Кіріспе

Ричард Яго (1 қазан 1715 – 8 мамыр 1781) – Уорвикширден шыққан ағылшын дін қызметкері, ақын және шағын пейзаж жасаушы. Өзінің өмір замандастары оның шығармаларын жоғары бағаламаса да, оның кейбіреулері жаңалыққа толы болғандықтан көптеген ізбасарларға ие болды.

Өмір

Ричард Яго – Уорвикширдегі Бодезерт ректорының үшінші ұлы және оның құрметіне осылай аталыпты. Әкесінің әулеті Корнуоллдан шыққан, ал анасы Ардендегі Хенли деген жақын маңдағы ауылдан болыпты. Ол Солихалл мектебінде білім алған, қазіргі таңда оның бес үйінің бірі оның атымен аталады. Оқу кезінде Уильям Шенстонмен өмір бойына созылған достық қарым-қатынас орнатқан. 1732 жылы Оксфорд университетінің колледжіне қабылданды, онда Шенстон оны әдебиетке құмар студенттермен таныстырды. 1738 жылдың 9 шілдесінде магистр дәрежесін алды, ал бір жыл бұрын шіркеуге кірген болатын. Стратфорд-апон-Авонның жанындағы Уорвикширдегі Снитерфилд қаласында пасторлық қызмет атқарды. 1744 жылы бала кезінен танысқан Лестерширдегі Кимкот ректорының қызы Доротея Сусанна Фанкортқа үйленді. 1751 жылы әйелі қайтыс болып, жеті өте кішкентай баланың күтімін оған тапсырды. Олардың үшеуі ұл болған, олар одан бұрын қайтыс болды, бірақ соңында үш қызы аман қалды. 1759 жылы екінші әйелі Маргарет Андервудқа үйленді, бірақ олардан бала болмады. 1746 жылы Яго Харберидің, ал аздан кейін Уорвикширдегі Честертонның викарі болды. Аристократтардың көмегімен 1754 жылы Снитерфилдтің қызметіне бекітілді, ал кейіннен 1771 жылы бұрынғы қайын атасының Кимкоттегі қызметіне тағайындалды, содан кейін Харбери мен Честертон қызметтерін тастап, қалғандарын сақтап қалды. Снитерфилд оның сүйікті тұрағы болып қала берді және ол 66 жасында сол жерде қайтыс болды. Яго Шенстонмен бірге ландшафтты безендіруге қызығушылық танытты және Снитерфилд шіркеуінің бағын жақсартумен айналысты. Екеуі де Генриетта Найт, Леди Лаксбороның ойдас достар тобының құрамына кірді, сондай-ақ Уильям Сомервилл және Клавэртон ректоры Ричард Грейвс та олардың арасында болды. Шенстон үйіне жақын орналасқан The Leasowes саябағының аяқталуында Ягоға арнап орындық орнатты, ал екеуі де бір-біріне арналған өлеңдер жазды.

Поэзия

Ягоның алғашқы жеке жарияланымдары екі уағыз болды. Біріншісі, «Кешірімсіздіктің себебі қарастырылды» (1755), Харбери еркін мектебінің игілігі үшін жарық көрді; екіншісі – «Өлімде және одан кейін христианның бақытының мәні мен негіздері» (1763) атты жаназа уағызы еді. Шенстонның хаттарында 1747 жылы жазылған, бірақ жарияланбаған «Электр туралы эссе» туралы айтылады. Оның өлеңдері Роберт Додслидің «Әр түрлі авторлардың өлеңдер жинағы» антологиясында жая бастады, олардың ішінде «Қара құстар» атты сезімтал элегия 1753 жылы «The Adventurer» журналында алғаш рет жарияланғаннан кейін қызығушылық тудырды. Бұл өлең – өзін құрбан еткен қара құстың өліміне арналған жыр, одан кейін алтынқұстар мен қарлығаштар туралы ұқсас өлеңдер жазылды. Олар, әсіресе, доктор Джон Айкиннің «Табиғаттануды поэзияға қолдану туралы эссесінде» мақтауға ие болды. Ол сондай-ақ Сэмюэл Джексон Пратттың «Қырғауылдар, элегия» (1771) және Джеймс Греймнің «Қызылқұстар» (1773) сияқты басқа да кішігірім ақындар арасында шабыттанып, еліктеулер пайда болғанын атап өтті. Ягоның ең маңызды жарияланымдарының бірі – төрт бөлімнен тұратын «Едж Хилл» топографиялық поэмасы, немесе «Ауылдық көріністер» (1767). Ол бос өлеңмен жазылған және бір кезде «біздің тіліміздегі ең күрделі жергілікті поэма» деп сипатталған. Ақын таңертең оңтүстік-батысқа қарай бет бұрып, төбеде тұрады (1-кітап); түскі уақытта ол орталықтағы Ратли төбесінде (2–3-кітаптар) болады, содан кейін кешке солтүстік-шығысқа қарай көрініс ашу үшін төбе бойымен жүреді. Поэмада аңыз, тарихи және антиквариаттық деректер, негізінен, Англия азаматтық соғысының басындағы шайқас туралы сипаттама бар. Ол Уорвик, Ковентри, Кенилворт, Солихалл және өнеркәсіптік Бирмингемге (Бремихам атымен) ойша саяхат жасайды, сондай-ақ «оның қарауына кіретін барлық үлкен үйлер мен маңызды адамдардың резиденцияларының мақтанышпен сипатталуы» да бар. Жергілікті өзендер де, тіпті «қоңыр қайықтары сұйық жолмен жүзетін» жақын маңдағы канал да қамтылған. Сонымен қатар, өнеркәсіптік процестердің сипаттамалары, көру табиғаты және телескоптың жұмыс істеуі сияқты көптеген ойша қабысулар бар. Бұрыннан келген сыншы поэманы «шынымен қызықты деп санайды; көрініс алдымызда болғанда, автордың өз міндетін орындаған тапқырлығы мен ұқыптылығына таң қалмау мүмкін емес», дегенмен, соңында поэтикалық орындалудан кемшілік көрінеді. Кембридж ағылшын және американ әдебиетінің тарихы «оның тізімдерінде көркемдік пен түс аз, ал оның өлеңдері жергілікті байланыстардың акцентісіз болмаса да, жалпы алғанда, 18 ғасырда табиғи сипаттаудың Милтондық әдісінің құлдырауының үлгісі болып табылады. Әр ағаш – тоғай, әр ауыл – үй, әр төбе – тік жар». Ескірген сөздіктің ерекше мысалдары – латын тілінен алынған сөздер, мысалы, «Хонингтонның сулы жайлаулары», немесе 18 ғасырдағы «жүнді тайпалар» сияқты қой туралы айтылған кезде қолданылатын тілдік айналымдар. Дегенмен, поэма Азамат соғысының басқа шайқасы болған жерді атап өтетін «Лансдоун төбесіне арналған ода» (1785) деп аталатын қысқа және қарапайым өлең жазуға ықпал еткен көрінеді. Келесі жылы Яго Уильям Шенстонның және оның Лизоустегі саябақтың есіне арналған сегіз буынды өлеңдегі күлкілі аңыз «Еңбек және дарын, немесе диірмен ағысы мен каскад» кітабын жариялады. Кейде маңыздылығы аз өлеңдер де жарық көрді, ал Яго өлім алдында өлеңдер жинағының қайта қаралған басылымын дайындап жатқан. Бұл 1784 жылы «Моральдық және сипаттамалық өлеңдер» деген атпен жарияланды. Онда «Адам, немесе жазаланған мойынсұнбаушылық» атты ораторияда Мильтонға тағы бір құрмет көрсетілді. Бұл жерде рифмаланған хорлар Ягоның шығармалары, бірақ шығарманың негізгі бөлігі «Paradise Lost»-тен тікелей алынған. Оны орындауға композитор табылмаса да, Ягоның басқа бір шығармасы орындалды. Бұл 1769 жылы Дэвид Гаррик ұйымдастырған «Стратфорд мерекесі үшін раундлей», оны Чарльз Дибдин әнмен орындады. Тағы бір әзіл-сықақ шығармасы да еліктеуші тапты. Ягоның «Гамлеттің монологы еліктелді» деген шығармасында кішігірім ақын «басып шығару немесе баспау» туралы ойланып, өзінің өлеңдерін Додслиге тапсыру арқылы «автор атын жоғалту» қаупіне ұшырайды. 1774 жылы «The Hibernian Magazine» журналында «конформист болу немесе болмау» деген сұраққа қатысты «Пресвитериандық пастордың монологы» деген атаумен пародия пайда болды және кейіннен Самуэль Бадкокқа жатқызылды. Кейінгі бір комментатор «бұл пародияның идеясы, бәлкім, Яго мырзадан алынған» деген пікірін білдірді. Ягоның шығармалары шағын болғанымен, сол кезде ықпалды болған көрінеді.