Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ричард Яго (1 қазан 1715 – 8 мамыр 1781) – Уорвикширден шыққан ағылшын дін қызметкері, ақын және шағын пейзаж жасаушы. Өзінің өмір замандастары оның шығармаларын жоғары бағаламаса да, оның кейбіреулері жаңалыққа толы болғандықтан көптеген ізбасарларға ие болды.
Richard Jago (1 October 1715 – 8 May 1781) was an English clergyman poet and minor landscape gardener from Warwickshire. Although his writing was not highly regarded by contemporaries, some of it was sufficiently novel to have several imitators.
Өмір
Ричард Яго – Уорвикширдегі Бодезерт ректорының үшінші ұлы және оның құрметіне осылай аталыпты. Әкесінің әулеті Корнуоллдан шыққан, ал анасы Ардендегі Хенли деген жақын маңдағы ауылдан болыпты. Ол Солихалл мектебінде білім алған, қазіргі таңда оның бес үйінің бірі оның атымен аталады. Оқу кезінде Уильям Шенстонмен өмір бойына созылған достық қарым-қатынас орнатқан. 1732 жылы Оксфорд университетінің колледжіне қабылданды, онда Шенстон оны әдебиетке құмар студенттермен таныстырды. 1738 жылдың 9 шілдесінде магистр дәрежесін алды, ал бір жыл бұрын шіркеуге кірген болатын. Стратфорд-апон-Авонның жанындағы Уорвикширдегі Снитерфилд қаласында пасторлық қызмет атқарды. 1744 жылы бала кезінен танысқан Лестерширдегі Кимкот ректорының қызы Доротея Сусанна Фанкортқа үйленді. 1751 жылы әйелі қайтыс болып, жеті өте кішкентай баланың күтімін оған тапсырды. Олардың үшеуі ұл болған, олар одан бұрын қайтыс болды, бірақ соңында үш қызы аман қалды. 1759 жылы екінші әйелі Маргарет Андервудқа үйленді, бірақ олардан бала болмады. 1746 жылы Яго Харберидің, ал аздан кейін Уорвикширдегі Честертонның викарі болды. Аристократтардың көмегімен 1754 жылы Снитерфилдтің қызметіне бекітілді, ал кейіннен 1771 жылы бұрынғы қайын атасының Кимкоттегі қызметіне тағайындалды, содан кейін Харбери мен Честертон қызметтерін тастап, қалғандарын сақтап қалды. Снитерфилд оның сүйікті тұрағы болып қала берді және ол 66 жасында сол жерде қайтыс болды. Яго Шенстонмен бірге ландшафтты безендіруге қызығушылық танытты және Снитерфилд шіркеуінің бағын жақсартумен айналысты. Екеуі де Генриетта Найт, Леди Лаксбороның ойдас достар тобының құрамына кірді, сондай-ақ Уильям Сомервилл және Клавэртон ректоры Ричард Грейвс та олардың арасында болды. Шенстон үйіне жақын орналасқан The Leasowes саябағының аяқталуында Ягоға арнап орындық орнатты, ал екеуі де бір-біріне арналған өлеңдер жазды.
Richard Jago was the third son of the Rector of Beaudesert, Warwickshire, and was named after him. His father's family was of Cornish origin, while his mother was from the immediately adjoining village of Henley in Arden. He was educated at Solihull School, where one of its five houses is now named after him. While there he formed a lifelong friendship with William Shenstone. In 1732, he went up to University College, Oxford and while there Shenstone made him acquainted with other students with a literary taste. He took his master's degree 9 July 1738, having entered into the church the year before, and served the curacy of Snitterfield, Warwickshire, near Stratford upon Avon. In 1744, he married Dorothea Susanna Fancourt, daughter of the rector of Kimcote in Leicestershire, whom he had known from her childhood. In 1751 his wife died, leaving him with the care of seven very young children. Three of these were boys, who predeceased him, but he was eventually survived by three of his daughters. In 1759, he married a second wife, Margaret Underwood, but had no children by her. Jago had become vicar of Harbury in 1746, and shortly after of Chesterton, both in Warwickshire. Through aristocratic patrons, he was given the living of Snitterfield in 1754, and later was presented with his former father in law's living in Kimcote in 1771, after which he resigned the livings of Harbury and Chesterton, keeping the others. Snitterfield remained his favourite residence and it was there that he would die at the age of 66. Jago shared with Shenstone an interest in landscape gardening and occupied himself with making improvements to the Snitterfield vicarage garden. Both became part of the likeminded circle about Henrietta Knight, Lady Luxborough which also included other literary friends, William Somervile and Richard Graves, rector of Claverton. Shenstone dedicated a bench to Jago at the end of the viewing circuit near his house, The Leasowes, and both dedicated poems to each other.
Поэзия
Ягоның алғашқы жеке жарияланымдары екі уағыз болды. Біріншісі, «Кешірімсіздіктің себебі қарастырылды» (1755), Харбери еркін мектебінің игілігі үшін жарық көрді; екіншісі – «Өлімде және одан кейін христианның бақытының мәні мен негіздері» (1763) атты жаназа уағызы еді. Шенстонның хаттарында 1747 жылы жазылған, бірақ жарияланбаған «Электр туралы эссе» туралы айтылады. Оның өлеңдері Роберт Додслидің «Әр түрлі авторлардың өлеңдер жинағы» антологиясында жая бастады, олардың ішінде «Қара құстар» атты сезімтал элегия 1753 жылы «The Adventurer» журналында алғаш рет жарияланғаннан кейін қызығушылық тудырды. Бұл өлең – өзін құрбан еткен қара құстың өліміне арналған жыр, одан кейін алтынқұстар мен қарлығаштар туралы ұқсас өлеңдер жазылды. Олар, әсіресе, доктор Джон Айкиннің «Табиғаттануды поэзияға қолдану туралы эссесінде» мақтауға ие болды. Ол сондай-ақ Сэмюэл Джексон Пратттың «Қырғауылдар, элегия» (1771) және Джеймс Греймнің «Қызылқұстар» (1773) сияқты басқа да кішігірім ақындар арасында шабыттанып, еліктеулер пайда болғанын атап өтті. Ягоның ең маңызды жарияланымдарының бірі – төрт бөлімнен тұратын «Едж Хилл» топографиялық поэмасы, немесе «Ауылдық көріністер» (1767). Ол бос өлеңмен жазылған және бір кезде «біздің тіліміздегі ең күрделі жергілікті поэма» деп сипатталған. Ақын таңертең оңтүстік-батысқа қарай бет бұрып, төбеде тұрады (1-кітап); түскі уақытта ол орталықтағы Ратли төбесінде (2–3-кітаптар) болады, содан кейін кешке солтүстік-шығысқа қарай көрініс ашу үшін төбе бойымен жүреді. Поэмада аңыз, тарихи және антиквариаттық деректер, негізінен, Англия азаматтық соғысының басындағы шайқас туралы сипаттама бар. Ол Уорвик, Ковентри, Кенилворт, Солихалл және өнеркәсіптік Бирмингемге (Бремихам атымен) ойша саяхат жасайды, сондай-ақ «оның қарауына кіретін барлық үлкен үйлер мен маңызды адамдардың резиденцияларының мақтанышпен сипатталуы» да бар. Жергілікті өзендер де, тіпті «қоңыр қайықтары сұйық жолмен жүзетін» жақын маңдағы канал да қамтылған. Сонымен қатар, өнеркәсіптік процестердің сипаттамалары, көру табиғаты және телескоптың жұмыс істеуі сияқты көптеген ойша қабысулар бар. Бұрыннан келген сыншы поэманы «шынымен қызықты деп санайды; көрініс алдымызда болғанда, автордың өз міндетін орындаған тапқырлығы мен ұқыптылығына таң қалмау мүмкін емес», дегенмен, соңында поэтикалық орындалудан кемшілік көрінеді. Кембридж ағылшын және американ әдебиетінің тарихы «оның тізімдерінде көркемдік пен түс аз, ал оның өлеңдері жергілікті байланыстардың акцентісіз болмаса да, жалпы алғанда, 18 ғасырда табиғи сипаттаудың Милтондық әдісінің құлдырауының үлгісі болып табылады. Әр ағаш – тоғай, әр ауыл – үй, әр төбе – тік жар». Ескірген сөздіктің ерекше мысалдары – латын тілінен алынған сөздер, мысалы, «Хонингтонның сулы жайлаулары», немесе 18 ғасырдағы «жүнді тайпалар» сияқты қой туралы айтылған кезде қолданылатын тілдік айналымдар. Дегенмен, поэма Азамат соғысының басқа шайқасы болған жерді атап өтетін «Лансдоун төбесіне арналған ода» (1785) деп аталатын қысқа және қарапайым өлең жазуға ықпал еткен көрінеді. Келесі жылы Яго Уильям Шенстонның және оның Лизоустегі саябақтың есіне арналған сегіз буынды өлеңдегі күлкілі аңыз «Еңбек және дарын, немесе диірмен ағысы мен каскад» кітабын жариялады. Кейде маңыздылығы аз өлеңдер де жарық көрді, ал Яго өлім алдында өлеңдер жинағының қайта қаралған басылымын дайындап жатқан. Бұл 1784 жылы «Моральдық және сипаттамалық өлеңдер» деген атпен жарияланды. Онда «Адам, немесе жазаланған мойынсұнбаушылық» атты ораторияда Мильтонға тағы бір құрмет көрсетілді. Бұл жерде рифмаланған хорлар Ягоның шығармалары, бірақ шығарманың негізгі бөлігі «Paradise Lost»-тен тікелей алынған. Оны орындауға композитор табылмаса да, Ягоның басқа бір шығармасы орындалды. Бұл 1769 жылы Дэвид Гаррик ұйымдастырған «Стратфорд мерекесі үшін раундлей», оны Чарльз Дибдин әнмен орындады. Тағы бір әзіл-сықақ шығармасы да еліктеуші тапты. Ягоның «Гамлеттің монологы еліктелді» деген шығармасында кішігірім ақын «басып шығару немесе баспау» туралы ойланып, өзінің өлеңдерін Додслиге тапсыру арқылы «автор атын жоғалту» қаупіне ұшырайды. 1774 жылы «The Hibernian Magazine» журналында «конформист болу немесе болмау» деген сұраққа қатысты «Пресвитериандық пастордың монологы» деген атаумен пародия пайда болды және кейіннен Самуэль Бадкокқа жатқызылды. Кейінгі бір комментатор «бұл пародияның идеясы, бәлкім, Яго мырзадан алынған» деген пікірін білдірді. Ягоның шығармалары шағын болғанымен, сол кезде ықпалды болған көрінеді.
Jago's first independent publications were two sermons. The first, "The Cause of Impenitence Considered" (1755), was published for the benefit of Harbury Free School; the second was a funeral sermon, "The nature and grounds of a Christian's happiness in and after death" (1763). Shenstone's letters mention an Essay on Electricity written by Jago, written in 1747, but this seems to have remained unpublished. Poems of his were also beginning to appear in Robert Dodsley's anthologies, Collection of Poetry by several hands, among which the sentimental elegy "The Blackbirds" had made something of a stir after it first appeared in the ephemeral magazine The Adventurer in 1753. This was a lament on the death of a self sacrificing blackbird and was shortly followed by similar poems on goldfinches and swallows. They were particularly praised by Dr. John Aikin in his "Essay on the application of Natural History to poetry", who also noted that there were soon imitations among other minor poets, including Samuel Jackson Pratt's "The Partridges, an elegy" (1771) and James Graeme's "The Linnet" (1773). Jago's most ambitious publication was the four part topographical poem, Edge Hill, or the rural prospect delineated and moralised (1767). It was written in blank verse and was once described as "the most elaborate local poem in our language". The poet takes his stance on the hill in the morning, facing south west (book 1); at noon he is on Ratley Hill in the centre (books 2–3) and then moves along the ridge to look north east at evening. The poem intermingles description with legendary, historical and antiquarian particulars, principally the battle at the start of the English Civil War. Imaginary excursions are made to Warwick, Coventry, Kenilworth, Solihull, and industrial Birmingham (under the name Bremicham), as well as many "flattering descriptions of all the great houses and seats of important people which come within his survey". Local rivers are also included and even the nearby canal on which "sooty barks pursue their liquid track". There are many digressions as well, including descriptions of industrial processes and of the nature of vision and the working of the telescope. The critic already quoted finds the poem "really interesting; with the scene before us, it is impossible not to admire the ingenuity and scrupulous thoroughness with which the author has performed his task," although ultimately it is lacking in poetic execution. The Cambridge History of English and American Literature judges that "his catalogues have little picturesqueness or colour; while his verse, although it is not without the accent of local association, is typical, as a whole, of the decadence of the Miltonic method of natural description in the 18th century. Every group of trees is a grove, every country house a dome, and every hill a precipice". Particular examples of hackneyed diction include Latin derived adjectives, as in "Honington's irriguous meads", or else 18th century circumlocutions such as "the woolly tribes" when sheep are meant. Nevertheless, the poem seems to have inspired the writing of the much shorter and simpler "Ode to Lansdowne Hill" (1785), which celebrates the site of another Civil War battle. In the following year Jago published "Labour and Genius, or the mill stream and the cascade", a humorous fable in octosyllabic verse written in memory of William Shenstone and his landscaped grounds at the Leasowes. Poems of lesser significance appeared here and there and Jago was working on a revised edition of his collected poems just before his death. This appeared posthumously as Poems, Moral and Descriptive in 1784. Included there was another homage to Milton in the oratorio "Adam, or the fatal disobedience, compiled from Milton's Paradise Lost and adapted to music". The rhymed choruses there were of Jago's composition, but the main body of the work is adapted directly from Paradise Lost. Though it found no composer to set it, another of Jago's pieces did. This was the "Roundelay for the Stratford Jubilee" organised by David Garrick in 1769, which was set for singing by Charles Dibdin. One other humorous piece also found an imitator. In Jago's "Hamlet's soliloquy imitated", a minor poet agonises over whether "to print or not to print" and run the danger, by submitting his verses to Dodsley, to "lose the name of author". A subsequent parody titled "The Presbyterian parson's soliloquy" over the question to "conform or not conform" appeared in The Hibernian Magazine in 1774 and was often reprinted thereafter, ascribed to Samuel Badcock. One later commentator gave it as his opinion that "the hint of this parody was probably borrowed from Mr Jago's". Slight Jago's output may have been, but it appears to have been influential in its time.