Ваджо́нт бөгеті́нің трагедиясы́

Кіріспе

Эрта-э-Кассодағы пайдаланылмаған гравитациялық аркалы бөгет, Италия.

Бөгет 1920 жылдары жобаланды және ақырында 1957 мен 1960 жылдар аралығында сол кездегі Солтүстік-Шығыс Италиядағы электр энергиясын жеткізу және тарату монополиясы болған Società Adriatica di Elettricità компаниясымен салынды. Инженері – Карло Семенца (1893–1961). 1962 жылы бөгет мемлекеттік меншікке алынып, Италияның Қоғамдық жұмыстар министрлігі құрамындағы ENEL компаниясының басқаруына берілді. 1963 жылдың 9 қазанында көлді алғашқы рет толтыру кезіндегі тау жылауы мегацунамиға алып келді, нәтижесінде су бөгеттен асып, төмендегі Пьяве аңғарына ауқымды су тасқыны мен қирату әкелді. Осы оқиғада бірнеше ауыл мен қала қирап, шамамен 1900-2500 адам қаза тапты. Бөгеттің қабырғасының көлемі құрады және ол дейін суды сақтай алды. Бөгет пен бассейн суды басқарудың күрделі жүйесінің орталығы болуы тиіс еді, онда су жақын жердегі аңғарлардан және жоғарырақ орналасқан жасанды бассейннен тасымалданатын еді. Он шақырымнан астам бетон құбырлар мен аңғарлар арқылы өтетін құбырлы көпірлер салу жоспарланған. 1950 жылдары SADE монополиясы постфашистік үкіметтермен расталды және компания Эрто мен Кассо аңғарындағы қауымдастықтардың қарсылығына қарамастан, үкімет пен полицияның қолдауымен жерді сатып алды. SADE геологиялық зерттеулер жүргізілді, соның ішінде бұрынғы тау жылауларын талдау және таудың жеткілікті тұрақты екендігі анықталды деп мәлімдеді. Бөгет құрылысы 1957 жылы басталды. 1959 жылы Монте-Ток тауының жанында жаңа жол салу кезінде жердің қозғалысы мен жарықтары байқалды. Бұл үш сарапшының SADE компаниясына Монте-Ток тауының толығымен тұрақсыз екенін және су деңгейінің көтерілуі тұрақсыздықты арттыратындықтан, толтыру аяқталған жағдайда бассейнге құлауы мүмкін екенін айтқан қосымша зерттеулерге әкелді. SADE ескермеді және құрылыс 1959 жылдың қазан айында аяқталды. 1960 жылдың ақпанында SADE көлді толтыруға рұқсат алды. 1962 жылы бөгет мемлекеттік меншікке алынып, Италияның Қоғамдық жұмыстар министрлігі құрамындағы ENEL компаниясының басқаруына берілді.

The dam was conceived in the 1920s and eventually built between 1957 and 1960 by Società Adriatica di Elettricità, at the time the electricity supply and distribution monopoly in northeastern Italy. The engineer was Carlo Semenza (1893–1961). In 1962, the dam was nationalized and came under the control of ENEL as part of the Italian Ministry for Public Works. On 9 October 1963, during initial filling of the lake, a landslide caused a megatsunami in which of water overtopped the dam in a wave of , bringing massive flooding and destruction to the Piave Valley below, destroying several villages and towns, causing an estimated 1,900 to 2,500 deaths. The dam wall had a volume of and held up to of water. The dam and basin were intended to be at the centre of a complex water management system in which water would have been channeled from nearby valleys and artificial basins at higher levels. Tens of kilometres of concrete pipes and pipe bridges across valleys were planned. In the 1950s, SADE's monopoly was confirmed by post fascist governments, and it bought the land despite opposition by the communities of Erto and Casso in the valley, which was overcome with government and police support. SADE stated that the geology of the gorge had been studied, including analysis of previous landslides, and that the mountain was held to be sufficiently stable. Construction work on the dam started in 1957. By 1959, shifts and fractures in the ground were noticed while building a new road on the side of Monte Toc. This led to further studies in which three experts separately told SADE that the entire side of Monte Toc was unstable and was likely to collapse into the basin if the filling were completed, due to the raised water level increasing the instability. SADE took no notice and construction was completed in October 1959. In February 1960, SADE was authorised to start filling the lake. In 1962, the dam was nationalized and came under the control of ENEL as part of the Italian Ministry for Public Works.

Апат белгілері

1959 жылы 22 наурызда Важонт бөгетін салу кезінде, жақын орналасқан Понтесей бөгетіндегі жер көшкіні бір адамның қаза болуына себеп болды. 1960 жылдың жазында ұсақ жер көшкіндері мен жер қозғалыстары байқалды. Осы ескерту белгілеріне назар аудармай, Италия үкіметі мәселе туралы хабарлаған бірнеше журналистерді «әлеуметтік тәртіпті бұзды» деген айыппен сотқа берді. 1960 жылы 4 қарашада су қоймасының су деңгейі жоспарланған деңгейге жуық болғанда, шамамен көлемді жер көшкіні көлге құлады. SADE су толықтыруды тоқтатты, су деңгейін шамамен төмендетті және Монте Ток тауының алдындағы алаңда жасанды галерея салуды бастады, бұл галерея қосымша жер көшкіндері (күтілгендей) алаңды екі бөлікке бөлсе де, оны пайдалануға мүмкіндік берер еді. 1961 жылдың қазан айында галерея аяқталғаннан кейін SADE қатаң бақылауда су қоймасын толықтыруды қайта бастады. 1962 жылдың сәуір және мамыр айларында су деңгейі болғанда, Эрто және Кассо ауылдарының тұрғындары Меркалли шкаласы бойынша бес «бес балдық» жер сілкінісін тіркеді. SADE осы жер сілкіністерінің маңыздылығын азайтып, кейін су қоймасын максималды деңгейге дейін толықтыруға рұқсат алды. 1962 жылдың шілдесінде SADE инженерлері Монте Ток тауынан көлге түскен жер көшкіндерінің әсері туралы модельдік тәжірибелердің нәтижелерін ұсынды. Тәжірибелер көрсеткендей, жер көшкінінен туындаған толқын су деңгейі бөгеттен немесе одан төмен болса, бөгеттің үстінен асып түсуі мүмкін. Сондықтан SADE бөгеттен төмен деңгейді төмендету кез келген толқынның бөгеттің үстінен асып түсуіне жол бермейтініне келісті. 1963 жылдың наурыз айында бөгет жаңа құрылған электр энергиясы мекемесіне, ENEL-ге берілді. Келесі жазда су қоймасы толығымен толған кезде, алаңдаған халық жер сілкінісі, жер қозғалысы және жердің қозғалысы туралы көптеген хабарламалар берді. 1963 жылдың 15 қыркүйегінде таудың бүкіл беткейі сырғып құлады. 1963 жылдың 26 қыркүйегінде ENEL бассейнді біртіндеп босату туралы шешім қабылдады. 1963 жылдың қазан айының басында таудың оңтүстік беткейінің құлауы сөзсіз болды; бір күн ішінде ол шамамен қозғалды.

On 22 March 1959, during construction of the Vajont Dam, a landslide at the nearby Pontesei Dam created a wave that killed one person. Throughout the summer of 1960, minor landslides and earth movements were noticed. Instead of heeding these warning signs, the Italian government chose to sue the handful of journalists reporting the problems for "undermining the social order". On 4 November 1960, with the water level in the reservoir at about of the planned , a landslide of about collapsed into the lake. SADE stopped the filling, lowered the water level by about , and started to build an artificial gallery in the basin in front of Monte Toc to keep the basin usable even if additional landslides (which were expected) divided it into two parts. In October 1961, after the completion of the gallery, SADE resumed filling the reservoir under controlled monitoring. In April and May 1962, with the basin water level at , the people of Erto and Casso reported five "grade five" Mercalli intensity scale earthquakes. SADE downplayed the importance of these quakes, and was then authorized to fill the reservoir to the maximum level. In July 1962, SADE's own engineers reported the results of model based experiments on the effects of further landslides from Monte Toc into the lake. The tests indicated that a wave generated by a landslide could overtop the crest of the dam if the water level was or less from the dam crest. SADE therefore decided that a reduced level below the crest would prevent any displacement wave from over topping the dam. In March 1963, the dam was transferred to the newly constituted government service for electricity, ENEL. During the following summer, with the reservoir almost completely filled, landslips, shakes, and movements of the ground were repeatedly reported by the alarmed population. On 15 September 1963, the entire side of the mountain slid by On 26 September 1963, ENEL decided to slowly empty the basin to By early October 1963, the collapse of the mountain's south side looked unavoidable; in one day, it moved almost .

Эксперименттердің бірінші топтамасы

Бес эксперименттің алғашқы сериясы 1961 жылғы 30 тамызда басталды, онда 30 градусқа еңкейген жалпақ сырғудың жылжу беті, жабынмен жабылған ағаш тақтайдан тұрды. Жылжымалы масса шағылмен модельденді, оны иілгіш металл торлармен ұстады, алғашқыда арқандармен бекітілген, содан кейін кенеттен босатылды. Қыркүйек айының басында бағытталған мақсатта тағы төрт сынақ жүргізілді. Біріншісі әрқашан 30 градусқа еңкейген жазықтықта, ал келесі үшеуі 42 градусқа еңкейген жазықтықта өтті. Модельдегі сырғудың табиғи геологиялық құбылысын қайта жасай алмағандықтан, модель жылжу бетін өзгерту арқылы жетілдірілді, ол кірпіш қабырғасымен ауыстырылды (салыстырмалы профильдер Семенца жасады, ол бұл мәселеде жеткілікті мәліметтер берген және бұрын жүргізілген зерттеулерді пайдаланды), сырғудың резервуарға құлау жылдамдығын өзгертуге мүмкіндік беру үшін (қозғалыс бетінің жаңа "артқы" пішіні бұл процесті қиындатты). Қозғалатын материалдың (модельде шағыл болып қалған) тығыздығын модельдеу үшін трактормен тартылатын қатты секторлар енгізілді.

Эксперименттердің екінші топтамасы

1962 жылдың 3 қаңтарынан 24 сәуірге дейін жүргізілген 17 эксперименттің екінші жинағында "құлау" материалы бұрынғыдай шағыл болды, бірақ бұл жолы оны қымыз торлары мен арқандармен бекітті. Мюллер гипотезасы негізінде, Массалецца ағысының төменгі (батыс) және жоғарғы (шығыс) бөліктері арасында қозғалған массаның ерекшеліктеріне байланысты, барлық эксперименттер осы екі гипотетикалық серпілістің жеке-жеке сырғуын қамтыды. Дегенмен, модельде екі серпіліс бастапқыда әртүрлі уақытта сырғып, олардың әсерлері толыққандай бөлек болды, ал содан кейін бірінші серпілістен пайда болған толқын кері келгенде, одан да ірі көлдегі су көлемінің жалпы өсуіне қол жеткізілді.

Геттидің қорытынды есебі

Су қоймасындағы судың жалпы көлемінің артуы (арнайы құралдармен өлшенді) "статикалық арту" және "динамикалық күшею" деп екіге бөлінді. "Статикалық арту" – бұл жер көшкінінен кейін су қоймасында қалған су деңгейінің артуының тұрақты әсері, ол жер көшкінінің суға батып, тыныш күйге келгеннен кейін туындады. Ал "динамикалық күшею" жер көшкінінен пайда болған уақытша толқын қозғалысына байланысты. Статикалық күшею су қоймасына батып қалған жер көшкінінің көлеміне, ал динамикалық күшею негізінен жер көшкінінің құлау жылдамдығына тәуелді болды (көлемімен байланысы шамалы). Бұл модельдеуге сүйене отырып (кейбір мамандардың пікірінше, шамамен болған апаттық жағдайды ескере отырып), су қоймасының жағалауларында теңіз деңгейінен жоғары биктіктегі шектеу орнатылса, ешқандай зақым келмейді, ал судың минималды көлемі ғана бөгеттен асып, одан төменге шамалы зақым келтіреді. Важонт көлінің су қоймасының 1:200 масштабты моделінде жүргізілген тәжірибелер негізінде, бөгеттің сол жағалауының жоғары ағысында орын алуы мүмкін жер көшкінінен туындайтын әсерлерді бағауға тырыстық. Жер көшкінінің ең шеткі нүктесі бөгеттің жағалауынан 75 метрден астам қашықтықта екенін, және бұл жағалаудың құрылымы тығыз және берік тау жыныстарынан тұратынын, геологиялық тұрғыдан да аталған массадан ерекшеленетінін ескере отырып, жер көшкіні орын алғанда бөгетке ешқандай статикалық әсер тимейді деп сенуге болады, сондықтан тек көлдегі толқынның көтерілуі мен құлаудың салдарынан бөгеттің үстіне тиетін әсерлерді қарастыру қажет.

Жер сілкінісі мен толқын

Жер сілкінісінің жылдамдығы су деңгейінің төмендеуіне қарамастан, бәсеңдемеді, бірақ су SADE пікірінше, апатты жер сілкінісі болған жағдайда толқынды ұстап тұруға қауіпсіз деңгейге дейін төмендетілді. 1963 жылдың 9 қазанында инженерлер ағаштардың құлап, тау жыныстарының су қоймасына құлап жатқанын көрді. Үлкен жер сілкінісінің жақын арада болатыны болжағандықтан, инженерлер сол күні кешке цунамиге куә болу үшін жиналды, ол 60 жұмысшының өміне қанағаттандырмады. 10:39-да ағаштар, топырақ және тастардан тұратын алып жер сілкінісі Монте Токтың солтүстік беткейінен көлге құлап, сейсмикалық дүмпуіл тудырды. 20 секундта су деңгейіне жетті, ал 45 секундта жер сілкінісі (қазір тоқтаған) Вайонт су қоймасын толығымен толтырды. 25 секунд ішінде судың ығысуы бөгеттің үстінен асып түсетін толқынды тудырды. Жер сілкінісінің суға тиюі үш толқынды құбылды. Біреуі жоғары көтеріліп, Кассо үйлеріне жетіп, кері құлап, Massalezza тобанының бассейнін қазды. Екінші толқын көлдің жағалауына бағытталды және Erto e Casso муниципалитетіндегі бірнеше елді мекендерді қиратты. Үшінші толқын (шамамен 150 мың тонна су) бөгеттің үстінен асып, Vajont-тың сол жағына апаратын жолдан басқа, зардап шекпеді және бөгеттің төменгі тар аңғарына құлады. Бөгеттен асып өткен шамамен 150 мың тонна су Пьяве аңғарының тасты жағалауына жетіп, көптеген қиындықтарды алып кетті, олар Лонгароне қаласының оңтүстік бөлігіне құйылып, қалалық әкімшілік ғимаратынан басқа, солтүстікке қарай орналасқан үйлер мен басқа да көршілес қалаларды қиратты. Өлім саны шамамен 2000 адамды құрады (ресми деректер бойынша 1917 адам қаза тапты, бірақ нақты санын анықтау мүмкін емес). Беллунодан шыққан өрт сөндірушілер Пиаве деңгейінің көтерілуі туралы хабарламалардан кейін оқиға орнына жетпеді, себебі белгілі бір нүктеден бастап аңғардан келген жол толығымен қирады. Лонгаронеге Пиве ди Кадордан шыққан өрт сөндірушілер жетті, олар оқиғаның мәнін бірінші болып түсініп, хабарлады. 1963 жылдың 10 қазанында таңғы сағат 5:30-да Италия армиясының алғашқы сарбаздары көмек көрсету және қаза тапқандарды іздеу үшін келді. Осы оқиғаға қатысқан сарбаздардың көп бөлігі Альпини болды, олардың кейбіреулері жоғалғандардың денелерін іздеу үшін қолмен қазған жауынгерлік инженерлер тобына жатты. Олар елдегі банктердің сейфтерін де тапты, оларды бұзғандықтан, әдеттегі кілттермен ашу мүмкін емес еді. 46 провинциялық өрт сөндіру командасы да құтқару жұмыстарына қатысты, олардың құрамында 850 адам, соның ішінде су астында жұмыс істейтін мамандар, құрлықтағы және тікұшақтағы топтар, көптеген көлік құралдары мен жабдықтар болды. Генуяның су астында жұмыс істейтін мамандарының тобы (8 адам) Буше бөгетінің алдындағы алаңда денелерді және уытты заттардың (61 цианид барабаны) барабандарын іздеу үшін, содан кейін суға батырып, патрульдеу және алаң құрғаған кезде шламды жою үшін пайдаланылды. Шамамен 2000 қаза тапқан адамның ішінде 1500-і ғана табылып, жарасымға келтірілді, олардың жартысын анықтау мүмкін емес еді. Соққыдан пайда болған кратердің тереңдігі шамамен 100 метр, ал ені 200 метрді құрады. Көл жағасындағы жер сілкінісіне жақын орналасқан көптеген шағын ауылдар үлкен толқыннан зардап шекті. Эрто е Кассо аумағындағы ауылдар мен Кастеллаваццоның жанындағы Кассо ауылы көбінесе қирады. Қаза тапқандардың саны ресми түрде 1917-ден 2500-ге дейін бағаланады. Шамамен 350 отбасы барлық отбасы мүшелерін жоғалтты. Құтқарылғандардың көпшілігі туыстары мен достарынан, үйлерінен және мүлкінен айырылды. Бөгеттің өзі көп зардап шекпеді. Шамамен 2 метр биіктіктегі қабырғалар сумен жуылды, бірақ негізгі құрылым сақталып, бүгінгі күнге дейін тұр.

The alarming rate of movement of the landslide had not slowed as a result of lowering the water level, although the water had been lowered to what SADE believed was a safe level to contain the displacement wave should a catastrophic landslide occur. On 9 October 1963, engineers witnessed trees falling and rocks rolling down into the reservoir where the predicted landslide would take place. With a major landslide now seeming imminent, engineers gathered at the site that evening to witness the tsunami, which when it happend killed 60 workers. At 10:39 pm, a massive landslide, with around of trees, earth, and rock, collapsed from the northern flank of Monte Toc into the lake below at up to (another source gives ), generating a seismic shock. In 20 seconds it reached the water level; by 45 seconds the landslide (now at rest) had completely filled the Vajont reservoir. The impact displaced of water in about 25 seconds, of which overtopped the dam in a wave. Impact of the landslip with the water generated three waves. One went upwards, reached the houses of Casso, fell back onto the landslide, and travelled onwards to dig the basin of the pond of Massalezza. Another wave headed toward the shores of the lake, and by washout action, destroyed some localities in the municipality of Erto e Casso. The third wave (containing about of water) rose over the edge of the dam, which remained intact except for the roadway that led to the left side of the Vajont, and fell into the narrow valley below the dam. The roughly of water that climbed over the dam reached the stony shore of the Piave Valley and swept up substantial debris, which poured into the southern sector of Longarone and destroyed the town except for the town hall, the houses north of it, and other neighboring towns. The death toll was about 2,000 people (official data speak of 1,917 victims, but determining an accurate number with certainty is impossible). Firefighters who set out from Belluno, after reports of the raising of the level of the Piave, could not reach the location, since from a certain point onwards, the road coming from the valley had been completely swept away. Longarone was reached by firefighters who departed Pieve di Cadore, who were the first to realize what had happened and were able to communicate it. At 5:30 am on 10 October 1963, the first soldiers of the Italian Army arrived to bring relief and recover the dead. The soldiers involved were mostly Alpini, some of whom belonged to the combat engineers, who dug by hand to seek the bodies of the missing. They also found safes of the banks of the country, no longer able to be opened with normal keys, as they were damaged. The firefighters from 46 Provincial Commands also participated in the rescue, with 850 men, including divers, land and helicopter teams, and many vehicles and equipment. The Nucleo Sommozzatori of Genoa, with eight personnel, were used in the basin in front of the Busche Dam, to dredge for bodies and drums of toxic substances (61 cyanide drums), with subsequent patrol by immersion and final removal of sludge when the basin was dry. Of the nearly 2,000 fatalities, only 1,500 bodies were recovered and recomposed, of which half were beyond identification. with an impact crater deep and wide. Many small villages near the landslide along the lakefront suffered damage from a giant displacement wave. Villages in the territory of Erto e Casso and the village of , near Castellavazzo, were largely destroyed. Estimates of the dead range from the official estimate of 1,917 to 2,500 people. About 350 families lost all family members. Most of the survivors had lost relatives and friends along with their homes and belongings. The dam itself was largely undamaged. The top or so of masonry was washed away, but the basic structure remained intact and is standing today.

Себептері мен жауапкершілігі

Апаттан кейін дереу үкімет (бөгеттің меншік иесі), саясаткерлер және мемлекеттік органдар трагедияны күтпеген және болдырмауға болмайтын табиғи құбылысқа байланыстыруға талап етті. Газеттердегі пікірталасқа саясат күшті әсер етті. Италия Коммунистік партиясының (PCI) баспасөз органы – l'Unità газеті басшылықтың және үкіметтің әрекеттерін бірінші болып сынады, себебі ол бұрын Vajont жобасы және басқа да жерлерде SADE басшылығының мінез-құлқына қатысты бірнеше мақала жариялаған еді. Сол кездегі ең беделді итальяндық журналист және жақтас емес коммунист Индро Монтанелли l'Unità-ға шабуыл жасап, адамдардың жауапкершілігін жоққа шығарды; l'Unità және PCI көптеген мақалаларда, La Domenica del Corriere газетінде және Христиан демократиясы партиясы төлеген ұлттық үгіт постерінде "ауырсыну мен өлгендердің үстінен қысым жасап, пайда көретін шакалдар" деп аталып, жамандалды. Олар апатты табиғи себептермен және Құдайдың қалауымен болды деп есептеді. Үгіт науқаны PCI-ді босқындар қауымдастықтарына көмек көрсетуші персонал ретінде агитпроптарды жіберді деп айыптады; олардың көпшілігі Екінші дүниежүзілік соғыста Ток тауында шайқасқан және апат алған аймақта достары болған Эмилия-Романьядан келген партизандар еді. Христиан демократиясы коммунистік партияны трагедиядан "саяси үлпау" жасауда айыптады. Леоне апатта қаза тапқандарға әділдік орнататынын уәде берді. Премьер-министрліктен кейін бірнеше ай өткен соң, ол SADE-нің адвокаттар тобының басшысы болды, олар аман қалғандарға берілетін өтемақының мөлшерін айтарлықтай қысқартып, кем дегенде 600 құрбанның отбасына төлем жасаудан бас тартты. DC газетінің La Discussione газетінде апатты "Құдайдың махаббатпен жасаған құпия әрекеті" деп сипаттады, бұл мақала l'Unità-дан күшті сынға ұшырады. Журналистік шабуылдар мен үкіметке жақын жаңалықтар көздерінен ақпаратты жасыру әрекеттерінен басқа, геологиялық сараптамадағы кемшіліктер дәлелденді, SADE, ENEL және үкімет апаттың болу мүмкіндігі туралы ескертулерді елемеді. Сот процесін алдын ала тыңдаған судьялар Абруццодағы Л'Акуила қаласына көшірді, бұл жұртшылықтың қатысуына кедергі келтірді, нәтижесінде SADE және ENEL инженерлерінің біразына жұмсақ жаза тағайындалды. SADE инженерлерінің бірі (Марио Панчини) 1968 жылы өзіне-өзі қол жұмсады. Үкімет SADE-ден зиянды өтеуді талап етпеді. Кейінгі инженерлік талдаулар жер көшкінінің себебін анықтауға бағытталды, жаңбырдың, бөгет деңгейінің өзгеруінің және жер сілкінісінің жер көшкінін тудыруына қатысуы туралы пікірталас жалғасуда, сондай-ақ бұл бұрынғы жер көшкінінің жалғасуы ма, әлде толығымен жаңасы ма дегенге қатысты әртүрлі пікірлер бар. Бөгет пен су қоймасының орналасқан жерін таңдауда бірқатар мәселелер болды: каньонның беткейі тік, өзен өз жағалауларын кемітіп, каньон қабырғаларын құрайтын әктас және балшықты жыныстар Лиас және Доггер Юра кезеңдерінің сырғымалы, балшық тәрізді және Креда кезеңінің Малм горизонттарымен араластырылған. Сонымен қатар, әктас қабаттарында көптеген ерітілген қуыстар болды, қыркүйектегі жаңбырлар оларды одан да толық қылып толықтырды. Жер көшкінінен бұрын, су тасқынына себеп болған жер сілкінісіне дейін, реголит аптасына төмен қарай сырғып, жылдамдығы артты. Қыркүйек айында бұл сырғу күніне дейін жетті, ал жер сілкінісінің алдындағы күні сырғу өлшенді. Өтемақы шаралары құрбандар мен жақын жерде тұратын адамдар арасында нақты айырма жасаған жоқ, нәтижесінде көптеген өтемақы аз зардап шеккендерге берілді, бұл жағымсыз қоғамдық бейнеге әкелді. Көлдің деңгейін тұрақты ұстап тұру үшін бөгет бассейніне сорғы станциясы орнатылды, ал айналма галерея бөгеттен тысқары созылып, судың Пиаве аңғарына ағып түсуіне мүмкіндік берді. Бөгет қабырғасы әлі де орнында тұр және күтіліп келеді, бірақ оны электр энергиясын өндіру үшін пайдалану жоспарланбаған. Бөгеттің артындағы, қазірде құрғақ және жер көшкінімен толған су қоймасы 2002 жылдан бері келушілерге ашық.

Immediately after the disaster, the government (which owned the dam), politicians, and public authorities insisted on attributing the tragedy to an unexpected and unavoidable natural event. The debate in the newspapers was heavily influenced by politics. The paper l'Unità, the mouthpiece of the Partito Comunista Italiano (PCI), was the first to denounce the actions of the management and government, as it had previously carried a number of articles by addressing the behaviour of the SADE management in the Vajont project and elsewhere. Indro Montanelli, then the most influential Italian journalist and a vocal anticommunist, attacked l'Unità and denied any human responsibility; l'Unità and the PCI were dubbed "jackals, speculating on pain and on the dead" in many articles by La Domenica del Corriere and a national campaign poster paid for by the Christian Democracy, the party of Prime Minister Giovanni Leone. They attributed the catastrophe only to natural causes and God's will. The campaign accused the PCI of sending agitprops into the refugee communities, as relief personnel; most of them were partisans from Emilia Romagna who fought on Mount Toc in the Second World War and often had friends in the stricken area. The Christian Democracy accused the Communist Party of "political profiteering" from the tragedy. Leone promised to bring justice to the people killed in the disaster. A few months after he lost the premiership, he became the head of SADE's team of lawyers, who significantly reduced the amount of compensation for the survivors and ruled out payment for at least 600 victims. The DC's newspaper, La Discussione, called the disaster "a mysterious act of God's love", in an article that drew sharp criticism from l'Unità. Apart from journalistic attacks and the attempted cover up from news sources aligned with the government, flaws in the geological assessments have been proven, with disregard of warnings about the likelihood of a disaster by SADE, ENEL, and the government. The trial was moved to L'Aquila, in Abruzzo, by the judges who heard the preliminary trial, thus preventing public participation, and resulted in lenient sentencing for a handful of the SADE and ENEL engineers. One SADE engineer (Mario Pancini) committed suicide in 1968. The government never sued SADE for damage compensation. Subsequent engineering analysis has focused on the cause of the landslide, and debate continues about the contribution of rainfall, dam level changes, and earthquakes as triggers of the landslide, as well as differing views about whether it was an old landslide that slipped further or a completely new one. A number of problems existed with the choice of site for the dam and reservoir; the canyon was steep sided, the river had undercut its banks, and the limestone and claystone rocks that made up the walls of the canyon were interbedded with the slippery, clay like Lias and Dogger Jurassic period horizons and the Cretaceous period Malm horizon, all of which were inclined towards the axis of the canyon. In addition, the limestone layers contained many solution caverns that became only more saturated because of rains in September. Prior to the landslide that caused the overtopping flood, the downhill creep of the regolith had been per week. In September, this creep reached per day until finally, the day before the landslide, the creep was measured at
Compensation measures did not clearly differentiate between victims and people who lived nearby; thus, much of the compensation went to people who had suffered little damage, creating a negative public image. A pumping station was installed in the dam basin to keep the lake at a constant level, and the bypass gallery was lengthened beyond the dam to let the water flow down to the Piave Valley. The dam wall is still in place and maintained, but no plans exist to exploit it for electric power. The reservoir behind the dam, now dry and filled with landslip, has been open to visitors since 2002.

Қазіргі бөгет пен ескерткіштер

Соңғы жылдары зерттеушілердің және туристердің қызығушылығы қайта оянды. Қазір ENEL компаниясына тиесілі бөгет 2002 жылы жартылай түрде жұртшылыққа ашылды, онда экскурсиялар ұйымдастырылды және үстіңгі жағындағы және басқа да жерлерге қол жеткізу мүмкіндігі болды. 2006 жылдың қыркүйегінде "Еске алу жолдары" деп аталатын жыл сайынғы, жарыс емес шара басталды, ол қатысушыларға таудың ішіндегі кейбір аймақтарға кіруге рұқсат береді. 2008 жылдың 12 ақпанында ЮНЕСКО "Жер планетасының халықаралық жылы" аясында Ваджонт бөгетінің трагедиясын "инженерлер мен геологтардың қателіктерінен" туындаған бес "ескерту мысалының" бірі деп атады. 2013 жылы апаттың 50 жылдығына орай Венеция аймағы Colomber Road (ескі 251 ұлттық жолы) бөлігі болған тау ішіндегі туннельдерді қалпына келтіру және қауіпсіздік жұмыстары үшін бір миллион евро қаражат бөлді. Лонгарондағы ескерткіш шіркеу – тірі қалған дін қызметкерінің күшті қарсылығына қарамастан – архитектор Джованни Мишелуччи салған.

БАҚ-та

Бастапқыда бүкіл әлем бойынша хабарланғаннан кейін, трагедия 1950 және 1960 жылдары экономикалық өсудің бір бөлігі ретінде қарастырыла бастады. 1997 жылы Марко Паолинидің "Il racconto del Vajont" телебағдарламасы қызығушылықты қайта жандандырды. 2001 жылы апат туралы деректі фильм шықты. Италия және Франция компанияларының бірлескен өндірісі болған фильм Италияда "Vajont – La diga del disonore" ("Важонт – Намыстың бөгеті") деп, ал Францияда "La Folie des hommes" ("Адамдардың ақымақтығы") деп аталды. Басты рөлдерді Мишель Серро және Даниель Отейл ойнады. Бұл трагедия 2008 жылы "Ғасыр апаттары" деректі фильмдер сериясына енгізілді. "Seconds from Disaster" телешоуы оқиғаны 2012 жылы бесінші маусымның екінші бөлімі "Тау цунамиі" ("Mountain Tsunami") атты эпизодында көрсетті. 2013 жылы апаттың 50 жылдығына арнап, "Джиро д'Италия" веложарысының 11-ші кезеңі Важонтта аяқталды. 2018 жылдың наурыз айында бөгет пен апат Science Channel арнасының "Mysteries of the Abandoned" ("Тастап кетілгендердің құпиялары") деректік сериясының екінші маусымының бірінші эпизодында ("Armageddon Highway" – "Армагеддон жолы") көрсетілді.

Видео

Vajont тасқындық құлағынан туған толқынның 3D-модельдеуі.