1930 жылғы Махатма Ганди бастаған тұз жорығы

Кіріспе

1930 жылы Махатма Ганди бастаған үнділік протест

Тұз шеруі, сондай-ақ Тұз сатьяграхасы, Данди шеруі және Данди сатьяграхасы деп белгілі, Махатма Ганди басшылығымен отарлық Үндістандағы зорлықсыз азаматтық наразылық актісі болды. 24 күндік шеру 1930 жылдың 12 наурызынан 6 сәуіріне дейін британдық тұз монополиясына қарсы салыққа қарсы тұру және зорлықсыз протест акциясы ретінде жалғасты. Бұл шерудің тағы бір себебі – Азаматтық наразылық қозғалысына Гандидің үлгісін ұстанған көптеген адамдарды шабыттандыратын күшті бастама қажет болды. Ганди бұл шеруді 78 сенімді серігімен бірге бастады. Шеру Сабармати ашрамынан Дандиге дейін созылды, ол сол кезде Навсари деп аталды (қазір Гуджарат штатында). Жол бойы үндістердің саны артып, оларға қосылды. 1930 жылдың 6 сәуірінде сағат 8:30-да Ганди британдық Радждың тұз заңдарын бұзғанда, миллиондаған үндістер тұз заңдарына қарсы кең ауқымды азаматтық наразылық акцияларын бастады. Ганди Дандиде тұзды булану арқылы жасағаннан кейін, оңтүстікке қарай жағалау бойымен жалғастырды, тұз жасап, жолда митингтерде сөз сөйледі. Конгресс партиясы Дәндінің оңтүстігіндегі Дхарасана тұз зауытында сатьяграха өткізуді жоспарлады. Алайда, Ганди 1930 жылдың 4-5 мамырындағы түнгі сағаттарда, Дхарасанадағы жоспарланған акцияға бірнеше күн қалғанда тұтқындалды. Данди шеруі мен одан кейінгі Дхарасана сатьяграхасы газеттер мен киножурналдар арқылы кеңінен жарияланып, Үндістанның тәуелсіздік қозғалысына бүкіләлемдік назар аударды. Тұз салығына қарсы сатьяграха шамамен бір жылға созылды және Гандидің түрмеден босатылуымен, сондай-ақ Екінші дөңгелек үстел конференциясында вице-король лорд Ирвинмен келіссөздермен аяқталды. Тұз сатьяграхасының нәтижесінде 60 мыңнан астам үнді қамауға алынса да, британдықтар бірден маңызды жеңілдіктер жасаған жоқ. Тұз сатьяграха кампаниясы Гандидің сатьяграха деп аталатын зорлықсыз наразылық принциптеріне негізделген, ол оны "ақиқат күші" деп аударды. Бұл сөз санскрит тіліндегі "сатья" – "ақиқат" және "аграха" – "талап ету" деген сөздерден құралған. 1920 жылдың басында Ұлттық Конгресс сатьяграханы британдық үстемдіктен Үндістанның егемендігі мен өзін-өзі басқаруын жеңудің басты тактикасы ретінде таңдап, Гандиді науқанды ұйымдастыруға тағайындады. Ганди 1882 жылғы британдық тұз заңын сатьяграханың алғашқы мақсаты ретінде таңдады. Дандиге жасалған тұз шеруі және Дхарасанадағы жүздеген зорлықсыз наразылық білдірушілерді отарлық полицияның ұрып-соғуы, бұл оқиғалар бүкіл әлемде жарияланды, азаматтық наразылықты әлеуметтік және саяси әділетсіздікке қарсы күрестің тиімді әдісі ретінде көрсетті. Гандидің сатьяграха тұжырымдары мен Дандиге жасалған шеру американдық белсенділер Мартин Лютер Кинг, Джеймс Бевел және басқаларға 1960 жылдардағы афроамерикандықтар мен басқа да азшылық топтарының азаматтық құқықтары үшін күресінде үлкен әсер етті. Бұл оқиға бүкіл әлемге танымал болды, бұл Үндістанның тәуелсіздік қозғалысына серпін берді және 1934 жылға дейін жалғасқан бүкілхалықтық азаматтық наразылық қозғалысын бастады.

The Salt march, also known as the Salt Satyagraha, Dandi March, and the Dandi Satyagraha, was an act of nonviolent civil disobedience in colonial India, led by Mahatma Gandhi. The 24 day march lasted from 12 March 1930 to 6 April 1930 as a direct action campaign of tax resistance and nonviolent protest against the British salt monopoly. Another reason for this march was that the Civil Disobedience Movement needed a strong inauguration that would inspire more people to follow Gandhi's example. Gandhi started this march with 78 of his trusted volunteers. The march spanned , from Sabarmati Ashram to Dandi, which was called Navsari at that time (now in the state of Gujarat). Growing numbers of Indians joined them along the way. When Gandhi broke the British Raj salt laws at 8:30 am on 6 April 1930, it sparked large scale acts of civil disobedience against the salt laws by millions of Indians. After making the salt by evaporation at Dandi, Gandhi continued southward along the coast, making salt and addressing meetings on the way. The Congress Party planned to stage a satyagraha at the Dharasana Salt Works, south of Dandi. However, Gandhi was arrested on the midnight of 4–5 May 1930, just days before the planned action at Dharasana. The Dandi March and the ensuing Dharasana Satyagraha drew worldwide attention to the Indian independence movement through extensive newspaper and newsreel coverage. The satyagraha against the salt tax continued for almost a year, ending with Gandhi's release from jail and negotiations with Viceroy Lord Irwin at the Second Round Table Conference. Although over 60,000 Indians were jailed as a result of the Salt Satyagraha, the British did not make immediate major concessions. The Salt Satyagraha campaign was based upon Gandhi's principles of non violent protest called satyagraha, which he loosely translated as "truth force". Literally, it is formed from the Sanskrit words satya, "truth", and agraha, "insistence". In early 1920 the Indian National Congress chose satyagraha as their main tactic for winning Indian sovereignty and self rule from British rule and appointed Gandhi to organise the campaign. Gandhi chose the 1882 British Salt Act as the first target of satyagraha. The Salt March to Dandi, and the beating by the colonial police of hundreds of nonviolent protesters in Dharasana, which received worldwide news coverage, demonstrated the effective use of civil disobedience as a technique for fighting against social and political injustice. The satyagraha teachings of Gandhi and the March to Dandi had a significant influence on American activists Martin Luther King Jr., James Bevel, and others during the Civil Rights Movement for civil rights for African Americans and other minority groups in the 1960s. It gained worldwide attention which gave impetus to the Indian independence movement and started the nationwide Civil Disobedience Movement which continued until 1934 in Gujarat.

Азаматтық мойынсұнбаушылық қозғалысы

1929 жылы 31 желтоқсанда түн ортасында Үндістан Ұлттық Конгресі Лахордағы Рави өзенінің жағасында үш түсті Үндістан туын көтерді. Ганди мен Жавахарлал Неру басшылығымен Үндістан Ұлттық Конгресі 1930 жылғы 26 қаңтарда «Егемендік және өздік басқару туралы декларацияны» немесе «Пурна Сварадж» жариялады. (Санскрит тілінде, пурна – «толық», сва – «өз», радж – «үкімшілік», сондықтан «толық өздік басқару») Декларацияда салық төлеуден бас тартуға дайындық және мынадай мәлімдеме кірді:

<blockquote>Біз Үнді халқының, кез келген басқа халық сияқты, бостандыққа ие болуға, еңбегінің жемісін пайдалануға және тіршілік көрінетін жағдайларға қол жеткізуге, осы арқылы өсуге толық мүмкіндіктерге ие болуға құқылы екеніне сенеміз. Егер қандай да бір үкімет халықты осы құқықтардан айырса және оларды қысса, онда халықтың оны өзгертуге немесе жоюға құқығы бар деп санаймыз. Үндістандағы британ үкіметі үнді халқын ғана емес, бостандықтан айырды, сонымен қатар халықты қанаушылыққа негіздеді, Үндістанды экономикалық, саяси, мәдени және рухани тұрғысынан қиратты. Сондықтан Үндістан британдық байланысты үзіп, «Пурна Сварадж» немесе толық егемендік пен өздік басқаруға қол жеткізуі керек деп санаймыз. Гандидің жоспары – британдық тұз салығына қарсы сатьяграха мақсатымен азаматтық наразылықты бастау еді. 1882 жылғы Тұз заңы британдықтарға тұзды жинау мен өндіруге монополия берді, оның тасымалдауын мемлекеттік тұз қоймаларымен шектеді және тұз салығын енгізді. Тұз заңын бұзу қылмыстық құқық бұзушылық болып есептелді. Жағалауда тұратын адамдар тұзды теңіз суын булату арқылы тегін ала алса да, үндістер оны отаршыл үкіметтен сатып алуға мәжбүр болды.</blockquote>

Ескерткіш

2019 жылдың 30 қаңтарында Дандада оқиғаға арналған Ұлттық тұз сатьяграха мемориалдық мұражайы ашылды.

Марш бағыты

1-күн. Ахмадабадтан Анслалиге: 1930 жылдың 12 наурызы.
2-күн. Анслалиден Навагамға: 1930 жылдың 13 наурызы.
3-күн. Навагамнан Матарға: 1930 жылдың 14 наурызы.
4-күн. Матардан Надиадқа: 1930 жылдың 15 наурызы.
5-күн. Надиадтан Анандқа: 1930 жылдың 16 наурызы.
6-күн. Анандта демалыс күні: 1930 жылдың 17 наурызы.
7-күн. Анандтан Борсадқа: 1930 жылдың 18 наурызы.
8-күн. Борсадтан Карелиге (Махи өзенінен өту): 1930 жылдың 19 наурызы.
9-күн. Карелиде демалыс күні: 1930 жылдың 20 наурызы.
10-күн. Карелиден Анхиге: 1930 жылдың 21 наурызы.
11-күн. Анхиден Амодқа: 1930 жылдың 22 наурызы.
12-күн. Амодтан Самниге: 1930 жылдың 23 наурызы.
13-күн. Самниде демалыс күні: 1930 жылдың 24 наурызы.
14-күн. Самниден Деролға: 1930 жылдың 25 наурызы.
15-күн. Деролдан Анклешварға (Нармада өзенінен өту): 1930 жылдың 26 наурызы.
16-күн. Анклешвардан Мангролға: 1930 жылдың 27 наурызы.
17-күн. Мангролдан Умрачиға: 1930 жылдың 28 наурызы.
18-күн. Умрачидан Бхатгамға: 1930 жылдың 29 наурызы.
19-күн. Бхатгамнан Деладқа: 1930 жылдың 30 наурызы.
20-күн. Деладта демалыс күні: 1930 жылдың 31 наурызы.
21-күн. Деладтан Суратқа (Тапи өзенінен өту): 1930 жылдың 1 сәуірі.
22-күн. Сураттан Ванцке: 1930 жылдың 2 сәуірі.
23-күн. Ванцтан Навсариге: 1930 жылдың 3 сәуірі.
24-күн. Навсариден Матвадқа: 1930 жылдың 4 сәуірі.
25-күн. Матвадтан Дандиге: 1930 жылдың 5 және 6 сәуірі.