Кіріспе

Юуэн (Юйвэнь) – Қытайдың Он алты патшалық дәуірінде, 345 жылы бұрынғы Янь ханзадасы Муронг Хуан тарапынан жойылғанға дейін, Сионну тегінен шыққан Сианьбэй тайпасының ежелгі мемлекеттік кланынан пайда болған қытайлық құрама тегі. Қазіргі Ляонин провинциясының орталық бөлігінен шығысқа қарай орналасқан шығыс Сианьбэй тайпаларының арасында Юйвэнь кланы ең ірісі болды және қытай билеушілері оған шығыс Сианьбэйдің (東部大人) басшысы лауазымын берді. Юйвэнь тайпасының ұрпағы Юйвэнь Тай 6-шы ғасырда Солтүстік Чжоу әулетін құрды. Юйвэнь тайпасы – 89 жылдан кейін Сианьбэймен ассимиляцияланған көшпелі Сионнулардың ұрпақтары. Олар 344 жылы Муронг Хуаннан жеңіліс тауып, Кумо Си және Хитан тайпаларынан (екі моңғол тілдес халық) бөлінді. Юйвэнь тайпасының тілі түркі тілдеріне немесе моңғол тілдерінің алыс тармағына жатады деп саналады.

Ювен тайпасы

Ювен Мона, Ювен Пухуидің ұлы, Ювен тайпасын Ювен тауларынан оңтүстікке көшіріп, Ляосиде қоныстандырды. Ювен Мохуаи заманында Ювен тайпасы аймақтағы бәсекелес Сянбей тайпалары – Муронг және Дуанмен бірге ықпалды күшке айналды. Ювендер Муронгтармен қайта-қайта соғысып, шығыстағы Туоба тайпасымен неке одақтары арқылы жақсы қарым-қатынас орнатты. 302 жылы Ювен Могуи билікке келгенде, Чанью атағын алды және күшті әскерімен мақтанды. Сол жылы ол Муронгтарға қарсы ірі шабуыл жасады, бірақ қайтарылды. Могуиден кейін ұлы Ювен Сидугуан билікке келді, ол мемлекетті солтүстік шөл даласына дейін кеңейтті. 319 жылы ол Цзинь әулетінің (266–420) Пинчжоу инспекторы Цюй Бимен одақтасып, Дуан және Гогурёмен бірлесіп Муронгтарға шабуыл жасады. Дуан мен Гогурё алданып кері шегілгеннен кейін, Ювендер Муронгтың Джиченг (棘城, қазіргі Жинчжоу, Ляонин) бас қаласын қоршады. Бірақ, соңында ауыр жеңіліске ұшырап, Сидугуанды бейбітшілік сұрауға мәжбүр етті. 325 жылы оның ұлы және мұрагері Ювен Кидегуи Муронгтарға тағы бір шабуыл жасады, бірақ ол да жеңілді. 333 жылы Кидегуиді туысы Ювен Идугуи құлатты. Сол жылдың өзінде Муронг Рейн өзінің басшысы және ағасы Муронг Хуанға қарсы көтерілгеннен кейін Муронг тайпалары арасында азаматтық соғыс басталды. Ювен, Дуанмен бірге Муронг Рейнді қолдады және Муронг Хуанға қарсы шабуылдарды үйлестірді, бірақ сәттілікке жете алмады. 336 жылы Хуан Рейнді жеңгеннен кейін Муронгтар күшін тез кеңейте бастады, 337 жылы Бұрынғы Ян мемлекетін құрып, Дуан, Буйо және Гогурёны бағындырды. 344 (немесе 345) жылы Бұрынғы Ян Ювеннің күш ошағын талқандап, Идугуиді қашуға мәжбүр етті, осылайша олардың тәуелсіздігі аяқталды. Идугуидің ұлы Ювен Линг (宇文陵) аман қалды және Бұрынғы Ян мен оның ізбасары Кейінгі Ян қызметінде лауазымды тұлға болып жұмыс істеді. Кейінгі Янның Чжуншань (中山, қазіргі Баодин, Хэбэй) астанасы 398 жылы Солтүстік Вэй әулетіне түскеннен кейін, ол Дай Командириясындағы Вучуан округіне көшірілді, онда оның отбасы ұрпақтан-ұрпаққа өмір сүрді. Ювен Лингтің ұрпақтарының бірі Ювен Тай болды, ол отбасының билік етуі үшін Солтүстік Чжоу әулетінің (557–581) негізін қалады.