Кіріспе

Қару тіркелімі

Канадалық атыс қаруларын тіркеу жүйесі – Канаданың барлық шектеулі және тыйым салынған атыс қаруларын тіркеуді талап ететін атыс қаруларының тіркелімі. Ол 1995 жылғы «Атыс қару туралы» заңға сәйкес, Корольдік Канадалық Атты Полициясының (RCMP) Канадалық атыс қарулары бағдарламасымен басқарылады, бұл RCMP-нің міндеттерінің бір бөлігі болып табылады. Тіркелімді 1993 жылы премьер-министр Жан Кретьеннің либералдық үкіметі енгізді және оны Аллан Рок пен Энн Маклелан әділет министрлері кезегімен іске асырды. Бағдарламаның жылдық таза операциялық құны бастапқыда 2 миллион долларға бағаланды. Бастапқыда бағдарлама барлық шектеусіз атыс қаруларын тіркеуді талап еткен, бірақ 2012 жылдың 6 сәуірінде C-19 заң жобасы күшіне енгеннен кейін бұл талап алынып тасталды. C-19 заң жобасы сондай-ақ тіркелімнің шектеусіз жазбаларын мүмкіндігінше тезірек жоюды міндеттеді. Квебек провинциясы дереу деректерді жоюға тыйым салу туралы өтініш берді. 2012 жылдың 5 сәуірінде Квебек Жоғарғы соты Квебек тұрғындарының деректерін заңдық аргументтер тыңдалғанша жоюға тыйым салатын уақытша шешім шығарды. 2015 жылдың 27 наурызында Канаданың Жоғарғы соты Квебек (Бас прокуратурасы) v Канада (Бас прокуратурасы) ісі бойынша шешім шығарып, ұзақ ұңғылы қару тізілімінің жазбаларын жою Парламенттің қылмыстық заң шығаруға конституциялық құқығына кіретінін, Квебек үкіметінің заңдық шағымын қабылдамай, осы жазбаларды жоюға рұқсат берді.

Тарих

Канадада Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде тапанша тіркелді, сол кезде барлық адамдар жаудың диверсиясынан қорқып, өздерінің оттық қаруларын тіркеуге міндеттелді. Бұл тіркелім соғыс аяқталғаннан кейін Канадада тоқтатылды; алайда, барлық тапаншалар (шектелген) 1934 жылдан бері тіркеуге жатады. Сонымен қатар, 1977 жылдан бастап толық автоматты оттық қаруларға тыйым салынды (барлық лицензияланған толық автоматты қару коллекционерлері мен театрлық пайдаланушыларға бабтық шектеулермен). 1977 жылы енгізілгеннен бері кез келген оттық қаруды сатып алу үшін Оттық қаруды сатып алу куәлігі (FAC) қажет болды, бірақ тапаншаларға (1934 жылдан бері шектелген) және толық автоматты оттық қаруларға (1977 жылдан бері тыйым салынған) қосымша шектеулер салынды. FAC алу үшін 1991 жылы C 17 заң жобасында Канад атыс қаруларының қауіпсіздігі курсы мен сынақ бағдарламасы (еркін, шектелген немесе біріктірілген курстар/сынақтар) алдын ала талап ретінде құрылғанға дейін ешқандай оқу қажет болмады. Бұрын отбасыларда, тіпті мектептерде кең таралған бұл ресми оқыту, оттық қаруды дұрыс пайдаланбаудан туындаған оқиғалардың айтарлықтай азаюына себеп болды. C 17 (1991) заң жобасы бойынша және одан кейінгі заңдар мен/немесе үкімет шешімдері бойынша, қысқа ұңғылы тапаншалар, .25 ACP және .32 ACP оқ-дәрілерін қолданатындар, сондай-ақ ұзындығы 105 мм (~4.1") төмен барлық тапаншалар (атыс жарыстарында әдетте қолданылатын кейбір қаруларды қоспағанда) тыйым салынған оттық қарулар тізіміне қосылды. Сонымен қатар, көптеген оттық қаруларды олардың белгілі бір косметикалық және функционалдық ерекшеліктеріне байланысты «шектелген» немесе «тыйым салынған» оттық қарулар санатына және тіркеліміне жіктеу үшін кең ауқымды қайта жіктеу жүргізілді. Бұл оттық қарулардың кейбір түрлеріне, иелері мен коллекционерлеріне заңның бабтық ережелерінен, соның ішінде 1945 жылға дейінгі коллекционерлік заттар ретінде тарихи құндылығын сақтау үшін тыйым салынған оттық қаруларды отбасы мүшелеріне беруге/сыйлауға рұқсат берілді. Эколь Политехник трагедиясы – 1989 жылдың 6 желтоқсанында Марк Лепин Mini 14 мылтығымен 28 адамды атқан, оның ішінде 14 әйел қаза тапқан, содан кейін өз-өзіне қол жұмсаған жаппай оқ жарысы – Канаданың қару лицензиялау және тіркеу заңнамасын қатаңдатуға бағытталған белсенділіктің күрт өсуіне әкелді. Канадалық ұзын қару тізілімінің алғашқы қадамдары премьер-министр Ким Кэмпбелл басқаратын прогрессивті консервативтік партияның федералдық үкіметі кезінде жасалды. Бұл бұрынғы консервативті сенатор Нейтан Нюргицтің ұлы еді, ол сол кездегі премьер-министр Кэмпбеллге барлық қаруды тіркеуді сұрап хат жазған. 1990 жылдың мамыр айында Әділет министрі Ким Кэмпбелл FAC тексеру процесін жақсартатын, қауіпсіз сақтауды анықтайтын, кейбір әскери қаруларға және үлкен сыйымдылықтағы дүрылдарға тыйым салатын C 80 заң жобасын ұсынды, бірақ ерекше айта кететін жайт, Ruger Mini 14 сияқты жартылай автоматты қаруларға тыйым салмайды, оттық қаруды тіркемейді немесе оқ-дәрі сатуды бақыламайды. 1990 жылдың қарашасында Ким Кэмпбеллдің консервативті партиясындағы оппозицияға байланысты C 80 заң жобасы екінші оқылымда қабылданбай, «Арнайы комитетке» жіберілді. 1990 жылдың қарашасынан 1991 жылдың ақпанына дейін C 80 заң жобасы бойынша арнайы комитет тыңдаулар өткізді. 1991 жылдың наурызында Парламент кезекті сессияны жабып, C 80 заң жобасы мәжіліс қағазында қалды. 1991 жылдың сәуір айында «Эколь Политехник» университетінің студенттері, трагедияның құрбандарының отбасы мүшелері, полиция ұйымдары, денсаулық сақтау саласының мамандары, ұйымдасқан еңбек күштері және басқалар «Канадалықтардың қаруды бақылау» ұйымымен бірігіп, «Қаруды бақылау» коалициясын құрды. Коалиция Оттавада Канада полиция қауымдастығының, Канада полиция басшылары қауымдастығының, Политехниканың құрбандарының, Канада қылмыстық сот әділдік қауымдастығының және басқалардың өкілдерімен бірге үкіметті қару-жараққа бақылау заңнамасын қайта енгізуге шақырды. 1991 жылдың мамыр айында Әділет министрі Ким Кэмпбелл C 17 заң жобасын, C 80 заң жобасының қайта қарастырылған нұсқасын ұсынды. Бірінші куәгер, Әділет министрі, Әділет жөніндегі тұрақты комитет пен Бас прокурор кең ауқымды тыңдаулар өткізудің қажеті жоқ екенін, бірақ заң жобасын үшінші оқылымда қарауға Қоғамдық палатаға қайта жіберуі керектігін мәлімдеді. Қару-жарақ ұйымдары заң жобасын әлсірету үшін тыңдаулар өткізуге тырысты. Қаруды бақылауды жақтаушылар заң жобасын күшейту үшін тыңдаулар өткізуге шақырып, оған қолдау көрсетті. Ұлттық әйелдер мәртебесі жөніндегі комитет заң жобасына үйішілік зорлық-зомбылықта қару қолдану мәселелерін шешу үшін түзетулер енгізуді ұсынды. Канада полиция қауымдастығы мен Канада полиция басшылары қауымдастығы барлық оттық қаруларды тіркеуді жақтады. Қару лоббисінің жарнамалық кампаниясына жауап ретінде Коалиция C 17 заң жобасын қолдау туралы бірлескен мәлімдеме жасады, сондай-ақ барлық оттық қаруларды тіркеу сияқты қосымша шаралар да ұсынылды. Мәлімдеме жүздеген қоғамдық көшбасшылар, полиция басшылары және зорлық-зомбылықты алдын алу ұйымдары қол қойды және барлық депутаттар мен сенаторларға жіберілді. Коалицияның өткізген кампаниясы депутаттардың жұмыс үстеліне 300 мыңнан астам хаттарды жеткізді, заңды күшейтуге бағытталған түзетулерді талап етті. Либералдық және ЖЖД партиялары «Канадалықтардың қаруды бақылау» коалициясының позициясын қолдады, оттық қару иелерін лицензиялауды және оттық қаруды тіркеуді жақтады. 1991 жылдың 7 қарашасында Қоғамдық палата C 17 заң жобасын қабылдады. Барлық төрт саяси партияның өкілдері «Қаруды бақылау» коалициясының күш-жігерін мойындады. 1991 жылдың қарашасы-желтоқсанында Сенаттың құқықтық және конституциялық мәселелер комитеті заңнаманы қарады. Ұлы Нинна бірнеше ай бұрын қаза тапқан Присцилла ДеВильерс және достарының бірінің қызметтік тапаншасымен ойнағанда ұлы Ли қаза тапқан Джон Бикерстафф куәлік берді. 1991 жылдың 5 желтоқсанында C 17 заң жобасы Сенатта қабылданды. Құқықтық және конституциялық мәселелер комитетінің төрағасы, сенатор Нейтан Нюргиц Әділет министрі Ким Кэмпбеллге ережелерді мұқият қарауды және барлық оттық қаруларды тіркеуді ұсынды.

C-68 заң жобасы

Атыс қарулары туралы заң 1993 жылы ұсынылған C-68 заң жобасы – «Атыс қарулары және басқа да қарулар туралы заң» арқылы құрылды, ол барлық қару иелеріне лицензия беру және барлық атыс қаруларын тіркеу мақсатында болды. Заң жобасында сондай-ақ атыс қаруларының көшірмелеріне тыйым салынды, ал бұрыннан барларына ескі құқықтар сақталды. Бұл заң 1995 жылы Парламентте мақұлданды және Патшалық келісімімен бекітілді. 1996 жылы Канадалық атыс қарулары орталығы құрылды, ол оның шараларын басқаруды қадағалады. Атыс қаруларын тіркеу бөлігі 1995 жылы іске қосылды және қару иелері үшін шектеусіз атыс қаруларын тіркеудің соңғы мерзімі 2003 жылдың 1 қаңтары болды. Тіркеуге қанша қару иесінің сәйкес келгені туралы пікір қарама-қайшы. Заңға бағынышты, тіркелмеген атыс қарулары қауымдастығының бағалауынша, Канададағы барлық атыс қаруларының 70% астамы тіркелмеген. Ал Қаруды бақылау коалициясы барлық қару иелерінің 90% атыс қаруларын тіркегенін, бұл атыс қаруларының 90% екенін мәлімдеді.

Бастапқы қарсылық

Тіркеуге саяси қарсылық, әсіресе Канаданың ірі қалаларынан тыс жерлерде, дереу туды. Альберта, Онтарио, Новая Шотландия, Нью-Брансуик және Ньюфаундленд және Лабрадор провинциялық үкіметтері де заң жобасын сынап, оның федералды үкіметтің өкілеттіктерін асырып кеткенін және тым қымбат екенін айтты; алайда Жоғарғы Сот «Атыс қарулар туралы заң» ісі бойынша тіркеуді қолдады. Канаданың Консервативтік партиясы көп жыл бойы шектеусіз атыс қаруларына қатысты тіркеу бөлімдерін жою үшін күресті және 2012 жылдың 5 сәуірінде оны іске қосты. RCMP ресми тергеу жүргізбеді. Бернардо риторикалық сұрақ қойып: «Федералды үкіметтің салық төлеушілердің ақшасымен жеке лоббист жалдап, өзін-өзі лоббилеуі дұрыс па?» деді.

Құпиялылық пен қауіпсіздік мәселелері

Қару-жарақ тізіліміндегі ақпарат полицияға Канада полициясының ақпараттық орталығы (CPIC) арқылы қолжетімді. Бұл деректер базасы Ұлттық полиция қызметі желісінде (NPSN) қорғалатын көптеген қосымшалардың бірі болып табылады. 2001 жылы ақпаратқа қол жеткізу туралы сұранысқа RCMP хакерлердің қай қосымшаларды нысанаға алғанын тіркемейтінін түсіндірді. Осының салдарынан, олар Канадалық қару-жарақ бағдарламасының (CFP) деректер базасына қанша рет шабуыл жасалғанын білмейді. Департаменттік қауіпсіздік офицері, бастығы Дэвид Горк былай деді: CPIC – NPSN (Ұлттық полиция қызметі желісі) қорғалған көптеген қосымшалардың бірі ғана, ал желіге жасалған шабуылдарды шабуылдың мақсаты қандай қосымшаға бағытталғаны бойынша жіктеу мүмкін емес. Жалпы, шабуылдар қорғау шараларын бұзу арқылы жүзеге асырылады, содан кейін шабуылшы "қайда өтуге болатынын" анықтау үшін мүмкіндіктерді іздейді. Сондықтан NPSN желісінде қай шабуылдарға бағытталғанын көрсететін ешқандай статистика жиналмайды. Ақпаратқа қол жеткізу туралы сұранысқа берген соңғы жауабында Ақпарат комиссары былай деп қорытындылады: «Тергеу барысында менің тергеушім RCMP өкілдерімен кездесіп, департаменттің қауіпсіздік жүйелері туралы толық және егжей-тегжейлі түсіндірме алды. Олар CPIC Ұлттық полиция қызметі желісінде қорғалатын көптеген қосымшалардың бірі екенін растады және егер рұқсатсыз кіру әрекеті жасалса, қай қосымшаға шабуыл жасалып жатыр екенін анықтау мүмкін емес екенін мәлімдеді». Онтарио аңшылар мен балықшылар федерациясы үйге шабуыл жасалып, лицензиясы бар қару коллекционеріне бағытталғаннан кейін қару тізілімінің қауіпсіздігіне күмән келтірді. OFAH пікірінше, егер деректер базасы дұрыс қолдарға тимесе, Канададағы заңды түрде иелік етілген әрбір қарудың орналасқан жерін көрсететін мәліметтер қылмыскерлер үшін потенциалды тізім болуы мүмкін. Осы құпиялылық және қауіпсіздік туралы талаптарға жауап ретінде, Канада полиция басшыларының қауымдастығы, Канада полиция қауымдастығы және Канада полиция басқармалары қауымдастығы бірлескен мәлімдеме жасап, «CFP ұлттық деректер базасын хакерлер ешқашан бұзған емес. Ақпарат қауіпсіз және қорғалған» деді.

Ағымдағы жағдай

2006 және 2008 жылдары сайланған консервативті азшылық үкіметі тіркелімнің кейбір бөліктерін жоюды көздейтін бағдарламаға ие болды, бірақ тіркелімге қатысты заңнаманы өзгерте алмады. Дегенмен, үкімет қаруын тіркемегені үшін қудаланатын мылтық және оқ ату қаруы иелеріне кешірім беру мақсатында нормативтік актілерге өзгерістер енгізді. Үкімет бұл бір жылдық кешірімді төрт рет ұзартты, соңғы кешірім 2011 жылдың 16 мамырында аяқталды. 2009 жылы консервативтік үкімет шектеусіз қаруды тіркеуді талап ететін норманың бөлігін жоюды ұсынған жеке мүше ұсынған заң жобасын (C 391) қолдады, бірақ шектеулі деп жіктелген қаруларды тіркеу талабын сақтап қалатын. Палатадағы барлық басқа партия басшылары заң жобасына қарсы болғанына қарамастан, 2009 жылдың қараша айында C 391 заң жобасы екінші оқылымда 164 дауысқа 137 дауыспен қабылданды, себебі сегіз либерал, 12 жаңа демократ және бір тәуелсіз депутат азшылық консервативтік үкіметпен бірге дауыс берді. Либерал депутаттарының C 391 заң жобасын қолдау үшін партиялық тәртіпті бұзуына жауап ретінде либерал оппозициясының басшысы Майкл Игнатьев 2010 жылдың 19 сәуірінде либерал депутаттары C 391 және консервативтік үкіметтің ұзын қарудың (шектеусіз) тіркелімін жоюға бағытталған басқа ұсыныстарына қарсы дауыс беруге міндетті екенін мәлімдеді, бұл ретте партия тіркемеуге жетпегендерге қатысты жазаларды жеңілдетуді қолдайды. НДП бұл жеке мүше ұсынған заң жобасы болғандықтан, C 391 заң жобасына қатысты парламенттік дауыс беруде партиялық ұстанымды міндеттемеді. 2010 жылдың 22 қыркүйегінде үшінші оқылымда тар айырмамен (153-151) қабылданбады. Алты НДП депутаты және консервативтік фракция заң жобасын қолдады, ал қалған НДП депутаттары, либералдық партия және Квебек блогы оған қарсы болды. Консерваторлар 2011 жылғы сайлауда көпшілік дауысқа ие болды; сайлау кампаниясы кезінде партия басшысы Стивен Харпер партиясының шектеусіз ұзын қаруды тіркеуді жоюды қолдайтынын қайталады. 2011 жылдың 25 қазанында үкімет C 19 заң жобасын ұсынды, ол шектеусіз атыс қаруын тіркеу талабын жояды. 2012 жылдың 15 ақпанында C 19 заң жобасы консерваторлар мен екі НДП депутатының қолдауымен (159-130) Палатада қабылданды. 2012 жылдың 4 сәуірінде C 19 заң жобасы Сенатта үшінші оқылымда 50-27 дауыспен қабылданды және 5 сәуірде генерал-губернатордан патшалық келісім алды. C 19 заң жобасы қабылданғаннан кейін Квебек провинциясы деректердің Квебек бөлігін жоюға тыйым салу туралы өтініш жасады. 2012 жылдың 5 сәуірінде заңдық аргументтерді тыңдау үшін жеткілікті уақыт беру үшін уақытша тыйым салынды. 2014 жылдың 8 қыркүйегінде Барбра Шлифер клиникасының Онтарионың Жоғарғы сотына шектеусіз атыс қаруын тіркеу талабын жою конституцияға қайшы екенін анықтау туралы апелляциялық шағымы қабылданбады. Арыз берушілер тіркеу талабын жою адамдарға «өмір, бостандық және жеке бастың қауіпсіздігі» құқықтарын жоққа шығаратынын көрсетуге тырысты. Өз шешімінде сот шектеусіз атыс қаруын тіркеу әйелдерге ешқандай нақты пайда әкелмегенін көрсетуге жеткілікті дәлел жоқ екенін және атыс қаруына байланысты зорлық-зомбылықтың көрсеткіштері талап енгізілгенге дейін төмендегенін және талап алынып тасталғаннан кейін өзгермегенін мәлімдеді.