Кіріспе

Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) және Дүниежүзілік банктың арнайы жарамдылық санаты

Қаржылық жағдайы қиын кедей елдер (HIPC) – Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) мен Дүниежүзілік банктың арнайы көмегіне ие болатын, жоғары деңгейдегі кедейлік пен қарыздық ауыртпалыққа тап болған 39 дамып келе жатқан елдердің тобы. HIPC бастамасы 1996 жылы Халықаралық валюта қоры мен Дүниежүзілік банк тарапынан, ҮЕҰ және басқа да ұйымдардың күшті ықпалымен қолға алынды. Ол сыртқы қарыздарды тоқтату немесе оларды тұрақты деңгейге дейін төмендету үшін қарызды жеңілдету және арзан пайыздық мөлшерлемемен несие беруді қамтиды, яғни болашақта елдер қарыздарын уақтылы төлей алады. Бұл бастамаға қатысу үшін елдердің дәстүрлі тәсілдермен басқаруға келмейтін, төлемге шамасы келмейтін қарыздық ауыртпалыққа тап болуы керек. Сомали 2020 жылы толыққаннан кейін 37 ел бағдарламаны аяқтады және олардың сыртқы қарызы толығымен жойылды. 2020 жылдың наурыз айына қарай, тағы екі ел (Эритрея және Судан) бағдарламаға қатысуға қарастырылуда. Бұл Суданның азаматтық басшылықтағы кезеңдік үкіметі мен Абдалла Хамдок басқаратын министрлер кабинетінің шешім қабылдау кезеңіне жету үшін қатаң экономикалық реформаларды жүзеге асырғаннан кейін болды.

Талаптар

HIPC бағдарламасы бойынша қарыз жеңілдігін алу үшін ел ең алдымен HIPC-тің шекті талаптарын орындауы тиіс. 1996 жылы HIPC құрылғандағы басты талап – елдегі қарыз, дәстүрлі екіжақты қарызды толық жеңілдеткеннен кейін де, тұрақсыз деңгейде қалуы еді. Ол кезде HIPC қарызды экспортқа шаққандағы қатынасы 200-250%-дан жоғары немесе үкімет кірістеріне шаққандағы қатынасы 280%-дан асса, тұрақсыз деп есептеді.

Қаржыландыру

ХВҚ бағалауынша, HIPC бағдарламасына қазіргі уақытта құқығы бар 40 елге қарызды жеңілдетудің жалпы құны шамамен 71 миллиард долларға бағаланады (2007 жылғы доллармен есептегенде).

Сын-пикірлерге жауаптар

HIPC өзінің кемшіліктерін орны толмас борыштардың анықтамасын кеңейту арқылы, көбірек елдерге үлкен көмек көрсету арқылы және көмекті ертерек беру арқылы жойды. 2006 жылдың желтоқсанына дейін жиырма бір ел ЖЖБӨ аяқталу сатысына жетті. Тағы тоғыз ел шешім қабылдау сатысынан өтіп, аяқталуға жұмыс істеп жатыр. Тағы он ел HIPC стандарттары бойынша орны толмас борышқа ие, бірақ олар әлі шешім қабылдау сатысына жеткен жоқ. Бүгінгі күнге дейін ХВҚ және Әлемдік банк 35 миллиард долларлық HIPC қарызын жеңілдетіп берді. 2001 жылдан бері бес елге қосымша 1,6 миллиард доллар көлемінде "қосымша" көмек көрсетілді.