Кіріспе

Еуропалық инвестициялық банк (ЕИБ) – Еуропалық Одақтың инвестициялық банкі. Ол 27 мүше мемлекетке тиесілі және әлемдегі ең ірі көпжақты қаржы институты болып табылады. ЕИБ несиелер, капитал және кепілдіктер арқылы Еуропалық Одақтың саяси мақсаттарына қол жеткізуге бағытталған компаниялар мен жобаларды қаржыландырады және инвестиция салады. ЕИБ климат, қоршаған орта, шағын және орта кәсіпкерлік (ШОК), даму, үйлесімділік және инфрақұрылым салаларына баса назар аударады. Ол 2008 жылғы қаржылық дағдарыс және COVID-19 пандемиясы сияқты дағдарыстар кезінде қаржымен қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарды. 1958 жылдан 2018 жылға дейін 60 жыл ішінде ЕИБ 1,1 триллион евродан астам инвестициялады. Ол негізінен «жеке мүше мемлекеттерде қолда бар құралдармен толыққанды қаржыландырылмаған» жобаларды қаржыландырады. ЕИБ – әлемдегі ең ірі жасыл қаржы берушілердің бірі. 2007 жылы ЕИБ әлемдегі алғашқы жасыл облигацияларды шығарған ұйым болды. 2019 жылы ол 2021 жылдың соңына дейін қазба отын жобаларын қаржыландыруды тоқтатуға міндеттенді. ЕИБ 2030 жылға дейін климатқа қатысты жобаларға, соның ішінде әділ кезеңсіз өтуге 1 триллион евро инвестиция салуды жоспарлап отыр. ЕИБ Еуропалық Одақтың бюджетінен қаржыланбайды. Оның орнына ол облигациялар шығару арқылы халықаралық капитал нарықтарынан ақша жинап алады. ЕИБ-ге «Үш үлкен» кредиттік рейтингтік агенттіктер: Moody’s, Standard and Poor’s және Fitch банкілерінен берілген ең жоғары кредиттік рейтинг – AAA рейтингісі бар. Әрбір мүше мемлекет ЕИБ-тің резервтеріне өз үлесін салады, бұл олардың Еуропалық Одақтың жалғыз ішкі өнімдегі үлесіне сәйкес келеді. ЕИБ 1958 жылғы 1 қаңтарда күшіне енген Рим шартымен құрылды. Бұл әлемдегі алғашқы аймақтық даму банкі және кейде ең ірі көпжақты даму банкі (МДБ) деп аталады. ЕИБ даму деңгейі төмен аймақтарға несие беру арқылы Еуропалық Одақтың теңгерімді дамуын қамтамасыз ету және Еуропалық Одақтың ішкі нарығын қолдау мақсатымен құрылды. ЕИБ әлемнің 140 елінде жұмыс істейді. Ол өзінің инвестицияларының шамамен 10%-ын Еуропалық Одақтың дамуға көмек және ынтымақтастық саясатын қолдау үшін бөледі. ЕИБ-тің қызметінің басым бөлігі (90%) Еуропалық Одақ аумағында жүзеге асырылады, мақсаты – еуропалық интеграцияны және дамуды ынталандыру. Ол Еуропадан тыс жерлерде Еуропалық Одақтың дамуға көмек және ынтымақтастық саясатын қолдау үшін инвестиция жасайды. Ол 140 елде жұмыс істейді, олар: кеңейту елдері, Еуропалық еркін сауда қауымдастығы (ЕЭАҚ), Еуропаның оңтүстік көршілері, Еуропаның шығыс көршілері, Сахарадан оңтүстікке қарай Африка, Кариб теңізі және Тынық мұхиты, Азия және Латын Америкасы, Орталық Азия және Ұлыбритания. Тәуелсіз орган ретінде банк қарыз алу және несие беру туралы шешімдерді өзі қабылдайды. Ол басқа да Еуропалық Одақ институттарымен, әсіресе Еуропалық комиссиямен, Еуропалық парламентпен және Еуропалық Одақ кеңесімен ынтымақтасады.

Қаржылық өнімдер мен қызметтер

ЕИБ жеке және мемлекеттік секторға түрлі қаржы өнімдері арқылы несие береді: Банктің басты қызметі – қаржыландыру, сонымен қатар ол қосымша инвестиция көздерін қалай пайдалану туралы кеңес береді.

Қарыздар

Еуропалық инвестициялық банк мемлекеттік және жеке секторға, сондай-ақ шағын және орта бизнеске жобаның жалпы құнының 50%-ға дейін ұзақ мерзімді несиелерді, делдалдық қарыз беруші серіктестер арқылы ұсынады. ЕИБ-нің жеке сектордағы жеке ірі инвестициялық жобаларды немесе инвестициялық бағдарламаларды қаржыландыруы 25 миллион еуродан басталады. Ол мемлекеттік сектор ұйымдарына көптеген кіші жобалардан тұратын инвестициялық бағдарламалар үшін 100 миллион еуродан басталатын несиелер ұсынады. Жеке және мемлекеттік сектордағы жобаларға берілетін несиелер ЕИБ-нің біріншіліктерінің біріне немесе бірнешесіне сәйкес болуы керек. Жеке секторды тікелей қарыз беру немесе жобалық қаржыландырудан басқа, ЕИБ Groupe BPCE (Франция), Deutsche Bank AG (Германия) немесе Intesa Sanpaolo (Италия) сияқты делдалдарға несие береді, олар шағын және орта бизнесті жергілікті және мақсатты қаржымен, 12,5 миллион еуроға дейін және ЕИБ-нің жеке секторды тікелей қаржыландыру шегінен (25 миллион еуро) төмен қамтамасыз етеді.

Өзге де капитал

Еуропалық инвестициялық банк компаниялар мен қорларға инвестиция жасайды және бірлесіп инвестиция салады. Бұл компаниялар инфрақұрылым, қоршаған ортаны қорғау, сондай-ақ шағын және орта кәсіпорны мен орташа корпорацияларға бағытталған. Компаниялар акция сату арқылы капитал тартуға, қысқа мерзімді шығындарды жабуға немесе ұзақ мерзімді қаржылық мақсаттарға жетуге мүмкіндік алады. Кейбір жағдайларда, ЕИБ биотехнология және өмір ғылымдары, бағдарламалық қамтамасыз ету және АКТ, инженерлік және автоматтандыру, жаңартылатын энергия көздері мен таза технологиялар саласындағы еуропалық компаниялардың өсуіне қолдау көрсету үшін, венчурлік қарыз өнімдерін қамтитын тікелей квази-активтік қаржыландыруды ұсынады. Бұл инвестициялар, банк қызметіне салыстырмалы түрде жақында қосылғандықтан, бұрынғы келісімдерінің көлемінен кіші болып келеді, себебі олар стартаптар мен дамып келе жатқан компанияларға бағытталған. Еуропалық инвестициялық қор (ЕИҚ) шағын және орта кәсіпорнымен және олармен байланысты қаржы серіктестерімен (банктер, кепілдік берушілер, лизингтік және микроқаржы институттары, жеке капитал және венчурлік капитал қорлары және т.б.) жұмыс істеу арқылы ЕИБ-ге қолдау көрсетеді. ЕИБ-тің акциялар мен қарыз қорларына жасаған инвестициялары әдетте қор көлемінің 10-20% құрайды (максималды 25%), және климаттық шараларға, инфрақұрылымға, жеке секторды дамытуға және әлеуметтік әсер ету мақсаттарына бағытталған. Кредитті жақсарту – ішкі және сыртқы шаралар арқылы компанияның несиелік қабілеттілігін арттыру процесі. ЕИБ жобалық қаржыландыру үшін басым қарызды қорғауды күшейтеді, несиелік рейтинг пен сапаны жақсартады және институционалдық инвесторлардан қосымша жеке қаржы тартуға көмектесуді мақсат етеді. Шағын және орта кәсіпорны немесе орташа компанияларға кепілдік беру арқылы Банк несие портфелінен туындаған ықтимал шығындардың бір бөлігін жабады және қосымша қаржыландыруға жағдай жасайды. Кепілдік – үшінші тараптың (кепілгердің) қарыз алушының берешегін немесе басқа да міндеттемелерін орындамаған жағдайда өз мойнына алуға уәде беретін заңды келісім.

Консультациялық қызметтер және техникалық көмек

Еуропалық инвестициялық банктің консультациялық қызметтерін Еуропалық консультациялық орталық жүзеге асырады және олар Еуропалық одақтың ішінде де, одан тыс жерлерде де мемлекеттік және жеке жобалар үшін қолжетімді. Инвестициялық механизмдер немесе нарық дамуы туралы кеңес беруден бөлек, қызметтер жобаны аяқтау бойынша стратегиялық және техникалық нұсқаулар беруді де қамти алады. ЕИБ немесе басқа инвесторлармен қаржыландыру туралы келісімге қол қойғанға дейін болашақ клиенттер банктің қаржылық құрылымдау, мемлекеттік сатып алу және реттеу салаларындағы, сондай-ақ әсерін бағалау, мысалы, жобаның климат өзгеруіне тигізер әсері туралы тәжірибесін пайдалана алады. Ол бағалы қағаздарды сатып алу немесе сату бойынша кеңес бермейді, сондай-ақ жобаны бағалау және аудит бойынша консультациялық қызметтер де көрсетпейді.

Мандаттар мен серіктестіктер

Өз қаражаты есебінен жобаларды қаржыландырудан өзге, Еуропалық инвестициялық банк тәуекелді жобаларды қаржыландыруға және несиелерді гранттармен үйлестіруге көмектесетін мандаттар мен серіктестіктер құрады; гранттар – қайтарымсыз төленетін қаражат немесе өнімдер. Мандаттар қаржылық инвестицияларды да қамти алады және техникалық және қаржылық кеңестерге негізделуі мүмкін. ЕИБ-нің Еуропалық Комиссия, Еуропалық Сыртқы іс-қимыл қызметі, Біріккен Ұлттар Ұйымы (мысалы, «Барлығы үшін тұрақты энергия») және Халықаралық ауыл шаруашылығы даму қоры сияқты әлемдік ұйымдармен серіктестігі бар. ЕИБ капитал нарықтарында ақша жинау үшін облигациялар шығарып, содан кейін оларды клиенттеріне несие ретінде береді, бұл үкіметтер мен корпорациялардың ақша алуының әдеттегі жолы. Екі тарап несиенің қайтарылу мерзімін, әдетте пайызымен бірге нақты күнін келіседі. ЕИБ облигацияларын әлемнің жеке және институционалдық инвесторлары сатып алады. ЕИБ ұзақ мерзімді инвестицияларға баса назар аударады және Moody’s, Standard and Poor’s және Fitch агенттіктерінен AAA рейтингіне ие. Еуропалық инвестициялық банк 2007 жылы алғашқы «Жасыл облигацияны» – «Климаттық саналы облигацияны» шығарды. ЕИБ 2020 жылы 16 валютада 30,8 миллиард еуродан астам қаржы жинаған жасыл облигациялар шығару бойынша әлемдік көшбасшы болып табылады.

Еуропалық инвестициялық банк тобы

ЕИБ тобы 2000 жылы құрылды. Ол Еуропалық инвестициялық банк (ЕИБ), Еуропалық инвестициялық қор (ЕИФ) және ЕИБ институтынан тұрады.

Еуропалық инвестициялық банк

Еуропалық инвестициялық банктің қызметінің 90% Еуропалық одақтың ішінде, еуропалық интеграцияны және дамуды қолдау мақсатында жүзеге асырылады.

Еуропалық инвестициялық қор

Еуропалық инвестициялық қор (ЕИҚ) – Еуропалық Одақтың венчурлық капиталға арналған бөлімшесі. Ол сондай-ақ шағын және орта кәсіпорындарға (ШОК) кепілдіктер ұсынады. 2018 жылы ЕО-дағы 25 миллион ШОК барлық қаржы емес кәсіпорындардың 99,8%-ын құрады, шамамен 97,7 миллион адамды жұмыспен қамтыды (жалпы жұмыспен қамтудың 66,6%-ы) және жалпы қосылған құнның 56,4%-ын (4 357 млрд. еуро) өндірді. ЕИҚ бизнесті дамудың барлық кезеңдерінде қолдайды: алғашқы кезең, тұқымдық кезең және бастапқы кезең (технологияны беру, бизнес-инвесторларды қаржыландыру, микроқаржы, бастапқы венчурлық капитал) өсу және даму сегментіне дейін (венчурлық капитал қорлары, мезанин қорлары, портфельдік кепілдіктер/несиелерді жақсарту). Еуропалық инвестициялық банк ЕИҚ-тың басты акционері болып табылады, оның үлесі 62% құрайды. Екінші ірі акционері – Еуропалық комиссия, оған 29% акциялар тиесілі. ЕИҚ Еуропалық Кеңес пен Еуропалық Парламенттің, Еуропалық Комиссияның немесе басқа да мемлекеттік органдардың, Еуропалық инвестициялық банк берген нақты тапсырмалар негізінде немесе өз тәуекелімен жұмыс істейді.

ЕИБ институты

2012 жылы ЕИБ Институты еуропалық мүдделі тараптар мен кең жұртшылық арасында әлеуметтік, мәдени және академиялық бастамаларды дамыту және қолдау мақсатымен құрылды. Ол ЕИБ тобы үшін қоғамдық және азаматтық құндылықтарды нығайту бойынша жұмыс жүргізеді. ЕИБ Институты ЕИБ-тің құрамдас бөлігі болып табылады және дербес заңды тұлға ретінде қарастырылмайды.

Мақсаттар мен іс-шаралар

ЕИБ коммерциялық емес ұйым болып табылады және Еуропалық Одақтың мақсаттарын ілгерілету үшін ұзақ мерзімді жобаларды қаржыландыру, кепілдіктер мен кеңес беруді қамтамасыз етеді. Ол Еуропалық Комиссияның Еуропа үшін инвестициялық жоспары стратегиясының бір бөлігі болып табылады, бұл стратегия жобаларды қаржыландырғандағы тәуекелдің бір бөлігін өз мойнына алып, инвестициялық қажеттіліктерді толтыруға бағытталған. Банк Еуропалық Одаққа мүше мемлекеттерде де, одан тыс жерлерде де тұрақты экономикалық өсімді қолдауға ұмтылады. Халықаралық нарықтардағы AAA кредиттік рейтингінің арқасында ЕИБ төмен пайыздық ставкамен қарыз алуға және беруге мүмкіндік алады. Банк ұзақ мерзімді жобаларды қаржыландыру, сондай-ақ кепілдіктер мен кеңес беру арқылы Еуропалық Одақтың мақсаттарын іске асырады. ЕИБ тобы (Еуропалық инвестициялық банк және Еуропалық инвестициялық қор) компанияларға, шағын және орта бизнеске, стартаптарға коммерциялық банктердің, ұлттық банктер мен мекемелердің, лизингтік компаниялардың, венчурлік капитал және жеке капитал қорларының, бизнес-инвесторлардың және түрлі провайдерлердің кең желісімен ынтымақтастық арқылы қолдау көрсетеді. Еуропалық Комиссияның Еуропа үшін инвестициялық жоспары аясында ЕИБ тобы мен Еуропалық стратегиялық инвестициялар қоры инвесторларды жобалармен байланысты тәуекелдерден азат етуге бағытталған жоспардың бір бөлігі болып табылады. Жобаға қаржыландыру оның тиімділігі және көміртегі шығарылымдары алдын ала тексерілгеннен кейін беріледі.

COVID-19-ға қарсы іс-қимыл

Еуропалық инвестициялық банк пандемияның экономикалық салдарына, денсаулық сақтау саласындағы төтенше жағдайларға, COVID-19-ға қарсы вакцина іздеуге және вирус таралуын тежеуге бағытталған шешімдерге қаржы ресурстарын бөлді. 2020 жылғы 26 мамырда ЕИБ Директорлар кеңесі 25 миллиард еуро көлеміндегі жалпыеуропалық кепілдік қорын (ЖЕКҚ) мақұлдады, ол Еуропалық Кеңес тарапынан COVID-19 пандемиясына қарсы Еуропалық Одақтың іс-қимыл жоспарының бір бөлігі ретінде бекітілді. Еуропалық Одақтың барлық 27 мүше мемлекетіне банктегі үлесіне пропорционалды кепілдіктер түрінде қорға үлес қосу ұсынылды. ЖЕКҚ арқылы ЕИБ тобы жеке сектордан шағын және орта еуропалық кәсіпорындарға 200 миллиард еуроға дейін қосымша қаржыландыру тартуды көздеді. Еуропалық Одақ компаниялары COVID-19 пандемиясының экономикалық салдарынан туындаған қаржылық қиындықтарға тап болған жағдайда, дағдарысқа дейінгі жағдайда несие алуға мүмкіндігі болғанмен, Жалпыеуропалық кепілдік қорынан қаржыландыру алуға құқылы. 2019 жылдың желтоқсан айында Еуропалық инвестициялық банк BioNTech компаниясына қатерлі ісіктерді емдеу жөніндегі жұмыстарға көмек көрсету үшін 50 миллион еуро көлемінде несие берді. 2020 жылдың маусым айында компанияның вакцина сынақтары мен өндірісін қолдау үшін 100 миллион еуролық жаңа несие мақұлданып, бекітілді. BioNTech компаниясының COVID-19 вакцинасы 2020 жылдың желтоқсан айында Ұлыбританияның дәрі-дәрмек реттеуші органдарымен пайдалануға рұқсат етілді. 2020 жылдың қараша айында ЕИБ мүше мемлекеттері Еуропалық жасыл келісімге және Еуропалық Одақтан тыс елдердегі тұрақты дамуға ЕИБ тобының болашақ үлесін көрсететін 2021–2025 жылдарға арналған Климаттық банк жол картасын мақұлдады. 2021 жылдың соңына дейін ЕИБ барлық қазба отын жобаларын қаржыландыруды тоқтатады. ЕИБ 2050 жылға қарай Еуропаны көміртегі нейтралды континент етуді мақсат ететін Еуропалық жасыл келісімге үлес қосады. Ол сондай-ақ, осы онжылдықтың соңына дейін жаһандық жылуды 1,5°C-қа дейін шектеуге, қоршаған ортаның нашарлауымен күресуге, биоәртүрліліктің жоғалуын тоқтатуға және климаттың өзгеруіне байланысты теңсіздіктерді жоюға бағытталған жобаларды қаржыландырады. 2019 жылы Еуропалық инвестициялық банк тобы климаттың өзгеруімен күресу үшін 19,3 миллиард еуро көлеміндегі жобаларды қаржыландырды.

Инновациялар мен дағдылар

2000 жылдан бері ЕИБ біліктілікті арттыруды қамтитын жобаларды 210 миллиардтан астам еуро инвестициямен қаржылады, оның ішінде 2019 жылы 14,4 миллиард еуро. Бұл қолдау жаңа өнімдерді, экономикалық процестерді және бизнес-модельдерді әзірлеуге және коммерцияландыруға, ғылыми-зерттеу және дамуға инвестицияларды арттыруға, білім беруге, біліктілікті жетілдіруге және оқытуға, сондай-ақ кеңжолақты және ұялы байланыс желілері арқылы байланыс пен қолжетімділікті жақсартуға бағытталған. Сонымен қатар, цифрлық және басқа да жаңа технологияларды қабылдау және тарату, еңбек нарығында әйелдердің қатысуын күшейту мақсатында болды. 2010 жылдан бері ЕИБ Еуропалық Одақтан тыс елдерге 69,6 миллиард еуро қаржы бөлді. 2020 жылы Еуропалық инвестициялық банк тобы 100-ден астам елге несие берді, вакциналарды, диагностикалық зерттеулерді және емдеуді қаржылады, сондай-ақ Батыс Балқан елдеріне COVID-19 пандемиясынан қалпына келуге көмектесу үшін 1,7 миллиард еуро инвестициялады. Бұдан бөлек, БҰҰ Даму бағдарламасымен серіктестігін кеңейтті және дамушы елдердегі зардап шеккен кәсіпорындарға көмектесу үшін Еуропалық дамуды қаржыландыру институттары қауымдастығымен ынтымақтастықты арттырды, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымымен серіктестікке қосылып, 10 африкалық елде денсаулық сақтау жобаларын қаржыландыру үшін 280 миллион еуро бөлді.

Инфрақұрылым

1958 жылы құрылғаннан бері Еуропалық инвестициялық банк Еуроодаққа мүше мемлекеттердің және үшінші елдердің инфрақұрылымын дамытуға қолдау көрсетіп келеді. 2019 жылы ЕИБ инфрақұрылымдық жобаларды қолдау үшін 15,74 миллиард евро бөлді. ЕИБ инфрақұрылымдық жобаларды қолдауда: тұрақты көлік; энергия тиімділігі, қалалық даму, цифрлық желілер, әлеуметтік тұрғын үй және маңызды мемлекеттік ғимараттар, мәдени мұра және су мен сарқынды суды басқару салаларын қамтиды. ЕИБ тобы коммерциялық банктердің, ұлттық даму банктері мен мекемелердің, лизингтік компаниялардың, венчурлік капитал және жеке капитал қорларының, жеке инвесторлардың және қызмет көрсетушілердің кең желісімен жұмыс істейді, оның ішінде қаржыландыруға қолжетімділігі шектеулі аймақтарда да. ЕИБ делдалдар арқылы микрокәсіпорындар (0–9 қызметкер), шағын кәсіпорындар (10–49 қызметкер), орта кәсіпорындар (50–249 қызметкер), орта бизнес (250–3000 қызметкер) кәсіпорындарын қаржыландырады. 2019 жылы ЕИБ тобы 4,4 миллион адамды жұмыспен қамтыған 386 600 ШОБ және орта бизнеске 25,52 миллиард евро несие және басқа да қызметтер ұсынды. ЕИБ-тің жылдық әлеуметтік-экономикалық интеграцияны қаржыландыру мақсаты – ЕО, ЕО-ға қосылуға дайындалып жатқан және ЕАСТ елдеріндегі барлық жаңа операциялардың 30%-ын құрады, бұл 2019 жылы 16,13 миллиард евроға жетті.

Тарих

Еуропалық инвестициялық банк Рим шарты арқылы құрылды, бұл шарт 1958 жылғы 1 қаңтарда күшіне енген Еуропалық экономикалық қауымдастығының (ЕЭҚ) құрылуына себеп болды. Сол кезде банк Еуропаның инфрақұрылымдық жобаларын несиелендіру арқылы қаржыландырумен айналысты.

1960 жылдар

1962 жылы Банкке 1957 жылы алты мүше мемлекет – Италия, Франция, Батыс Германия, Люксембург, Бельгия және Нидерланды құрған Еуропалық экономикалық қауымдастығының (ЕЭҚ) шегінен тыс жобаларды қаржыландыруға рұқсат берілді. Бұл елдер Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін еуропалық елдер арасындағы ынтымақтастықты арттыру мақсатында Рим шартына қол қойған болатын. 1962 жылы ЕЭҚ Халықаралық қайта құру және даму банкімен бірлесіп алғашқы қарызын ұсынды. Банк үш итальяндық компанияға қаржы берді: Сицилиядағы Sincat және Celene компанияларына мұнай-химиялық кешен құруға, ал Луканиядағы Mercure компаниясына лигнит кенінен электр энергиясын өндіруге қаражат бөлді. 1968 жылы ЕЭҚ Брюссельден Люксембург қаласына көшіп, Римде кеңсе ашты және шағын және орта кәсіпкерлікті (ШОК) қаржыландыруға арналған жаһандық несие жүйесін қабылдады. 1950 жылдардың соңы мен 1960 жылдар бойында Еуропалық экономикалық қауымдастығының мүше мемлекеттерінің экономикалық өсуі елдерге өздерінің инфрақұрылымдық дамуын қаржыландыруға мүмкіндік берді, нәтижесінде ЕЭҚ қолдаушы рөл атқарды.

1970 жылдар

1973–1975 жылдардағы Еуропадағы экономикалық төмендеу және Еуропалық қауымдастықтың алғашқы кеңеюі ЕИБ-тің рөлін өзгертіп, жаңа бағыт берді. ЕО-ның алғашқы мүше мемлекеттеріне әсер еткен қаржылық қиындықтар, әр елдің ұлттық саясатын іске асыруын қиындатты; 1973 жылы Ұлыбритания, Ирландия және Данияның Еуропалық қауымдастыққа қосылуы ЕИБ-тің алғашқы капиталдық кеңеюіне әкелді. Үлкейген қаржылық база және Еуропалық Парламенттегі жалпы еуропалық саясаттың дамуы Банкті 1974 жылдан бастап өңірлік несие беру саясатын жасауға итермеледі. Банк 1975 жылы құрылған Еуропалық өңірлік даму қоры (ЕӨРҚ) сияқты жаңа құрылымдық қордың құрылуынан үлкен пайда көрді. ЕӨРҚ өңірлік экономиканы дамытуға және құрылымдық бейімдеуге, экономикалық өзгерістерге, бәсекеге қабілеттілікті арттыруға, сондай-ақ Еуроодақ бойынша аумақтық ынтымақтастыққа қаржылық қолдау көрсету мақсатында құрылды. ЕИБ өзінің кеңсесін салуды тікелей басқарған алғашқы Еуропалық қауымдастық мекемесі болды. Люксембург үкіметімен Кирхберг платосындағы жерді сатып алу туралы келісімге қол жеткізілді және 1972 жылдың қараша айында Ұлы Герцогтік пен Банк арасындағы шарт жасалды.

1980 жылдар

1980 жылы ЕИБ штаб-пәтері британдық сәулетші сэр Денис Ласдун жобалаған жаңа ғимаратқа көшірілді. Кирхберг үстіртінде брутализм стилінде салынған, Батыс ғимарат деп белгілі кешеннің құрылысы 1974 жылы басталды, 1981 жылы пайдалануға берілді және 1995 жылы кеңейтілді.

2000 жылдар

2000 жылы ЕИБ тобы құрылды және Еуропалық инвестициялық банк тәуекелдік капиталды ұсыну бойынша мамандандырылған бөлім – ЕИФ-тың басым акционері атанды. Сондай-ақ 2000 жылы Бениннің ең ірі қаласында Еуропалық Одақтың 15 мүше мемлекеті мен Африка, Кариб бассейні және Тынық мұхиты мемлекеттерінің 78 тобы (АҚМ елдері) қол қойған Котону келісімі 1975 жылғы Ломе конвенциясын алмастырды. АҚМ-мен ЕО арасындағы серіктестік келісімі шеңберінде ЕИБ Еуропадан тыс, Одақпен келісімдері бар ЕО-ға мүше емес елдермен ынтымақтастығын кеңейтті.

2010 жылдар

2008 жылы Кирхберг үстіртінде ашылған Шығыс ғимараты Ingenhoven Architekten компаниясы мен Вернер Собек бірлесіп жобалаған. Бұл ғимарат континенттік Еуропада Bespoke Building Research Establishment (BREEAM) әсерді бағалау әдістемесі бойынша "өте жақсы" дәрежесін алған алғашқы ғимарат болды.

2020 жылдар

2020 жылы ол «Климаттық банк жол картасы 2021–2025» жариялады, ол барлық жоғары көміртектік жобаларды қаржыландыруды тоқтатуды қамтиды. COVID-19 пандемиясының экономикалық салдарымен күресу мақсатындағы Еуропалық кепілдік қоры (ЕКҚ) аясында Банк 200 миллиард еуро көлемінде қосымша қаржыландыру ұсынды. 2024 жылғы 18 наурызда Мүше мемлекеттердің жартысынан астамы ЕИБ-ден қорғанысқа жұмсалатын шығыстарға қатысты саясатын қайта қарауды сұраған хатқа қол қойды.

Жобалар

ЕИБ қаржылаған немесе бағалау процедурасынан өтіп жатқан кейбір жобалар жергілікті тұрғындардың, сондай-ақ халықаралық және ұлттық ҮЕҰ-лардың наразылығын тудырды. Оларға Ресейдегі М10 тас жолы, Сербиядағы Газела көпірі, Сербия мен Босния және Герцеговина арасындағы Рача көпірі, Грузиядағы Ненскра су электр стансасы, Азербайжаннан Еуропаға табиғи газды Грекиядан бастап Албания арқылы Италияға жеткізетін Трансадриатикалық газ құбыры, «Дизельгейт» деп белгілі Volkswagen шығарындыларындағы мәселе, Кениядағы Момбаса-Мариакани жобасы, Кениядағы Олькария геотермалдық жобасы, Сербияның Белград қаласындағы Винца қоқыс өртеу зауыты кіреді.

Ашықдық

ЕИБ-тің ашықтық саясаты ҮЕҰ-лар тарапынан сынға ұшырады. 2004 жылы британдық «Article 19» адам құқықтары ұйымы ЕИБ-ді ашықтық бойынша халықаралық (ЕО стандарттарын қоса алғанда) талаптарды орындамағандықпен айыптап, меморандум жариялады. 2010 жылы ЕИБ қоғамдық талқылаудан кейін ашықтық саясатын жаңартты. 2015 жылы ашықтық саясатының соңғы жаңартылуы да қоғамдық кеңесулерден кейін жасалды.

Климаттың өзгеруі

2011 жылы CEE Bankwatch Network ұйымы ЕИБ-ті көміртегі шығарындыларын азайту жөніндегі ЕО мақсатын ілгерілетудегі жауапкершілігін орындамаған несие беру саясатымен айыптады. 2019 жылы Банк 2021 жылдың соңына дейін көптеген қазба отын жобаларын қаржыландыруды тоқтату туралы шешім қабылдады, бұл шешім оның капиталының 90% -ын құрайтын мүшелерімен бекітілді. Ол тек 250 грамм көмірқышқыл газынан кем шығарылатын 1 киловатт-сағат энергия өндіретін энергия жобаларын ғана қаржыландырады. ЕИБ-тің энергияға берген несиелері 2023 жылы 21,3 миллиард еуроны құрады, бұл 2020 жылы 11,6 миллиард еуродан жоғары көрсеткіш. Бұл энергия тиімділігін, жаңартылатын энергияны, инновацияларды, энергия сақтауды және жаңа энергия желісі инфрақұрылымын қолдауға бағытталған. 2019 жылғы келісім көміртегінің көп мөлшерін шығаратын шаруашылық, әуежайларды кеңейту және газды қоса алғанда, дәстүрлі, энергия көп қажет ететін жаңа өндіріс орындарын қаржыландыруды жалғастыруға байланысты шектеулері үшін сынға ұшырады. 2020 жылдың қараша айында ЕИБ "Климат Банкінің 2021–2025 жылдарға арналған жол картасын" жариялады, ол көміртегінің көп мөлшерін шығаратын жобаларды қаржыландыруды тоқтатуды, әділетті кезеңсіз өту механизмін енгізуді, есеп беруді күшейтуді және 2025 жылға қарай жасыл инвестицияларға жұмсалатын жылдық қаржыландырудың 50% -ден астамын қамтамасыз ету үшін жасыл қаржыландыру кестесін үдетуді қамтиды.

Салық

2014 жылы он бір ҮЕҰ Мопани мыс кен орындарымен байланысты Zambiya-дағы Glencore швейцариялық тауар саудагерінің салық алаяқтығы туралы айыптаулар бойынша ЕИБ есебін жариялауды талап етті. Еуропалық Омбудсменнің ұсынысымен ЕИБ тергеуі "қорытындысыз" екенін білдіретін қорытынды жариялады. Омбудсмен бұл қорытындыны жеткіліксіз деп бағалап, ЕИБ-ті өзінің ашықтық саясатын сақтамауда деп айыптады. Оған жауап ретінде ЕИБ 2011 жылы Glencore-ге несие беруді тоқтатты, себебі оның корпоративтік басқаруына қатысты алаңдаушылықтар туды. ЕИБ бақылау функцияларына қатысты ашықтық стандарттарын қайта қарастырып, 2015 жылғы ЕИБ тобының ашықтық саясатына тергеу аяқталғаннан кейін қорытынды жариялауға мүмкіндік беретін жаңа ереже енгізді. 2010 және 2015 жылдары ҮЕҰ-лар коалициясынан шыққан есептерде ЕИБ салықтан жалтаруға қатысы бар екені айтылды. ЕИБ басқару және салық мәселелеріндегі процедуралары мен стандарттарын үздіксіз жетілдіріп келеді. Бұл ЕИБ-тің қоршаған орта және әлеуметтік стандарттарын, алаяқтыққа қарсы саясатын, сондай-ақ ЕИБ тобының нашар реттелген, ашық емес және ынтымақтаспайтын юрисдикцияларға, сонымен қатар салықтық игі басқаруға қатысты саясатын қамтиды.

Қиындықтар

2021 жылы ЕИБ қызметкерлерге қатысты ұстанымына байланысты сынға ұшырады, оның ғимараттарында бірнеше қорлау, зорлық-зомбылық және өзін-өзі өлтіру жағдайлары тіркелді. Еуропалық Парламент 2021 жылғы шілдедегі ЕИБ туралы жылдық баяндамасында ЕИБ-дегі "қорлау туралы айыптаулар мен жұмыс ортасына қатысты үлкен алаңдаушылықтарын" білдірді. 2022 жылғы шілдеде Еуропалық Парламент тағы да "ЕИБ-де әлеуметтік диалогтың жетіспеушілігіне, әсіресе қорлау туралы шағымдар мен жұмыс ортасының жағдайын жақсартуға қатысты" үлкен алаңдаушылық білдірді.

ЕИБ құрылымы

ЕИБ-тің бөлімдері басқару органдарының қабылдаған шешімдерін дайындайды және іске асырады. Бөлімдер жобаларды бағалау, саралау және одан кейін қаржыландыруды жүзеге асырады; тәуекелдерді бағалау және басқару, экономикалық немесе қаржылық зерттеулер жүргізеді және капитал нарықтарында қаржы ресурстарын тартады. Еуропалық Одақтың жұмыс істеуі туралы шарттың (ЕОЖІШ) 308-ші және одан кейінгі баптары ЕИБ-ті құрады, ал ЕОЖІШ-қа Еуропалық Инвестициялық Банктің Жарғысы туралы хаттама (№5) қоса берілген.

Басқару

Еуропалық инвестициялық банктің үш шешім қабылдау органы бар: Басқарушылар кеңесі, директорлар кеңесі және Басқару комитеті. Еуропалық одақ мүше мемлекеттерінің қаржы министрлерінен құралған Басқарушылар кеңесі Еуропалық инвестициялық банктің бағытын анықтайды. Директорлар кеңесі стратегиялық бағытты қадағалайды. Басқару комитеті күнделікті операцияларды бақылайды. Ішкі және тәуелсіз бақылаулар Еуропалық инвестициялық банктің операцияларының адалдығы мен салауаттылығын қамтамасыз етуге арналған. Оларға тергеулер, аудит комитеті, сәйкестік қызметі, несие тәуекелі, қаржылық бақылау, ішкі бақылау, ішкі аудит, сыртқы аудиторлар және операцияларды бағалау кіреді. Банк сондай-ақ тәуелсіз бақылау органдарымен де ынтымақтасады: Еуропалық Аудиторлар Соты, Еуропалық Алаяқтыққа қарсы күрес офисі (OLAF) және Еуропалық Омбудсмен. 2018 жылы жеті ЕО үкіметі институттың басқару және құрылымын жақсартуды, сондай-ақ шығындарды қатаң бақылауға алуды талап етті. ЕИБ өзінің аудит комитеті ұсынған ұсыныстарды – тәуекелдерді басқару және жобаларды іріктеуді жақсарту мақсатындағы ұсыныстарды – іске асыруда кешігіп қалды деген алаңдаушылық туды.

Ішкі бақылау органдары

ЕИБ төрт жарғылық органнан тұрады: аудит комитеті, басқарушылар кеңесі, директорлар кеңесі және басқару комитеті. Аудит комитеті тәуелсіз бақылау органы ретінде жұмыс істейді және банк операцияларының, сондай-ақ оның есептерінің дұрыстығын тексеріп отырады. Оның алты тәуелсіз мүшесі басқарушылар кеңесі тарапынан бес жылға тағайындалады, және олардың қызмет мерзімі қайта жаңартылмайды. Ол директорлар кеңесі қаржылық есептілікті бекіткен кезде банктың қаржылық есептілігі туралы есеп ұсынады. Аудит комитеті тікелей басқарушылар кеңесіне есеп береді. Аудит комитеті ЕИБ-нің сыртқы аудиторларын тағайындайды, олардың тәуелсіздігін бағалайды және мүдделердің қақтығысына қатысты мәселелерді зерттейді. Соңғы жылдары KPMG компаниясы ЕИБ-нің сыртқы аудиторы болып табылды. Ішкі ұйымдық регламенттер, мысалы, қаржылық бақылау және ішкі аудит, банк басқаруының, тәуекелдерді басқарудың немесе ішкі бақылаудың тиімділігі туралы ұсынымдар береді, сондай-ақ ЕИБ-нің қаржылық саясатының және оны іске асырудың жекелеген аспектілері бойынша өз пікірлерін білдіреді. ЕИБ-нің сәйкестік қызметі банк қызметінің барлығының оның адалдық стандарттарына сәйкес келуін қамтамасыз етуге жауапты. Оның міндеттеріне ақша жылысу мен терроризмді қаржыландыруға қарсы күрес, сондай-ақ этикалық құндылықтар мен кәсіби мінез-құлыққа негізделген корпоративтік мәдениетті қолдау кіреді.

Сыртқы бақылау органдары

ЕИБ сондай-ақ тәуелсіз бақылау органдарымен: Еуропалық есеп палатасымен, Еуропалық алаяқтыққа қарсы іс-қимыл агенттігімен (OLAF) және Еуропалық омбудсменмен ынтымақтасады. Бұл Еуропалық есеп палатасына ЕО-ның мандатымен жүзеге асырылатын немесе ЕО-ның жалпы бюджетімен кепілдендірілген және ЕИБ басқаратын несие операцияларын тексеруге уәкілеттік берілгенін білдіреді. Банк Еуропалық институттардағы алаяқтық пен сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресу үшін Еуропалық алаяқтыққа қарсы іс-қимыл агенттігімен (OLAF) бірлесіп жұмыс істейді. Еуропалық инвестициялық банк пен Еуропалық омбудсмен арасындағы өзара түсіністік туралы меморандумға сәйкес, ЕИБ-тің шағымдарды қарау механизмі қанағаттандырарлық нәтиже бермесе, ЕО азаматтары ЕИБ жобасы, саясаты немесе қызметі туралы алаңдаушылықтарын Еуропалық омбудсменге жолдай алады.

Ашықдық

Шағымдар қоршаған ортаның нашарлауынан, қоғамдық денсаулық пен қауіпсіздікке қауіп төндіруден бастап, ерікті емес көші-қонға дейін алуан түрлі болуы мүмкін. Шағымдарды қарау тобы ЕИБ тобының ішкі саясатын, стандарттарын немесе рәсімдерін, сондай-ақ қолданылатын заңнаманы бұзғандығын тексеріп, шағымданушы мен ЕИБ жобасы немесе қызметі арасындағы дауларды шешу үшін делдалдық көмек көрсетеді. Келісілген шаралардың орындалуын қамтамасыз ету үшін жабық шағымдарды бақылайды. Шағымдарды қарау процесінде анықталған ЕИБ саясатын жетілдіру туралы ұсыныстар жоғары басшылыққа жіберіледі. ЕИБ-тің жобалық сатып алулар жөніндегі шағымдар комитеті (PCC) жобалық сатып алуларға қатысты шағымдарды, мысалы, ЕИБ қаржыландыратын тауарларға, жұмыстарға және консалтингтік қызметтерге арналған тендерлерге байланысты туындаған наразылықтарды қарастырады. Алаяқтыққа қарсы күрес бөлімі күдіктерді тергейді, алаяқтыққа қарсы тиімді саясат жүйесінің бар екенін растайды, нақты немесе ықтимал осалдықтарды анықтайды және қызметкерлерді алаяқтық туралы хабардар ету үшін оқытады. Банк өзінің рөліне, басқаруына, есеп беруіне, саясатына және операцияларына қатысты құжаттарды жариялайды. Жобаға қатысты ақпаратқа әдетте инвестициялық жобаның тұжырымдамасы, қаржы делдалдары арқылы алынған несиелер, экологиялық және әлеуметтік ақпарат, сондай-ақ жобалық шолулар кіреді. ЕИБ-тің несие беру қызметі туралы маңызды деректер мен ақпараттар ЕИБ-тің қызмет туралы есептерінде (жылдық деректер) және Статистикалық есептерде (жинақтау кестелері) жарияланады. Банктің ашықтық саясатының аясында ЕИБ клиенттер мен жобалық серіктестердің заңды мүдделеріне зиян келтіруі мүмкін ақпаратты жарияламайды. Мысалы, жеке деректерді, патенттер сияқты коммерциялық мүдделерді және жүргізіліп жатқан тергеулерге қатысты ақпаратты жариялаудан бас тартады. 2014 жылы ЕИБ ашықтықты арттыру және азаматтарға банктің жарияланымдарын қарауға немесе құжаттарды сұратуға мүмкіндік беру үшін қоғамдық тізілім құрды.

Байланыс және аудит

ЕИБ-тің шағымдар механизмі жалпы жұртшылықты және азаматтық қоғам ұйымдарының мүшелерін осы механизмнің міндеттері, қабылдау шарттары және әдістемелік көзқарасы туралы хабардар ету мақсатында іс-шаралар ұйымдастырады. Бұдан өзге, Еуропалық инвестициялық банк ашықтық пен жауапкершілікті қамтамасыз ету және қатысушылардың біліктілігінен пайдалану үшін ресми түрде қоғамдық тыңдалымдар өткізеді.

Басылымдар және мультимедиа

Еуропалық инвестициялық банк кәсіпқойлар мен жалпы жұртшылыққа арналған кең ауқымды есептер, зерттеулер, мақалалар, сауалнамалар және жұмыс қағаздарын жариялайды. Барлық жариялымдар ЕИБ веб-сайтының "Жарияланымдар" бетінде тегін қолжетімді: PDF, электрондық кітап немесе онлайн форматта. Сонымен қатар, баспа түріндегі жариялымдардың да саны шектеулі және тегін ұсынылады.

Жылдық есептер

ЕИБ банктің негізгі қызметтерін қамтитын жылдық есептерді – Іс-шаралар есебін, Қаржылық есепті, Статистикалық есепті, Инвестициялық есепті және Тұрақтылық есебін жариялайды.

Сауалнамалар

Еуропалық инвестициялық банк бірнеше сала бойынша зерттеу жұмыстарын жүргізеді.

Блог

Банк сайтында блог мақалалары, сарапшылардың мақалалары, баспасөз хабарламалары және подкасттар жарияланады. 2019 жылы «Қаржы сөздігі» подкаст сериясы «Digital Communication Awards» жүлдесін үздік канал номинациясы бойынша жеңіп алды. 2020 жылы «Monster under the Bed» подкаст сериясы аудиодағы үздік жұмыс үшін SABRE жүлдесін алды. Банктің «Климаттық шешімдер» контент сериясы (сарапшы блогтары, подкаст сериясы және электрондық кітап) 2020 жылғы «Еуропалық үздік сыйлықты» тұрақтылық және қоршаған орта санатында жеңіп алды.