеу ағасы грек егеменін одақтастар Германияға жақтас деп айыптады, өйткені ол әскери білімін Пруссияда алған. Бұл жағдай егемен мен оның премьер-министрі Элефтериос Венизелос арасындағы қақтығысқа әкелді, ол Осман империясы мен Балқандағы грек азшылықтарын Грекия патшалығымен біріктіру үшін Үштік Антанта елдерін қолдау қажет деп санады. Нәтижесінде, 1917 жылы Константин патша тақтан алынып, оның орнына оның екінші ұлы, Александр ханзадасы тағайындалды, ол Үштік Антанта тарапынан ағасы, Диадохос Георгийге қарағанда ыңғайлырақ деп есептелді. Таққа отырған күні, 1917 жылдың 10 маусымында Александр I әкесіне Аспасиямен арадағы қарым-қатынасын айтып, одан оған үйленуге рұқсат сұрады. Константин бұл оның пікірінше теңдес емес неке деп есептегендікке қарсылық білдіріп, ұлын соғыс аяқталғанша күтіп үйленуге кеңес берді. Ал, тақтан түскен король ұлының үйлену тойында куәгер болып тұруға уәде берді. Осы жағдайда Александр жоспарланған некелерін бейбітшілік орнағанша кейінге шегерді. Екі күннен кейін Константин туыстарымен бірге Оропос портына келді және жер аударылды; бұл Александрдың отбасымен соңғы кездесуі болды.
Тең емес деп саналатын бонд
Отбасы елден қуылғаннан кейін, Александр I өзін Елефтериос Венизелос пен оның жақтастарынан толыққанды оқшауланған сезінді. Тақтың барлық қызметкерлері Константин I-нің жауларымен біртіндеп алмастырылды, ал оның ұлы достарын жай ғана тұтқындамаған жағдайда, оларды қызметтен босатуға мәжбүр болды. Тіпті патшалық әулетінің портреттері де сарайлардан алынып тасталды, кейде жаңа министрлер оны өзінің қасында "сатқынның ұлы" деп атады. Өзінің патшалығында тұтқынға айналған жас монарх отбасынан айырылуды ауыр қабылдады. Ол ата-анасына үнемі хаттар жазатын, бірақ олар үкімет тарапынан ұсталды және отбасы оларды алмады. Осы жағдайда Александрдың жалғыз құрметі Аспасия болды, және ол әкесінің де, премьер-министрдің де қарсылығына қарамастан, оған үйленуге шешім қабылдады. Шындығында, Элефтериос Венизелос бұрын Петрос Маносқа (Аспасияның әкесіне) дос болғанына қарамастан, ол оның отбасылық байланыстарын Александр I мен оның ата-анасы арасында делдалдық жасау үшін пайдаланады деп қорқыды. Ең бастысы, премьер-министр монархтың Ұлыбританияның Мэри ханшайымына үйленуін қалаған, бұл Грекия мен Үштік Одақтың байланысын нығайтуға септесер еді. Ол оған таққа отыруға күш бергендіктен. ), архимандрит осы жайтты жасырын ұстауға ант берді, бірақ ол уәдесін тез бұзып, бүкіл оқиғаны Афина митрополиті Мелетий III-ке айтты. Оның некесі арқылы ол және оның ұрпақтары Даниядан шыққан грек патшалық отбасының жалғыз этникалық грек мүшелеріне айналды. Александр I Митрополиттің рұқсатынсыз Аспасияға үйленгендіктен, заңды бұзды, бұл елде үлкен дау тудырды. Александрдың қайтысынан кейін жас жұптың некесі кері күшпен заңды деп танылса да (бірақ династиялық емес), Аспасия ешқашан "Грекия патшайымы" деп аталуға құқылы болған жоқ; оның орнына ол "Мадам Манос" деп аталды.
Некеге тең емес
Тойға деген ашуына қарамастан, Элефтериос Венизелос бастапқыда Аспасия мен анасының Патша сарайына көшуіне рұқсат берді, бірақ олардың некесі жарияланбауы керек еді. Алты айдан кейін Александр I оларға қосылуға рұқсат алды. Ресми түрде монарх Бейбітшілік конференциясына жиналған одақтас мемлекет басшыларына ресми сапар жасады. Бірақ шындығында, бұл сапар жұбайлар үшін бал айына ұқсас болды. Соңында, 1920 жылдың жазында Аспасия күйеуімен Грекияда қайтадан бірге болуға үкіметтен рұқсат алды. Грекия астанасында «Мадам Манос» алдымен әпкесінің үйінде тұрды, содан кейін Татои сарайына көшті. Оқиға болған түні Александр I-де жоғары температура көтерілді: жарасы жұқты және көп ұзамай септицемияға айналды. Аурудың жылдам дамуын байқаған дәрігерлер оның аяғын кесуді жоспарлады, бірақ ешкім мұндай әрекетке жауапкершілікті қабылдағысы келмеді. Жеті рет операция жасалды, және төрт апта бойы оны тек Аспасия күткенімен ғана болды. Қанның улануынан жас патша қатты азап шекті, оның ауыр сығылыстары бүкіл Патша сарайында естілді. 19 қазанда ол есінен шығып, анасын шақырды. Алайда, грек үкіметі королева Софияның елге оралуына рұқсат бермеді. Сент-Морицте, патша отбасының қалған бөлігімен бірге жер аударылған королева, грек билігінен ұлын күтіп алуға рұқсат беруді өтінді, бірақ Венизелос қатал тұрды. Ақырында, Георг I-нің жесірі, жесір патшайым Ольгаға, немересімен бірге болу үшін Афинаға жалғыз саяхаттауға рұқсат берілді. Алайда, теңіздің күшті толқындарынан кешігіп, ол корольдің қайтыс болғаннан кейін он екі сағаттан соң, 1920 жылдың 25 қазанында келді. Сол түні телеграмма арқылы хабардар болған патша отбасының басқа мүшелері қайғымен оның өлімі туралы білді. Монархтың қайтыс болғаннан кейін екі күн өткен соң, оның жерлеу рәсімі Афинаның Митрополиттік соборында өтті. Тағы да патша отбасына Грекияға кіруге рұқсат берілмеді; нәтижесінде, Аспасиядан басқа, жерлеу рәсіміне тек жесір патшайым Ольга қатысты. Александр I-нің денесі Татои сарайындағы патшалық зиратқа жерленді.
Патшасы жоқ патшалық
Күйеуі қайтыс болған кезде төрт айлық жүкті болған Аспасия Афинадағы Диадохос сарайына шегінді. Грекияда Александр I-нің күтпеген өлімі одан да ауыр салдарларға әкелді: ол мұрагерлік мәселесін және тіпті монархияның өмір сүру мүмкіндігін де тудырды. Патша әкесінің немесе православие шіркеуі басшысының рұқсатынсыз үйленгендіктен, бұл заң бойынша заңсыз, неке жарамсыз, ал олардың өлімнен кейін дүниеге келген баласы заң бойынша заңсыз деп есептелді. Сондықтан монархияны сақтау үшін басқа билеуші табу қажет болды, және Венезелистер Константин I мен Диадохос Георгийге қарсы болғандықтан, Аспасияның жүктілігі аяқталуға жақын келгенде, кейбіреулер оның баласын таққа отырғызуды жоспарлады, тіпті ол бұл шешімді қолдайды деген қауесет тарады. 1920 жылдың 1 қарашасында өткен сайлауда монархистердің жеңісі жағдайды түбірінен өзгертті. Димитриос Раллис Элефтериос Венизелостың орнына премьер-министр болып тағайындалды, ал Константин I көп ұзамай таққа қайта қонды.
With Aspasia's pregnancy approaching its end, some plotted to put her child on the throne and rumours even assured that she was a supporter of this solution. The victory of the monarchists in the elections of 1 November 1920 changed everything. Dimitrios Rallis replaced Eleftherios Venizelos as Prime Minister and Constantine I was soon restored.
Патша отбасына біртіндеп кірігу
Константин I-нің қайтадан билікке келуі бастапқыда Аспазияның жағдайына ешқандай өзгеріс әкелмеді. Патшалық отбасының бір бөлігі, әсіресе оны жек көретін Румынияның қайын сіңлісі Елизавета, оны қызықты тұлға деп санайтын, ол өзінің тумаған баласын таққа отырғызуды қалайды деген күдікке ұшырады. Патшалық отбасы ұл баланың тууынан қорқып, Грекияның Осман империясына қарсы соғыста жүрген кезінде саяси жағдайды одан әрі қиындата алады деп ойлады. Алайда, патша отбасының барлық мүшелері осы сенімсіздікке ортақтасқан жоқ: қайтыс болған Александр I-нің тәтесі, Баттенбергтің принцессасы Элис, 1920 жылғы Рождествоны Аспасиямен бірге өткізуді жөн көрді. Өз кезегінде, бұрын ұлының Аспасиямен қарым-қатынасына қатты қарсы болған королева София, келініне жақындап, оның тұңғыш немересінің дүниеге келуін күтті. 1921 жылғы 25 наурызда Александраның тууы патша отбасына үлкен жеңілдік сыйлады: Саликалық заңның (Грекияда қолданылған) шарттары бойынша жаңа туған бала тәжге таласуға құқығы болмады және оны династияны құлату үшін пайдалану ықтималдығы да төмен болды. Сондықтан Константин I патша мен жесір патшайым Ольга баланың құда-құдасы болуды қуана қабылдады. Осыдан кейін қорлық көрген Аспасия Грекияның Кристофер ханзадасына (ол да қарапайым адаммен үйленген) жүгініп, оның атынан араласуын өтінді. Немере інісінің сөзіне қозғалған ханзада София патшайымымен сөйлесіп, ақырында оның пікірін өзгертті. Әйелінің қысымымен король Константин I 1922 жылғы 10 қыркүйекте жарияланған жарлық шығарды, осы жарлық бойынша Аспасия "Грекия және Данияның ханшайымы" атағын және Корольдік Билік мәртебесін алды.
Афинадан Флоренцияға
Осы оң өзгерістерге қарамастан, Аспасия мен оның қызының жағдайы жақсармады. Шындығында, Грекия Түркияға қарсы ауыр әскери жеңіліске ұшырады, ал көп ұзамай болған мемлекеттік төңкеріс Константин I-ді 1922 жылдың 27 қыркүйегінде Диадохос Георгийдің пайдасына тақтан басқаруға мәжбүр етті. Елдің жағдайы нашарлап, сәтсіз монархисттік төңкеріс 1923 жылдың желтоқсанында жаңа патша Георг II және оның отбасын елден қуғызды. Төрт айдан кейін, 1924 жылдың 25 наурызында Екінші Грек Республикасы жарияланды, және Аспасия мен Александра сол кезде Грецияда қалуға рұқсат етілген династияның жалғыз мүшелері болды. Ақшасыз қалған Аспасия қызымен бірге 1924 жылдың басында күйеу баласымен бірге эмиграцияға кетті. Олар королева Софияда пана тапты, ол күйеуі 1923 жылдың желтоқсанында қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай Флоренцияның жанындағы Фиезоледегі Вилла Боболинаға көшкен болатын. Енді қайтыс болған королева Александраны өте жақсы көріп, қуанды, тіпті қаржылық жағдайы да қиын болса да.
Лондоннан Венецияға дейін
1927 жылы Аспасия қызымен бірге Ұлыбританиядағы Беркшир графтығының Аскот қаласына көшіп барды. Оларды 4-ші баронет сэр Джеймс Хорлик және оның Хорлик отбасы күтіп алды, олар оларды ата-бабаларының Коули Манор үйінде қонақ етті. Аспасия жеке жинақтары мен Хорликтің қаржылық көмегімен Венециядағы Джудекка аралында шағын мүлік сатып алды. Бұл вилла бұрын Каролина мен Фредерик Иденге тиесілі болған, ал 3,6 гектарлық көркейтілген жері грек ханшайымдарын қуантқан «Едем бағы» деп аталды.
Монархияның қалпына келуі және Екінші дүниежүзілік соғыс басталды
1935 жылы Екінші грек Республикасы таратылып, генерал Георгиос Кондилис ұйымдастырған референдумнан кейін Георгий II таққа қайта отырды. Патшалық отбасының бірнеше мүшесі Грекияға оралуға шешім қабылдаса, Аспасия Италияда қалуды жөн көрді, бірақ қызының атынан Александр I-нің мұрасының лайықты үлесін талап етті. Принцесса Александрадан өзгеше, Аспасия король Константин I, королева София және жесір королева Ольганың мәйіттерінің Корольдыққа қайта әкелу рәсімдеріне (1936) немесе оның інісі, Диадохос Павелдің Ганновер принцессасы Фредерикаға үйлену тойына (1938) шақырылмады. Соған қоса, Аспасияның Татои корольдік зиратында жер учаскесі болмады, себебі күйеуінің қабірі тірі кезінде әйелінен алыс болуы үшін оның ата-анасының қабіріне жақын жерге орналастырылды. 1940 жылғы 28 қазанда Грек-итальян соғысының басталуы Аспасия мен Александран фашистік Италиядан шұғыл түрде кетуге мәжбүр етті. Олар патшалық отбасының қалған бөлігімен бірге Афинаға қоныстанды. Еліне осы қиын сәтте қызмет етуге құштар Аспасия Қызыл Крестке көмектесті.
Англияға қоныстанған және Александраның үйленгені
Патшалық отбасының бірнеше мүшесі Екінші дүниежүзілік соғысты Оңтүстік Африкада өткізуге мәжбүр болған кезде, Аспасия Грекия королі Георг II және британ үкіметінен рұқсат алып, қызымен бірге Ұлыбританияға көшіп келді. 1941 жылдың күзінде Ливерпульге жеткен олар Лондонның Мейфэр ауданында қоныстанды. Англия астанасында грек ханшайымдары Қызыл Крестпен жұмыстарын жаңартты. Бірақ көп ұзамай Александра тағы бір патшалық тұлғамен кездесіп, оған қызығушылық танытты. 1942 жылы грек ханшайымы Гросвенор Хаустағы офицерлер гала-кешінде Югославия королі Петр II-мен танысты. Осы кезде Осі державалары елді басып алғаннан кейін 19 жастағы патша 1941 жылдың сәуірінен бері Лондонда эмиграцияда өмір сүрген. Олар бірден ғашық болды және 1944 жылдың 20 наурызында Югославия королевасы Марияның (Румыния ханшайымы Мария) қарсылығына қарамастан үйленді. Соғысқа байланысты қаржылық қиындықтар болғандықтан, той өте шағын болды, бірақ Аспасия қызының лайықты күйеуге ие болғанын көруге қуанды. Соғыс аяқталғаннан кейін, 1945 жылдың 17 шілдесінде королева Александра Лондондағы Брук-стриттегі Кларидж қонақүйінің 212-ші нөмірінде өзінің жалғыз баласы, Югославияның тәждік ханзадасы Александрды дүниеге әкелді. Кейбір мәліметтерге сәйкес, бұл оқиға үшін британ премьер-министрі Уинстон Черчилль бұл бөлмені Югославия территориясына айналдырған. Алайда, мұрагердің дүниеге келуінен кейін Караджорджевич әулеті құлатылып, 1945 жылдың 29 қарашасында маршал Тито Югославия Социалистік Федеративтік Республикасын жариялады. Бұл ұзақ және қиын кезеңнің бастауы болды, ол қаржылық тұрақсыздық, нәтижесіз саяси жобалар және Александра мен Петр II арасындағы қарым-қатынастың нашарлауымен сипатталды.
Венецияға оралу және қаржылық қиындықтар
Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Аспасия Грекияға қайтып оралмай, Венецияға оралып, тағы да Джудекка аралында өмір сүруге шешім қабылдады. Едем бағына келгенде, ол үйінің соғыс кезінде ішінара қирағанын көрді және оны қайта жасай бастады. Әлі де жеткілікті қаржысы болмағандықтан және қызының жағдайына алаңдағандықтан (кейін ол оған немересі, тақ мұрагері Александрдың қамқорлығын тапсырды), Аспасия мәдени шаралар кезінде сирек-сирек ғана көпшілік алдына шығып, тыныш өмір сүрді. Жылдар өте келе оның қаржылық жағдайы одан да нашарлап, 1959-1960 жылдардың қысында ханшайым жылытуға төлей алмады. Ол Едем бағын уақытша тастап, Венециядағы "Европа" және "Британия" қонақ үйлерінде тұрды. Біраз уақыттан соң ол қарыздарын өтеу үшін бірқатар жиһаздарын және басқа да құнды заттарын сатуға мәжбүр болды.
Аспасияның денсаулығы мен өлімі
Қызының тағдырына қайғырып, Аспасияның денсаулығы жылдар бойы біртіндеп нашарлады. Ауыр сырқатқа шалдыққандықтан, ол 1 шілдеде 1972 жылы немересінің Орлеан-Браганса әйел ханшайымы Мария да Глориямен үйлену тойына қатыса алмады. Бір ай өткен соң, 1972 жылдың 7 тамызында,