Кіріспе
Саксония Корольдігі (Königreich Sachsen) 1806 жылдан 1918 жылға дейін болған, Наполеон дәуірінен кейінгі Германиядағы бірнеше тарихи конфедерациялардың тәуелсіз мүшесі болды. Корольдік Саксония сайлаушылығынан (электоратынан) құрылды. 1871 жылдан бастап ол Германия империясының құрамына кірді. Бірінші дүниежүзілік соғысының аяқталуынан және Саксония королі Фредерик Август III-нің тақтан бас тартуынан кейін 1918 жылы Веймар Республикасы кезеңінде еркін мемлекетке айналды. Оның астанасы Дрезден қаласы болды, ал қазіргі заманғы құқықтық жаңғыртылатын мемлекеті – Саксония еркін мемлекеті.
The Kingdom of Saxony (Königreich Sachsen), lasting from 1806 to 1918, was an independent member of a number of historical confederacies in Napoleonic through post Napoleonic Germany. The kingdom was formed from the Electorate of Saxony. From 1871, it was part of the German Empire. It became a free state in the era of Weimar Republic in 1918 after the end of World War I and the abdication of King Frederick Augustus III of Saxony. Its capital was the city of Dresden, and its modern successor state is the Free State of Saxony.
Наполеон дәуірі мен Германия Конфедерациясы
1806 жылға дейін Саксония мың жылдық тарихы бар, ғасырлар бойы біртіндеп ыдыраған Киелі Рим империясының құрамында болды. Виттин әулетінен шыққан Саксония билеушілері бірнеше ғасыр бойы сайлаушы атағын иеленді. 1806 жылдың тамызында Аустерлиц шайқасында Наполеонның император Франциск II-ні жеңгенінен кейін Киелі Рим империясы таратылды, осылайша Саксония тәуелсіз мемлекетке айналды. Саксонияның одақтасы Пруссияның 1806 жылдың қазанында Йена шайқасында жеңіліске ұшырағаннан кейін Саксония Рейн конфедерациясына қосылды, өзін Бірінші француз империясына бағындырды, ол сол кезде Орталық Еуропадағы үстем күшке ие болды. 1806 жылдың 20 желтоқсанында Саксонияның соңғы сайлаушысы Фридрих Август III Саксонияның корольі Фридрих Август I атанды. 1807 жылғы Тильзит шарты бойынша, бұрын Саксонияның Төменгі Лузатиясындағы пруссиялық анклавтар жиынтығы болған Гершафт Котбұс Саксонияға берілді. Шарты сонымен қатар Польшаның Варшава герцогтігін құрды, ол Фридрих Август I басшылығымен Саксониямен жеке одақ құрды. Саксония 1813 жылы Липциг шайқасында Наполеон жеңілгенге дейін конфедерация құрамында қалды. Бұл шайқаста Саксония – барлық неміс мемлекеттерінің ішінде дерлік жалғыз – француз тарапында соғысқандықтан, король Фридрих Август I әскерлерінен айырылды, пруссиялықтар тұтқынға алды және одақтастар оның тағынан бас тарғанын жариялады, олар Саксонияны пруссиялық оккупация мен басқаруға алды. Бұл, басымдықпен, Фридрих Августтың қандай да бір қылмысынан емес, Пруссияның Саксонияны аннексиялауға деген ниетінен туындаған болуы мүмкін, ал Саксонияның тағдыры Вена конгресіндегі басты мәселелердің біріне айналды. Нәтижесінде, тарихи маңызы бар Виттенбергті (протестанттық реформацияның отаны және сайлаушылардың тарихи орталығы), сондай-ақ Төменгі Лузатия, Жоғарғы Лузатияның көп бөлігі, Тюрингер округі және Неуштадтишер округі сияқты аумақтардың 60% Пруссияға қосылды; Неуштадт округінің көп бөлігі Пруссия арқылы Саксен-Веймар-Эйзенахқа қайтарылды. Пруссияның ішінде, Лузатиядан басқа аннексияланған аумақтардың көп бөлігі жаңа Саксония провинциясының құрамына кірді; Жоғарғы Лузатия аумағы Силезияға қосылды, ал қалған бөлігі, соның ішінде Төменгі Лузатия, Бранденбургтің бір бөлігі болды. Фридрих Август өзінің патшалығының қалған бөлігінде таққа қайта отырды, оған Дрезден және Лейпциг сияқты ірі қалалар кірді. Патшалық сонымен қатар, құлаған Киелі Рим империясының орнына құрылған неміс мемлекеттерінің жаңа ұйымы – Неміс конфедерациясына қосылды.
Saxony remained within the Confederation until its dissolution in 1813 with Napoleon's defeat at the Battle of Leipzig. Following the battle, in which Saxony – virtually alone of all the German states – had fought alongside the French, King Frederick Augustus I was deserted by his troops, taken prisoner by the Prussians, and considered to have forfeited his throne by the allies, who put Saxony under Prussian occupation and administration. This was probably more due to the Prussian desire to annex Saxony than to any crime on Frederick Augustus's part, and the fate of Saxony would prove to be one of the main issues at the Congress of Vienna. In the end, 60% of the Kingdom, including the historically significant Wittenberg – home of the Protestant Reformation and historic core of the Electorate – as well as Lower Lusatia, most of Upper Lusatia, the Thüringer Kreis and the Neustädtischer Kreis, among other territories, was annexed by Prussia; most of the Neustadt Circle was re ceded to Saxe Weimar Eisenach by Prussia. Within Prussia most of the ceded territory other than Lusatia would become part of the new Province of Saxony; the Upper Lusatian territory was attached to Silesia and the remainder, including Lower Lusatia, became part of Brandenburg. Frederick Augustus was restored to the throne in the remainder of his kingdom, which still included the major cities of Dresden and Leipzig. The kingdom also joined the German Confederation, the new organization of the German states to replace the fallen Holy Roman Empire.
Австрия-Пруссия соғысы және Германия империясы
1866 жылғы австрия-пруссия соғысы кезінде Саксония Австрия тарапына шықты, ал Корольдік саксон армиясы австриялықтарға маңызды көмек көрсете алатын жалғыз одақтас деп есептелді. Олар Саксонияны қорғаудан бас тартып, богемиядағы австрия армиясына қосылды. Осы тиімділік Саксонияға Австриямен одақтас болған басқа солтүстік неміс мемлекеттерінің тағдырынан құтылуға мүмкіндік берді – әсіресе, соғыстан кейін Пруссияға қосылған Ганновер корольдығы. Австрия мен Франция саксонияны құрметтеуді талап етті, ал пруссиялықтар оған келісті. Саксония келесі жылы пруссия басшылығымен Солтүстік Германия конфедерациясына қосылды. 1871 жылғы франко-пруссия соғысында Пруссия Францияны жеңгеннен кейін конфедерация мүшелерін Отто фон Бисмарк Германия империясына біріктірді, оның императоры Вильгельм I болды. Саксонияның биліктегі патшасы Иоанн императорды primus inter pares ретінде қабылдауға міндетті болды, бірақ ол, басқа неміс князьдары сияқты, тәуелсіз билеушінің құқықтарын сақтап қалды, соның ішінде басқа мемлекеттермен дипломатиялық қатынас орнату мүмкіндігі де болды.
Патшалықтың соңы
Вильгельм I-нің немересі Кайзер Вильгельм II 1918 жылы Германияның Бірінші дүниежүзілік соғыста жеңіліске ұшырауы алдында болған төңкеріс салдарынан тақтан бас тарды. Саксония королі Фредерик Август III Дрезден, Кемниц және Лейпциг қалаларында жұмысшылар мен әскерлер кеңестері құрылған соң, оның үлгісімен тақтан бас тарды. Жаңадан құрылған Веймар Республикасы шеңберінде 1920 жылдың 1 қарашасында Саксония Корольдігі Саксония Еркін Штаты болып қайта ұйымдастырылды.
1831 жылғы Конституция
1831 жылғы Саксония Конституциясы мемлекетті парламенттік монархия деп жариялады.
Патша
Патша халық басшысы деп жарияланды. Ол конституцияның қағидаларын сақтауға міндетті болды және Diet немесе парламенттің келісімінсіз (қандық мұрагерлік ерекшеліктерінен басқа) ешқандай басқа мемлекеттің билеушісі бола алмады. Мұрагерлік тақ агнатикалық тұңғыш туғандық бойынша патша отбасының еркек желісі арқылы жалғасты, бірақ білікті еркек мұрагерлердің болмауы жағдайында әйел желісінен мұрагерлікке рұқсат берілді. Қосымша қағидалар патша тым жас немесе басқаруға қабілетсіз болған жағдайда регенттік құруға, сондай-ақ мұрагер ханзаданың біліміне қатысты мәселелерді қамтыды. Патша қол қойған немесе жариялаған әрбір акті мен жарлыққа кем дегенде бір министрінің қосымша қолтаңбасы тиіс болды, осылайша министр олардың жауапкершілігін қабылдады. Министрдің қосымша қолтаңбасы болмаса, патшаның ешбір әрекеті жарамсыз деп есептелді. Патшаға айыпталушыны кінәсіз деп жариялау, немесе олардың жазасын жеңілдету, тоқтату немесе кешіру құқығы берілді (бірақ жазаны ауыртуға емес); мұндай жарлықтарға министрлердің қосымша қолтаңбасы қажет емес еді. Оған сондай-ақ Саксониядағы діни мәселелерде жоғары билік берілді. Ол Diet жоғарғы палатасының президентін, сондай-ақ осы палата ұсынған үш үміткердің арасынан өкілді тағайындады, сондай-ақ төменгі палатаның президенті мен өкілдігін де тағайындады. (Төмендегі мәтінді қараңыз.) Патшаға заңдарды қабылдау және оларды іске асыруға толық құқық берілді, және заң жобасы Diet-те қаралуы үшін тек оның келісімімен ғана ұсынылуы мүмкін еді. Ол сондай-ақ төтенше жағдайлар туралы жарлықтар шығаруға және тіпті қажет деп тапқан немесе "тиімді" деп санайтын төтенше емес заңдарды қабылдауға құқылы болды, бірақ мұндай құжаттар кем дегенде бір министрінің қосымша қолтаңбасын талап етті және келесі Diet-те бекіту үшін ұсынылуы керек еді. Алайда ол осылайша конституцияның өзін немесе сайлау заңдарын өзгерте алмады. Ол Diet қабылдаған заңдарға вето қоюға (әр жағдайда себептерін міндетті түрде келтіруі тиіс болғандықтан) немесе оларды қайта қарау үшін ұсынылған түзетулермен қайтаруға құқылы болды. Ол Жоғарғы сот арқылы Diet бас тартқан мемлекеттік шығыстарды қаржыландыру үшін ерекше жарлықтар шығаруға құқылы болды, бірақ мұндай жарлықтар бір жылға ғана жарамды болатын. Ол Diet-ті таратуға құқылы болды, бірақ төменгі палатаға жаңа сайлау алты ай ішінде өткізілуі керек еді; сондай-ақ ол заң шығарушы органның кезектен тыс сессияларын өз қалауынша шақыруға құқылы болды. 1697 жылдан бастап Саксонияның сайлаушылары Польша мен Литваның тәжін қабылдау үшін католик дініне өтті, олар 1763 жылға дейін осы елдердің патшалары болды. Патша отбасы 95% протестант тұрған аймақты басқаруға Рим-католик дінінде қалды.
Сот жүйесі
Сот жүйесі азаматтық биліктен тәуелсіздік алды. 142-150-ші баптарда құрылған Жоғары сотқа конституцияның "нақты емес" тұстары бойынша шешім шығару құқығы берілді; оның шешімі соңғы деп белгіленді және патшалықтың араласуынан қорғалды.
Рейхстаг депутаттары 1867-1918 жылдар
Солтүстік Германия Конфедерациясы туралы шарт бойынша Саксония Корольдігі 1866 жылы Солтүстік Германия Конфедерациясына қосылды. Осының нәтижесінде Корольдік Рейхстагқа депутаттар жіберді. 1871 жылдың 18 қаңтарында Германия империясы құрылғаннан кейін, депутаттар Германия империясының Рейхстагына сайланды. Бұдан кейін Саксония 1867 жылдың ақпан айынан бастап Рейхстаг сайлауларына қатысты. 1919 жылға дейін, қолданыстағы сайлау округтері таратылғанға дейін, Циттау қаласы Рейхстагқа бірнеше депутаттар сайлап берді.