Кіріспе
Балықтардың бірнеше түрінің жалпы атауы – Азиялық карп. Бұл термин көбінесе күміс, үлкен бас карп, ақ және қара амур балықтарын білдіреді. Кейде, Koel et al. (2000) сияқты зерттеулерде, Азиялық карпқа жалпы карп та кіретін анықтамалар кездеседі. Азиялық карптар ірі балықтар болып табылады. Қоршаған ортаны қорғау агенттігінің мәліметінше, "жарақаттану оқиғаларында балықтың қанаттарынан кесулар, көздің қарауы, сүйектердің сынуы, арқа жарақаттары және мидың шайқалуы сияқты жарақаттар тіркелген". Бұл мінез-құлық кейде үлкен бас карпқа қатысты айтылады, бірақ олар әдетте қорқып секірмейді.
Asian carp is a grouping of fishes commonly used to mean silver, bighead carp, white and black amur,refn | group=note | The definition of Asian carp can be found including common carp as well, as in Koel et al. (2000). Asian carp are big fish, According to the Environmental Protection Agency, "reported injuries include cuts from fins, black eyes, broken bones, back injuries, and concussions". This behavior has sometimes been attributed to the very similar bighead carp, but these do not normally jump when frightened.
Рекреациялық балық аулау
Шөпті карп (Ctenopharyngodon idella) және қара карп (Mylopharyngodon piceus), сондай-ақ кәдімгі карп (Cyprinus carpio) Орта Батыста демалыспен балық аулаушылар үшін танымал нысана болып табылады, олардың инвазивті түрлер екендігіне қарамастан. Бұл түрлердің ерекшелігі – оларды балық аулаудың дәстүрлі әдісімен, яғни таяқ, катушка және ілмек қолданып ұстау мүмкіндігінде. Басқа инвазивті карп түрлері – күміс карп (Hypophthalmichthys molitrix) және үлкен бас карп (Hypophthalmichthys nobilis) планктонмен қоректенетіндіктен, дәстүрлі түрде таяқпен және катушкамен ұсталмайды, сондықтан олар жемге ілінген ілмекке немесе жалқауға қызығушылық танытпайды.
Тамақ ретінде
Азиялық карп мыңдаған жылдар бойы Азияда танымал тағам болып келді. Солтүстік Америкада әртүрлі Азия карптары көбінесе кәдімгі карппен шатастырылады және осы аймақта тағам ретінде кәдімгі карптың танымалдылығы төмен болғандықтан, жағымсыз қоқыс балық ретінде қарастырылады. Алайда, 17 ғасырда Еуропадан Солтүстік Америкаға әкелінген кәдімгі карп та Солтүстік Америкадан тыс жерлерде маңызды тағам түріне айналған. Іріктеліп алынған ақ етінің дәмділігі жұмсақ, бірақ бұлшық аралық сүйектерімен бірге келеді.
Тарих
XIX ғасырдың соңында АҚШ Балық комиссиясы қарапайым карпты азық балығы ретінде бүкіл Америка Құрама Штаттарында кеңінен таратты. 1970 жылдары, көбінесе оңтүстік штаттардағы балық шаруалары саудалық көлдерін тазалауға көмектесу үшін Қытайдан Азиялық карптарды импорттауды бастады. Үлкен бас және күміс карптардың саны Миссисипи өзенінің бассейнінде қоныстанған жерлерінде күрт өсті. Олардың кең танылуы және Азияға тән басқа карптарға қарағанда Америка Құрама Штаттарына кешірек әкелінгендіктен, "Азиялық карп" термині көбінесе тек шөпті, қара, күміс және үлкен бас карптарды білдіреді. АҚШ-та Азиялық карптар инвазивті түрлер саналады. Америка Құрама Штаттарына әкелінген Азиялық карптың тек екеуі (крейсиан және қара карп) қалыптасқандығы белгілі емес. Крейсиан карпы жойылған болуы мүмкін. Алайда, 2003 жылдан бері Ачафалая және Миссисипи өзенімен байланысқан басқа да өзендерден бірнеше ересек, өнімді қара карптар ұсталды. Доктор Лео Нико "Black carp: Biological Synopsis and Risk Assessment of an Introduced Fish" кітабында қара карптың Америка Құрама Штаттарында қалыптасқандығын хабарлайды. Оңтүстік Флоридадағы жергілікті су шаруашылығы басқармасы, су ағынын бақылауға арналған шлюздер мен дренаждық клапандарды бітетін гидрилла өсімдігін бақылау үшін каналдарды стерильді шөпті карппен қамтамасыз етеді.
Тарату
Үлкен бас, күміс және шөпті карп Миссисипи өзені алабында (қосымша салаларымен қоса) жақсы орналасқандығы белгілі, онда олардың саны кейде өте көпке жетеді, әсіресе үлкен бас және күміс карптың жағдайында. Үлкен бас, күміс және шөпті карп Луизианадан Оңтүстік Дакотаға, Миннесотаға және Огайоға дейінгі аймақта ұсталған. Шөпті карп Техастағы кем дегенде бір су алабында орналасқан және басқа жерлерде де орналасуы мүмкін. Шөпті карп Ұлы көлдердің бәрінде ұсталған, бірақ әзірге өнімді популяцияның бар екенін көрсететін ешқандай дәлел жоқ. Ұлы көлдердің ешқайсысынан әлі күміс немесе қара карп табылған жоқ. Ақ карп Ұлы көлдердің барлық жерінде көптеп кездеседі. Канаданың Ұлы көлдерінің бөліктерінде бірнеше үлкен бас және шөпті карп ұсталған, бірақ қазіргі уақытта Канадада азиялық карптың (ақ карптан басқа) орналасқандығы белгілі емес. Күміс карп Альберта мен Саскачеванның Кипресс-Хиллз аймағына Батл-Крик, Френчмен өзені және төбелерден Оңтүстікке ағатын басқа да өзендер арқылы таралуы мүмкін деген алаңдаушылықтар бар. Онтариода әлі азиялық карп жоқ және провинциялық инвазивті түрлер заңы олардың импортын тыйымдайды. Мексикада шөпті карп көп жылдар бойы кем дегенде екі өзен жүйесінде орналасқан, олар инвазивті деп есептеледі, бірақ басқа азиялық карптың енгізілгені белгісіз.
Аумақтық іс-шаралар
Бұл балықтар АҚШ-тың кейбір аймақтарында қоршаған ортаға қатты зиян келтіретіні айтылады. Осыған байланысты АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметі мүдделі тараптарды жинап, инвазивті азиялық карпты (ірібас, күміс, қара және шөптік карпты қоса) басқару және бақылау жөніндегі ұлттық жоспарды әзірлеуге шақырды. Жоспар 2007 жылдың күзінде Су жануарларына зиян келтіретін түрлер жөніндегі ұлттық жұмыс тобы бекітті. 2016 жылдан бастап, Теннесси мен Иллинойс штаттары арасында азиялық карпты бақылау мақсатында аллигатор балықты қайта енгізуге күш салынып жатыр. 2019 жылы Кентукки штаты "Карпқа қарсы соғыс" жариялап, Баркли және Кентукки көлдерінен 5 миллион фунт азиялық карпты алып тастау үшін электробалық аулау және дыбыстық құрылғыларды қолдана бастады. Электрлік балық аулау Орталық Батыс өзендерінде азиялық карптың популяциясын басқаруда кең таралған әдіс болып табылады. Бұл әдіс электр толқындарын пайдаланып, су бетіндегі инвазивті балықтарды (өлтірмей) уыстайды, содан кейін балық аулаушылар оларды желіге түсіріп, экожүйеден алып тастайды. Электрлік балық аулау, оны жүзеге асыратын суларда тіршілік ететін жергілікті балық түрлері үшін де қауіпсіз, себебі олар су бағанасына тереңірек сүңгіп, электробалық аулау қайықтарынан қашып құтылады, ал карптар су бетіне жақын секіріп, осы процесте уысталады. Электрлік балық аулаудың тиімді және нәтижелі әдіс екенін көрсететін нақты нәтижелер бар. Типик электробалық аулау қайығы 110 500 вольт электр қуатын пайдаланып, балық аулаудың бір минутында 100 карпты уыстай алады, содан кейін ұсталған балықтар гуманды түрде өлтіріліп, азық ретінде немесе егістіктерді тыңайту үшін қолданылады. Дегенмен, бұл әдіс өзендердің экожүйелеріне тигізетін ықтимал теріс әсерлер туралы сұрақтар тудырады. Егер электробалық аулау кемелері жергілікті балықтардың шағылысу орындарынан өтіп кетсе, балық эмбриондарына зиян келтіруі мүмкін.
Брендтеу
2022 жылдың маусым айында Иллинойс штатының Табиғи ресурстар департаменті Азиялық карпты «Копи» деп қайта атау науқанын жариялады, бұл «copious» («мол») сөзінің қысқартылған түрі, АҚШ-тағы осы балықтың көп санын көрсетеді. «Копи» деп атауды өзгерту – бұл халықты инвазивті балықты жеуге ынталандырып, Орта Батыс су жолдарындағы оның санын азайтуға және Ұлы көлдерге таралуына жол бермеуге бағытталған федералдық және штаттық бастаманың бір бөлігі. АҚШ Қоршаған ортаны қорғау агенттігінің (EPA) Ұлы көлдерді қалпына келтіру бағдарламасы (GLRI) Азиялық карпты «Копи» брендімен қайта жарнамалауға қаржы бөліп отыр.