Кіріспе

Денеден ауыр металдарды шығару үшін медициналық процедура.

Келациялық терапия – денеден ауыр металдарды шығару үшін келациялық заттарды енгізуді қамтитын медициналық процедура. Келациялық терапия клиникалық токсикологияда ұзақ жылдар бойы қолданылып келеді және қазіргі күні де нақты медициналық жағдайларда қолданылады. Алайда, түрлі қауіптерге байланысты, оны қатаң медициналық бақылауда жүргізу қажет. Мәселен, әлсіз келациялық заттар металдармен байланысын үзіп, оларды организмнен шығару алдында ми мен дене мүшелері арқылы қозғалтуы мүмкін, бұл қолданыстағы зақымды күшейтеді. Осыған орай, кейбір мамандар селен сияқты күшті келаторларды ұзақ мерзім бойы төмен дозада қолдануға кеңес береді. Келациялық терапияны сақтықпен жүргізу керек, себебі ол түрлі жағымсыз әсерлерге, тіпті өлімге әкелуі мүмкін. Балама медицина ретінде келациялық терапияның кеңінен қолданылуына және дәстүрлі медицинада қолдануға болмайтын жағдайларға байланысты, көптеген денсаулық сақтау ұйымдары келациялық терапияның ауыр металдармен улануды емдеуден басқа жағдайларда тиімділігін дәлелдейтін медициналық мәліметтер жоқ екенін растады.

Медициналық қолданыстар

Келациялық терапия – металл улануының қайнар көзіне арналған басым медициналық емдеу әдісі, оның ішінде жедел сынап, темір (орақ пішіндес анемия және талассемия жағдайларында да), мырыш, қорғасын, уран, плутоний және басқа да уытты металлдардан улану. Келаттаушы агент улану түріне және қолданылатын агентке байланысты көктамырға, бұлшық етке немесе ауызға беріледі.

Жанама әсерлер

Металл токсикологиялық зақымдану диагнозына жауап ретінде дұрыс қолданғанда, хеляция терапиясының жанама әсерлеріне сусыздану, қандағы кальцийдің төмендеуі, бүйрек зақымдануы, бауыр функциясының тестілерінде анықталатын ферменттердің жоғарылауы, аллергиялық реакциялар және диеталық элементтердің деңгейінің төмендеуі жатады. Дұрыс емес қолданған жағдайда гипокальциемия (кальцийдің төмен деңгейі), нейробиологиялық бұзылыстар және өлім қаупі бар. Мунц суды жұмсарту үшін лимон қышқылына балама іздеді. Кларк кейіннен ангина пекторисі және басқа да тамырларды бітеуші аурулары бар науқастарға хеляция терапиясын қолданды және 1956 жылдың желтоқсанында "Американдық медицина ғылымдары журналында" нәтижелерін жариялады. Ол "ЭДТА адамның коронарлық артерияларындағы ауру тудыратын бляшкаларды еріте алады" деген гипотезаны ұсынды. Кларк және авторлар тобы емдеген 283 науқастың ішінде 1956 жылдан 1960 жылға дейін 87%-ы симптомдарында жақсаруды көрсетті. Академия мүшелері EDTA терапиясын тамыр ауруларын емдеу үшін қолдануды жалғастырды және қауіпсіздік протоколдарын жетілдірді. DMSA АҚШ-та қорғасын, сынап және мырыштан улануды емдеуде BAL және EDTA-ны тез арада ығыстырды. DMSA эфирлері, олардың тиімділігі жоғары деп хабарланды; мысалы, моноизоамиль эфирі (MiADMSA) сынап пен кадмийді шығаруда DMSA-дан тиімдірек деп есептеледі. Басқа хелаттаушы агенттер де ашылды. Олардың барлығы металл иондарымен бірнеше химиялық байланыстар құрастырып, оларды әлдеқайда аз реактивті етеді. Соның салдарынан пайда болатын кешен суда ериді, бұл оған қан ағынына енуге және зиянсыз түрде шығарылуға мүмкіндік береді. Кальций дисодиум EDTA хеляциясы АҚШ Ұлттық қосымша және баламалы медицина орталығымен коронарлық ауруларды емдеу үшін зерттелді. 1998 жылы АҚШ Федералды сауда комиссиясы (FTC) "комплекстік, баламалы және интегративті медицинаны" қолдайтын "Медицинаны дамыту жөніндегі американдық колледжге" (ACAM) EDTA хеляциялық терапиясының жарнамаларында атеросклерозды емдеу туралы жасалған талаптар бойынша шағым түсірді. FTC бұл талаптарды растайтын ғылыми зерттеулердің жетіспеушілігін және ACAM мәлімдемелерінің жалған екенін анықтады. 1999 жылы ACAM сот ісінен аулақ болу үшін хеляция терапиясын жүрек ауруларын емдеуде тиімді деп көрсетуді тоқтатуға келісті. 2010 жылы АҚШ-тың тамақ және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) рецептсіз (OTC) хеляция өнімдерін сататын компанияларды ескертті және мұндай "өнімдер бекітілмеген дәрі-дәрмектер мен құрылғылар екенін және осы өнімдер туралы дәлелсіз мәлімдемелер жасау федералды заңның бұзуы екенін" мәлімдеді. FDA-ның мақұлдаған рецептсіз хеляция өнімдері жоқ. 2005 жылдың тамызында дәрігердің қателігі аутизммен ауыратын бес жасар баланың хеляция терапиясынан қайтыс болуына әкелді. Тек үш жасар қыздың ғана қандағы қорғасын деңгейі жоғары болған және нәтижесінде темір деңгейі төмендеп, анемияға шалдыққан, бұл хеляция терапиясын қолданудың дәстүрлі медициналық себебі болып табылады. Протоколға сәйкес, EDTA балаларды емдеуде қолданылмауы керек. 1970 жылдан бері ІV дисодиум EDTA-мен байланысты 30-дан астам өлім жағдайлары тіркелді. Ауыр металдарды тексеруден бұрын хеляция терапиясы несептегі ауыр металлдардың концентрациясын жасанды түрде көтеруі мүмкін ("провокациялық" несеп сынағы) және орынсыз және қажетсіз емдеуге әкелуі мүмкін. Американдық медицина токсикологиясы колледжі мен Американдық клиникалық токсикология академиясы халықты хеляция терапиясында қолданылатын хелаттаушы препараттардың бауыр және бүйрек зақымдануы, қан қысымының өзгеруі, аллергия және кейбір жағдайларда науқастың өлімі сияқты ауыр жанама әсерлері болуы мүмкін екендігі туралы ескертеді. 1997 жылы Американдық жүрек қауымдастығы "осы терапияның қандай да бір пайдасын көрсететін ғылыми дәлелдер жоқ" деп мәлімдеді. АҚШ-тың тамақ және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA), Ұлттық денсаулық сақтау институты (NIH) және Кардиология американдық колледжі "Американдық жүрек қауымдастығымен келіседі" және "жүрек-қан тамырлары ауруларын емдеу үшін осы терапияны қолдауға қазіргі уақытта бекітілген ғылыми әдістемемен жүргізілген жеткілікті, бақыланатын, жарияланған ғылыми зерттеулер болмаған". Ол өте шағын сынақтар мен бақылаусыз сипаттамалық зерттеулер пайдалы екенін көрсеткенін, ал үлкен бақыланатын зерттеулер плацебодан жақсы нәтижелер таппағанын анықтады. 2009 жылы Монтананың медициналық сараптамалар кеңесі "хеляция терапиясы жүрек-қан тамырлары ауруларын емдеуде тиімді емес және кейбір науқастарда зиян келтіруі мүмкін" деген қорытынды жазған позициялық қағаз шығарды. АҚШ Ұлттық қосымша және баламалы медицина орталығы (NCCAM) коронарлық артериялық ауруы бар науқастар үшін хеляция терапиясының қауіпсіздігі мен тиімділігін зерттеу үшін сынақ жүргізді. NCCAM директоры Стивен Э. Страус "хеляция терапиясын белгіленген терапиялардың орнына кеңінен қолдану, оның қауіпсіздігі мен тиімділігін растау үшін жеткілікті бұрынғы зерттеулердің болмауы және коронарлық артериялық аурудың жалпы әсері" факторларын сынаққа түрткі болған себептер ретінде атады. Бұл зерттеу этикалық емес, қажетсіз және қауіпті болды және бұрын жүргізілген көптеген зерттеулер емдеудің ешқандай пайдасы жоқ екенін көрсеткенін айтқандар тарапынан сынға ұшырады. Сонымен қатар, сынаққа бұрынғы I және II фазалық зерттеулердің жоқтығы сынға ұшырады, ал сыншылар бұрынғы бақыланатын сынақтарды "CAD немесе PVD емдеу үшін хеляция плацебодан жоғары екенін көрсететін ешқандай дәлел таба алмады" деп қорытындылады. TACT-тің соңғы нәтижелері 2012 жылдың қараша айында жарияланды. Авторлар дисодиум EDTA хеляциясының "сәл" миокард инфаркті тарихы бар тұрақты науқастар арасында қолайсыз кардиоваскулярлық жағдайлар қаупін азайтқанын қорытындылады. Зерттеу EDTA хеляциясымен емделген диабеті бар науқастарда кардиоваскулярлық оқиғалардың "көрінетін" азаюын көрсетті. "Американдық медицина журналында" жарияланған редакциялық мақалада "зерттеу нәтижелері тамыр ауруларының екіншік алдын алу патофизиологиясын түсінуге көмектесетін жаңа гипотезаларды ұсынуы мүмкін" делінген. Зерттеуді сынға салғандар зерттеу коронарлық жүрек ауруларында хеляция терапиясын қолдануды қолдамайтындығын, әсіресе коронарлық артериялық шунттау операциясын (CABG, "капуста" деп айтылады) қажеттілігін азайту туралы талаптарды көрсетпейтінін мәлімдеді.

Аутизм

Quackwatch аутизм – келациялық терапияның тиімді деп жалған түрде танымал болған жағдайлардың бірі екенін айтады, ал дәрігерлер ата-аналарды алдап, балаларына қауіпті процедура жасату үшін металлмен улану диагнозын жалған қояды. 2008 жылғы мәліметтер бойынша, әлемдегі аутизммен ауыратын балалардың 7%-ға дейін осы жағдайға тап болған. 2005 жылы екі баланың өліміне Американың Ауруларды бақылау орталығының мәліметінше, келациялық ем жасау себеп болған. Олардың біреуі аутизммен ауырған. Ата-аналар қорғасынмен улануды емдеу үшін дәрігерге жүгінеді немесе DMSA және липо қышқылы сияқты реттелмеген қосымшаларды сатып алады. Аутизмді тиімді емдеу үшін келациялық терапияны қолдайтын сенімді ғылыми зерттеулердің аздығы немесе жоқтығы анықталды.