Кіріспе
Марстағы жанартау Pavonis Mons /p//ə//'//v//ou//n//ᵻ//s// //'//m//ɒ//n//z/ (латын тілінде "таусы құс тауы" деген мағынаны білдіреді) – Марс планетасының Тарсис аймағында орналасқан үлкен қалқан тәрізді жанартау. Ол 235° шығыс және 259° шығыс бойлықтары арасында Марс экваторының бойында жатқан үш жанартау тау тізбегінің (жинап алғанда Tharsis Montes деп аталады) ортаңғы мүшесі болып табылады. Жанартау 1971 жылы "Маринер 9" ғарыш кемесімен ашылды және бастапқыда "Орталық нүкте" деп аталды. 1973 жылы оның атауы ресми түрде Павонис Монс болып өзгертілді. Оның шыңының экваторлық орналасуы мен биіктігі оны ғарыш лифті үшін өте қолайлы аялдама жасайды, сондықтан ол ғылыми фантастикада жиі ғарыш лифті орны ретінде ұсынылады. Бұл сонымен қатар Sky Ramp құру үшін де идеалды орын.
Pavonis Mons /p//ə//'//v//ou//n//ᵻ//s// //'//m//ɒ//n//z/ (Latin for "peacock mountain") is a large shield volcano located in the Tharsis region of the planet Mars. It is the middle member of a chain of three volcanic mountains (collectively known as the Tharsis Montes) that straddle the Martian equator between longitudes 235°E and 259°E. The volcano was discovered by the Mariner 9 spacecraft in 1971, and was originally called Middle Spot. Its name formally became Pavonis Mons in 1973. The equatorial location of its peak and its height make it the ideal terminus for a space elevator, and it has often been proposed as a space elevator location, especially in science fiction. It is also an ideal location for a Sky Ramp.
Жалпы сипаттама
Павонис Монс Тарсис төртбұрышының оңтүстік жиегінде, Аскрей Монстың (Тарсис Монттарының ең солтүстік мүшесі) оңтүстік-батысында және Арсия Монстың (тізбектегі ең оңтүстік мүшесі) солтүстік-шығысында шамамен 400 км қашықтықта орналасқан. Тарсис Монтес жанартаулары Марстың батыс экваторлық аймағында 3000 км-ден астамға созылған солтүстік-шығысқа қарай көтерілген жердің (Тарсис дөңгелегі) бойында жатыр. Күн жүйесіндегі ең биік жанартау – Олимп Монсы – Павонис Монстан солтүстік-батысқа қарай шамамен 1200 км жерде, Тарсис дөңгелегінің жиегінде орналасқан. Павонис Монс – Тарсис Монтес жанартауларының ең кішісі, диаметрі шамамен 375 км. Оның шыңында 47 км диаметрі мен шамамен 5 км тереңдігі бар үлкен, дөңгелек кальдера орналасқан. Кішірек кальдерадан бірден солтүстік-шығысқа қарай үлкенірек, көлбеу тұңғиық жатыр. Үлкен депрессияның диаметрі шамамен 90 км және оның құрылымы кішірек кальдераға қарағанда күрделірек. Тарсис аймағының көп бөлігі сияқты, Павонис Монстың альбедосы (шағылыстыру қабілеті) жоғары және жылулық инерциясы төмен, бұл жанартау мен айналасындағы аймақтардың көп мөлшерде ұсақ шаңмен жабылғанын көрсетеді (Марстың бетіне қараңыз). Шаң бетте мантия құрап, аймақтың топографиясы мен геологиясының көп бөлігін жасырады немесе бұлдыратады. Тарсис жоғары орналасқандықтан шаң-тозаңға толы болуы мүмкін. Шыңындағы атмосфералық қысым шамамен 130 Па (1,3 мбар), бұл Марстың орташа беткі қысымының 21%-ын құрайды. Атмосфера тығыздығы шаң жиналғаннан кейін оны жылжытуға және алып тастауға жеткіліксіз.
Геология
Жанартау бетінің көп бөлігі ерте Амазонка дәуірінің лава ағындарынан құралған. Жанартаудың солтүстік беткейлерінде грабендер және жанартаудың жоғарғы кратеріне (кальдерасына) концентрлі қалыпты жарылыстар жиі кездеседі. Бұған куәлік ететін нәрсе – концентрлі қырқалар (мұздықтар "қалдырған" мореналар), түйінді аймақ (мұздың сублимациялануынан пайда болған), сондай-ақ басқа шөгінділердің үстінен ағып жатқан тегіс бөлік (мұзбен жабылған қалдықтар). Мұздың пайда болуы Марстың осінің өзгеруіне байланысты болуы мүмкін, бұл атмосферадағы ылғал мөлшерін арттырған. Зерттеулер мұз басу оқиғасы Марс тарихының ең соңғы кезеңі – Соңғы Амазонка кезеңінде болғанын көрсетеді. Мұз басудың бірнеше кезеңі болған болуы мүмкін. Бүгінгі күні сақталған мұз планетаны болашақта мекендеуге тағы бір мүмкіндік береді.
Плиталар тектоникасының ықтимал дәлелі
Павонис Монс – Марс планетасының экваторына жақын Тарсис тауларындағы үш жанартаудың ортаңғысы (жинап алғанда Tharsis Montes деп аталады). Басқа Тарсис жанартаулары – Аскрейус Монс және Арсия Монс. Үш Тарсис тауы, солтүстікке қарайғы бірнеше кішірек жанартаулармен бірге, шамалы қисайған түзу сызық құрайды. Осы жанартаулардың түзу сызығындағы орналасуы, Жерде "қызыл нүкте" жанартауларының тізбегін қалыптастыратын тақталардың қозғалысының салдары болуы мүмкін деген болжам бар.
Танымал мәдениетте
Павонис Монс "The Flaming Lips" тобының "Approaching Pavonis Mons by Balloon (Utopia Planitia)" әніндегі шамамен орын ретінде бейнеленеді, бұл ән "Yoshimi Battles the Pink Robots" альбомының бір бөлігі ретінде жарық көрді. Ким Стэнли Робинсонның Марс трилогиясында Марстың ғарыш лифтісі Павонистің оңтүстік жиегінде орналасқан – экватордағы ең биік нүкте – ал Шеффилд қаласы оның айналасында салынған. Павонис Монс GURPS Transhuman Space ролелік ойынында Марстың ғарыш лифтісінің базасы болып табылады. Марстағы ең ірі Жаңа Шанхай қаласы осы лифт айналасында бой көтерген. Демос ағымдағы орбитасынан жылдырылғаннан кейін нығайту нүктесі ретінде пайдаланылады. Павонис Монс басқа GURPS әлемінде де, соның ішінде GURPS Марста да ғарыш лифтіне ие. "Buck Rogers in the 25th Century" франшизасында Павонис Монс Деимға бағытталған ғарыш лифтіне орналасқан. "Call of Duty: Infinite Warfare" ойынындағы "Operation Deep Execute" миссиясында Pavonis Mons – Елді мекендерді қорғау күштерінің эсмишці. Капитан Хоси Сияда осы кеменің командирі болды.