Кіріспе

Жоқ. А$0.074 миллиард (номиналды, 2021 ж.) А$0.052 миллиард (PPP, 2021 ж.) 2017 жылғы халық санауы бойынша 11,192 тұрғыны бар. Тувалу экономикасының дамуына алыстығы мен үлкен экономикалық пайда табу мүмкіндігінің болмауы кедерілгі келтіреді. Үкімет кірісінің басым бөлігі балық аулау лицензияларынан (негізінен Оңтүстік Тынық мұхиты келісімі аясында); халықаралық донорлардан (үкіметтік және Азия даму банкі) тікелей гранттардан; және Тувалу сенім қорынан түсетін табыстан түседі. Оның өте сәтті tv доменін (TLD) жалға беру де кіріс көзі болып табылады. Тувалу тәуелсіздік алған 1976 жылдан бері марка сату ел және үкімет үшін маңызды табыс әкеліп келді. Дегенмен, соңғы жылдары бұл кіріс едәуір төмендеді. Тувалуда туризм дамымаған. Онда туристік жетекшілер, туроператорлар немесе ұйымдастырылған іс-шаралар жоқ, сондай-ақ круиздік кемелер де келмейді. 1987 жылы Ұлыбритания, Австралия және Жаңа Зеландия елдері Тувалу сенім қорын құрды, оның мақсаты ұлттық тапшылықты толықтыруға, экономикалық дамуды қолдауға және елдің қаржылық тәуелсіздігіне жетуіне көмектесу болды. 1990 жылдан бері Қор жыл сайынғы мемлекеттік бюджеттің шамамен 15%-ын құрайтын 79 миллион австралиялық долларға жуық қаржы бөлді. Тувалу 2010 жылдың 24 маусымында Халықаралық валюта қорына (ХВҚ) қосылды. 2012 жылдың 5 тамызында Халықаралық валюта қорының (ХВҚ) атқарушы кеңесі Тувалумен IV бап бойынша консультацияларды аяқтады және ел экономикасын бағалады: «Тувалуда жай ғана қалпына келтіру процесі жүріп жатыр, бірақ маңызды тәуекелдер бар. 2011 жылы ЖІӨ әлемдік қаржы дағдарысынан кейін алғаш рет жеке сауда секторы мен білім беруге жұмсалатын қаражат есебінен өсті».

2023 жылы ХВҚ-ның Тувалумен өткізген IV бап бойынша консультациясы вакцинациялау стратегиясының сәттілігінің арқасында Тувалу коронавирус (COVID-19) шектеу шараларын 2022 жылдың соңында алып тастағанын көрсетті. Алайда, пандемияның экономикалық салдары айқын болды, нақты ішкі жалпы өнімнің өсімі 2019 жылы 13,8%-дан 2020 жылы 4,3%-ға дейін төмендеді, бірақ 2021 жылы 1,8%-ға дейін қалпына келді. 2022 жылы инфляция 11,5%-ға жетті, бірақ 2028 жылға қарай 2,8%-ға дейін төмендеуі күтілуде. 2022 жылдың қараша айында жаңбыр суының қоры таусылған құрғақшылық салдарынан үкімет ұлттық төтенше жағдай жариялады. Жастардың арасында жұмыссыздық деңгейі жоғары, ал жаңа жұмыс орындарының саны шектеулі. Табиғи ресурстардың (аумақтық сулардағы тундыдан басқа) жоқтығы және Тувалу экономикасына оның шалғай орналасуы мен үлкен экономикалық пайда табу мүмкіндігінің болмауы салдарынан, ескі буынға қарағанда жақсы өмір сүруге ұмтылатын жас тувалулардың өмірін жақсарту үшін тиімді саясат қажет. Тувалу төрт риф аралы мен бес нағыз атоллдан тұрады, олардың барлығы біртұтас аймақты құрайды: эксклюзивті экономикалық аймақ: аумақтық теңіз:

Халық саны 10 507 (2017 жылғы халық санауы), бұл Тувалуды әлемдегі ең аз халқы бар тәуелсіз мемлекеттердің бірі етеді; көршілес елдермен салыстырғанда, Тувалудың халқы Наурудан көп, бірақ тұрақты халқы 100 000-нан асатын Кирибатидан кем (2011). Жер ауданы жағынан Тувалу - әлемдегі төртінші кішкентай мемлекет. Тувалу көршілес елдермен салыстырғанда Наурудан үлкен, ал Кирибатиден кіші. Тувалудың эксклюзивті экономикалық аймағы (ЭЭА) шамамен 900 000 км² мұхиттық аумақты қамтиды. Тувалу табиғи сұлулығымен және мейірімді халқымен қауіпсіз ел болып есептеледі. Алайда, аралдың шалғай орналасуына, аралға саяхаттаудың жоғары құнына және елге әуе қатынасының шектеулі болуына байланысты, жыл сайын келуші туристердің саны аз. Тувалуға келушілердің көпшілігі - мемлекеттік қызметкерлер, көмек көрсетушілер, ҮЕҰ қызметкерлері немесе кеңесшілер.

Балық ресурстары

Тувалу халқының негізгі қызметі – дәстүрлі егіншілік және балық аулау. Тунецке балық аулау кемелерінде бақылаушы ретінде жұмыс істеу мүмкіндігі де бар, онда кеменің тунец балық аулау лицензиясын сақтауын қадағалау жұмысы жүзеге асырылады. Сондықтан Тувалу экономикасы балық аулаудан түскен табысқа зор тәуелді, Тувалу халқының 42%-ы балық аулау қызметіне түрлі деңгейде қатысады. Ерекше экономикалық аймақта (ЕЭА) балық аулау негізінен сарғалдақ тунец, сары тунец және көк тунец түрлерін қамтиды. БҰҰ деректері бойынша, балық шаруашылығының жалпы құны 43 773 582 АҚШ долларын құрады (2007 жылғы бағалау бойынша), бұл жағалаудағы коммерциялық балық аулау, жағалаудағы тұрмыстық балық аулау, жергілікті теңіз балық аулау, шетелдік теңіз балық аулау, тұщы су балық аулау және аквамәдениет өнімдерін қамтиды. Соңғы жылдары барлық табыс Тувалу суларында аталған қызметтер арқылы түсті, Тувалудан тікелей экспорт арқылы емес. 2008 жылы 42 ұзын желілі кеме, 3 саптық кеме және 126 қоршаулы торлы кеме болған халықаралық балық аулау кемелерінің қызметі ішкі қызметтен әлдеқайда басым, өндіріс көлемі 35 541 тонна, құны 40 924 370 АҚШ доллары (2009 жылғы бағалау бойынша) немесе жалпы құнының 93,5%-ын құрайды, бірақ Тувалу лицензиялау арқылы табыстың айтарлық үлесін сақтайды. 2009 жылы Тайвань, Жапония, Оңтүстік Корея, Жаңа Зеландия және АҚШ-пен балық аулау лицензиялық келісімдерінен 9 миллион австралиялық доллары түсім алынды. 2013 жылы балық аулау лицензиясынан түсетін түсімдер екі есеге артып, ЖІӨ-нің 45%-дан асты. 2017 жылғы 29 маусымда Тувалу Ұлттық балық корпорациясы (NAFICOT) Корея Республикасының SAJO Fishing Industry компаниясымен Тувалудың ЕЭА және басқа Тынық мұхит аралдарының суларында «M. V. Taina» балық аулау кемесін пайдалану туралы бірлескен кәсіпорын келісіміне қол қойды. Тувалудың 2021 жылғы бюджеті балық аулау қызметіне қатысты үкімет саясатындағы өзгерістерді көрсетті, ол бірлескен кәсіпорындардан (оның ішінде FV Taumoana-ны 10,4 миллион долларға сатудан) балық аулау лицензиясынан түсетін түсімдерге және тіркелген кемелерге басқару төлемдерін алуға көшуді қамтиды.

Тувалулық теңізшілердің ақшалай аударымдары

Тувалулық ер адамдар біраз уақыттан бері шетелде жұмыс істеп келеді, негізінен неміс тіліндегі контейнерлік кемелерде. Теңізшілерден түсетін ақша Тувалудағы отбасылары үшін маңызды табыс көзі болып табылады. 2002 жылы Азия даму банкі (АДБ) жас тувалулықтарды шетелдік кемелерде жұмыс істеуге дайындайтын Тувалу теңізшілерді оқыту институтын (TMTI) жаңартуға көмек пакетін бекітті. Бұл жоба 2011 жылы аяқталды. 2007 жылы басталған жаһандық қаржы дағдарысы (GFC) әлемдік экспорт-импорт және тасымалдау саласына әсер етті, бұл тувалулық теңізшілерге деген қажеттілікті азайтты. 1991 жылғы халық санауында 272 теңізші сауда кемелерінде жұмыс істейтіні анықталды. 2002 жылы Тувалу теңізшілер одағы (TOSU) кемелерде 417 теңізші жұмыс істейтінін хабарлады. 2011 жылы АДБ ТМТИ бітірушілерінің 800-і теңізші ретінде жұмысқа тіркелгенін бағалады. 2015 жылға 0,4 миллион австралиялық доллары тапшылық күтілгенімен, АДБ бюджеттің 14,3 миллион австралиялық долларына артық екенін бағалады, бұл жоғары тон балығы лицензиялық төлемдерінің нәтижесінде болды. АДБ 2015 жылғы 2% өсімнің 2016 жылға дейін жалғасатынын болжады.

Экономикалық осалдық

1996 жылдан 2002 жылға дейін Тувалу Тынық мұхиты аралдарының экономикасы бойынша үздік көрсеткіштердің бірін көрсетті және орташа нақты ішкі жалпы өнімнің (ЖІӨ) өсу қарқыны жылына 5,6% құрады. 2002 жылдан бері экономикалық өсім баяулады, себебі Тувалу отын мен азық-түліктің әлемдік бағаларының күрт өсуіне тап болды, ал 2008 жылы инфляция деңгейі 10%-ға жетті.

Дегенмен, географиялық, макроэкономикалық және қаржылық оқшауланудың, аумақтың шағындығы, халық саны, инфрақұрылым және ауыл шаруашылығы, климаттың өзгеруі, мұнайға тәуелділік, ЖІӨ-нің төмендеуі және экономикалық байланыстардың нашарлығы сияқты факторлар осы онжылдықта көптеген дереккөздер Тувалуды өте осал экономика деп қарастыруына себеп болды. Ел импорттық отынға тәуелді, 2009 жылы газ бағасы 12 доллар/галлонды құрады. Мұнай өнімдерінің жоғары құны Тувалуда жаңартылатын энергия көздерін пайдалануға бағытталған жобаларды дамытуға серпін берді. БҰҰ Тувалуды төменгі орташа табысты дамып келе жатқан ел ретінде тіркесе де, 2009 жылы ол 100 баллдық шкала бойынша 79,7 балдық экономикалық осалдық индексімен жоғары көрсеткіштерді көрсетті, нәтижесінде БҰҰ Тувалуды "әлемдегі ең осал ел" деп атады. Бұрын айтылған факторларға байланысты Тувалу экспорттан шектеулі кіріс түйіршіктейді.

Фалекаупуле сенімгерлік қоры

1999 жылы Азия даму банкі (АДБ) және Тувалу үкіметі шеткі аралдардағы қызметтерді жақсарту мақсатында "Фалекаупуле" сенім қорын құрды. Аралдық кеңестер – дәстүрлі басшылардан құралған – Фалекаупуле сенім қорынан Тувалу үкіметі бөліп берген бюджеттен өздерінің қаржыларын басқаруға жауапты. "Фалекаупуле" сенім қоры іске қосылғаннан бері төрт жыл бойы қаражат таралды. Қор 6,4 миллион доллар таратты, оның 5,3 миллион доллары аралдарды дамытуға жұмсалды (қалған 1,1 миллион доллары қауымдардың резервінде сақталады). Бұл әр аралға жылына шамамен 55 000 АҚШ доллары жұмсауға балама болады.

Тувалудың сенімгерлік қоры

Тувалу сенім қоры ұлттық дефициттің орнын толтыру, экономикалық дамуды қолдау және елдің қаржылық тәуелсіздігіне қол жеткізу мақсатында құрылды. 2015 жылы Тувалу өз балық шаруашылығын дамыту және сақтау бойынша ұсыныстарын тойтарған белгілі бір елдер мен флоттарға балық аулауға берілетін күндерді сатудан бас тартты. 2016 жылы Табиғи ресурстар министрі доктор Пуакена Борехам Батыс және Орталық Тынық мұхиты балық шаруашылығы конвенциясының 30-бабына назар салды, онда мүше мемлекеттердің кіші аралдық дамып келе жатқан мемлекеттерге басқару шаралары арқылы тигізетін артық жүктемені ескеруге міндетті екендігі айтылған.

.tv домені

".tv" домендік атауы жыл сайын шамамен 7 миллион австралиялық доллары роялти түрінде табады. 2019 жылы мемлекеттік кірістердің 8,4% теледидар роялтилерінен түсті. Домендік атау "теледидар" сөзінің аббревиатурасына ұқсас болғандықтан жоғары сұранысқа ие. VeriSign, Inc. компаниясы ".tv" доменін 2021 жылға дейін күшінде болатын келісім бойынша басқарды. 2021 жылдың 14 желтоқсанында Тувалу Үкіметінің Әділет, байланыс және сыртқы істер министрлігі Verisign процеске қатыспағаннан кейін GoDaddy Registry компаниясын жаңа тіркеу қызметін ұсынушы ретінде таңдағанын жариялады. Twitch.tv және басқа да киберспорт және бейне ойындар платформаларының сәттілігі Тувалуға доменнен күрт табыс табуға мүмкіндік береді. 2010 жылғы ХҚТЖ елі бойынша баяндамада Тувалудағы экономикалық белсенділік офшорлық табыстардың төмендеуіне байланысты баяулағанын көрсетеді, "[Экономика 2010 жылы дерлік өспеуі күтілуде, ал 2011 жылы өсім нөлге немесе тіпті теріс мәнге жетеді, себебі үкіметтік шығындар азаяды және орта мерзімде де төмен деңгейде қалады]".

2021 жылғы ХҚТЖ елі бойынша баяндамасында COVID-19 шектеу шараларын жылдам енгізу және балық аулаудан түскен табыс пен донорлардың гранттары есебінен қаржыланған COVID-қа байланысты фискалдық шығындар Тувалуға 2020 жылы экономикалық дағдарыстан (рецессиядан) сақтануға мүмкіндік бергені айтылады. Тувалу ең кем дамыған елдерге саудаға қатысты техникалық көмек көрсету жөніндегі кеңейтілген интеграциялық аяқшаға қатысады, ол 1997 жылдың қазанында Дүниежүзілік сауда ұйымының қолдауымен құрылған. 2013 жылы Тувалу ең кем дамыған ел статусынан дамушы ел статусына көшуді 2015 жылға дейін кейінге шегерді. Премьер-министр Энеле Сопоага бұл кейінге шегерудің себебі Тувалудың Біріккен Ұлттар Ұйымының Ұлттық бейімделу іс-қимыл бағдарламасы (NAPA) арқылы ұсынылатын қаражаттарға қол жеткізуін сақтау қажеттігінен туындап, "Тувалу дамыған ел статусына ие болғаннан кейін, ол NAPA сияқты климаттық өзгерістерге бейімделу бағдарламаларын қаржыландыруға көмек ретінде қарастырылмайды, мұндай көмек тек ең кем дамыған елдерге ғана беріледі" деді. Тувалу ең кем дамыған ел статусынан шығу үшін қойылған талаптарды орындады. Премьер-министр Энеле Сопоага Біріккен Ұлттар Ұйымының ең кем дамыған ел статусынан шығу критерийлерін қайта қарауын қалайды, себебі Экологиялық осалдық индексін қолдануда Тувалу сияқты шағын арал мемлекеттерінің экологиялық қиындықтарына жеткілікті мән берілмейді.

Халықаралық көмек

Австралия мен Жаңа Зеландия Тувалу Траст қорына капитал салуды және дамуға көмек көрсетудің басқа да түрлерін ұсынуды жалғастыруда. Тувалуға Жапония, Оңтүстік Корея және Еуропалық Одақ та қаржылай қолдау көрсетеді. Тувалу 1993 жылы Азия даму банкінің (АДБ) мүшесі болды. Көмектің тиімділігін арттыру мақсатында Тувалу үкіметі, АДБ, AusAID және NZAID 2009 жылы Даму серіктестерінің декларациясына (DPD) қол қойды. DPD нақты жобаларды іске асыруда және Тувалу үкіметіне өнімділік көрсеткіштеріне қол жеткізуде көмектесу арқылы көмектің тиімділігін арттыруға бағытталған. 2010 жылдың шілдесінде Тувалу Халықаралық валюта қорына (ХВҚ) мүше болды және Дүниежүзілік банкке қосылды. 2013 жылы Дүниежүзілік банк Funafuti халықаралық әуежайындағы халықаралық әуе көлігінің қауіпсіздігін және оған байланысты инфрақұрылымды бақылауды жақсарту мақсатында қолданыстағы Тувалу авиациялық инвестициялық жобасына (TvAIP) 6,06 миллион АҚШ долларын қаржыландыруға келісім берді. Тувалу 1997 жылдың қазан айында Дүниежүзілік сауда ұйымының қолдауымен құрылған, ең кем дамыған елдерге саудаға қатысты техникалық көмек көрсету жөніндегі кеңейтілген интеграцияланған аяға қатысады. 2013 жылы Тувалу ең кем дамыған ел статусынан дамушы ел статусына өтуді 2015 жылға дейін кейінге шегерді. Премьер-министр Энеле Сопоага бұл шешімнің себебін Тувалудың Біріккен Ұлттар Ұйымының Ұлттық бейімделу іс-қимыл бағдарламасы (NAPA) арқылы ұсынылатын қаражатқа қол жеткізуді сақтау қажеттігімен түсіндірді, себебі “Тувалу дамыған ел статусына ие болған жағдайда, NAPA сияқты климаттық өзгерістерге бейімделу бағдарламаларын қаржыландыруға көмек алмайды, мұндай көмек тек ең кем дамыған елдерге ғана беріледі”. Тувалу ең кем дамыған ел статусынан шығу үшін қойылған талаптарды орындады. Премьер-министр Энеле Сопоага Біріккен Ұлттар Ұйымының Тувалу сияқты шағын арал мемлекеттерінің экологиялық қиындықтарын ескермей, ең кем дамыған ел статусынан шығу критерийлерін қайта қарастыруын қалайды. Сопоага былай деді:

“Біз осы критерийлерді қолданудың қазіргі әдісі мүлдем шынайы емес және тіпті қате деп санаймыз. Біз осы мәселені шешуіміз керек. Критерийлердің өзі бізге мәнсіз, бірақ Экологиялық осалдық индексі олардың бірі болуы керек”. 2017 жылдың маусым айында Тувалу Тынық мұхитындағы экономикалық қатынастарды жақсарту жөніндегі келісімге (PACER) қол қойды.