Кіріспе

Американдық би сыншысы және ақын Эдвин Орр Денби (4 ақпан 1903 – 12 шілде 1983) – американдық би сыншысы, поэзия және роман жазған автор, бірақ ол, ең алдымен, 1851 жылғы француз комедиясы «Итальяндық шляпа»сын Орсон Уэллспен бірге аудап, американдық сахнаға 1936 жылы «Ат шляпа жейді» деген фарс түрінде бейімдеу жұмысымен танымал.

Ерте өмір, білім және алғашқы мансап

Чарльз Денби, Джуниор және Марта Далзелл Оррдың ұлы Эдвин Қытайдың Тяньцзинь қаласында дүниеге келді, онда Чарльз бір жыл бұрын Юань Шикайдың бас шетелдік кеңесшісі болып тағайындалған еді. Эдвиннің әкесі Чарльз Харви Денби, Қытайдағы АҚШ елшісі қызметін рекордтық 13 жыл атқарған, Эдвин бір жасқа толғанда қайтыс болды. Денби балалық шағын алдымен Қытайдың Шанхай қаласында, содан кейін 1909 жылдан 1915 жылға дейін әкесі бас консул болып қызмет еткен Австрияның Вена қаласында өткізді. 1916 жылы ол АҚШ-қа келді. Ол Коннектикут штатының Лейквилл қаласындағы Хотчкисс мектебінде білім алды, содан кейін Кембридждегі Гарвард университетінде оқыды, бірақ диплом алмады. Ол Вена университетінде де сабақтарға қатысты, ал 1928 жылы Венадағы Хеллерау Лаксенбург мектебінде гимнастикадан (қазіргі биге маманданумен) диплом алды. Ол бірнеше жыл бойы өнер көрсетті, әсіресе Дармштадт мемлекеттік театрында, неміс балеринасы және хореографы Клэр Экштейнмен бірге үлкен жетістіктерге жетті. Паспорттық суретін түсіретін адамды іздеп, 1934 жылы Швейцарияда фотограф және кинорежиссер Руди Буркхардтпен танысты, және олар Денбидің өмірінің соңына дейін ажыраспайтын дос болды. Келесі жылы олар Нью-Йоркке оралды және Челсидегі Батыс 21-ші көшедегі бес қабатты үйдің жоғарғы қабатындағы пәтерді айына он сегіз долларға жалға алды. Денбидің суретші Виллем де Кунингпен достығы, ол жақын ғимараттың бір қабатында тұрған, көп ұзамай басталды, бір күні де Кунингтің мысығы Денбидің терезесінің сыртындағы өрттен құтқару баспалдағында пайда болды.

Жазу

1935 жылы Денби Нью-Йоркке оралғаннан кейін көп ұзамай Орсон Уэллс пен Джон Хаусман одан Юджин Лабиш пен Марк Мишельдің "Италиялық сабан шапқышын" аудармаға және сахнаға бейімдеуге көмектесуін сұрады. Нәтижесіндегі қойылым, "Жылқы шапан жейді" деп аталды, оның музыкасын Пол Боулз жазды және 1936 жылы Жұмыс прогресі әкімшілігінің Федералдық Театр өндірісі ретінде қойылды. Денби де пьесада ойнады, "Жылқының" жартысын сомдады. Өмірі бойы поэзиясын жариялауға қатысты күмәнданып, ол негізінен би сыншысы ретінде танылды. Арон Копланд пен Вирджил Томсонның тілегі бойынша ол 1936 жылы "Modern Music" журналында би туралы айдар жаза бастады. 1943 жылы Томсон Денбиді "New York Herald Tribune" газетінің би сыншысы қызметіне шақырды.

Шығармалары

Оның би туралы рецензиялары мен эсселері "Биге қарау" (1949, қайта басылды 1968), "Бейнелеушілер, ғимараттар және көшедегі адамдар" (1965) және "Би жазбалары" (1986) жинақтарында топтастырылған. Виллем де Кунинг туралы шағын кітабы 1988 жылы "Хануман кітаптары" баспасынан шықты. Денбидің поэзия туындыларына "Көшеде, жеке өмірде" (1948), "Жер орталық қалалары" (1956), "Нью-Йоркте ұйықтау" (1974), "Жиналған өлеңдер" (1975) және "Толық өлеңдер жинағы" (1986) кіреді. Лао Цзының қытай классикалық мәтіні "Дао Дэ Цзиннің" неміс тілінен жасалған ағылшын тіліне аудармасы 1993 жылы "Эдвиннің Даосы" деген атпен жарияланды. Денбидің жалғыз романы, "W ханымның соңғы сэндвичі" (сонымен қатар "Үңгірдегі айқай" деп те шығарылған) 1972 жылы жарық көрді.

Гуггенхайм стипендиаты

1948 жылы ол поэзия және би сыншылығы саласындағы Гуггенхайм қорының грантын алды.

Өлім және мұра

1983 жылы 12 шілдеде ол Мэн штатындағы Сирсмонт қаласында Бёркхардтпен бірге ұстаған жазғы үйінде ұйықтайтын дәрілерді көп мөлшерде ішіп, өз-өзіне қол жұмсады; ол ауыр сырқатынан зардап шегіп, ақыл-ойының нашарлауына алаңдаған болатын. Денби 2002 жылы Ұлттық би мұражайының Корнелиус Вандербильт Уитни атындағы Даңқ залына енгізілді.