Кіріспе

Лангентал — Швейцарияның Берн кантонындағы Оберааргау ауданында орналасқан қала және муниципалитет. 2010 жылдың 1 қаңтарында Унтерстекхольц муниципалитеті Лангенталға біріктірілді. 2021 жылдың 1 қаңтарында бұрынғы Оберстекхольц муниципалитеті Лангенталға қосылды. Лангентал – Оберааргау аймағының білім, мәдениет және экономика орталығы.

Тарих

Археологиялық деректерге сүйенсек, Лангентал аймағында б.з.д. 4000 жыл шамасында алғашқы қоныстар болған. Унтерхартта он екі қабір үйіндісі бар Халштат некрополі табылды. Сондай-ақ, екі римдік вилланың қалдықтары да анықталды. Лангентал алғаш рет 861 жылы "Langatun-дағы marcha" деп аталады, бұл Langete (Мургтың саласы) бойында орналасқан шаруашылықтарға сілтеме жасайды. Ежелгі жоғары неміс тіліндегі Лангатун атауы, болжам бойынша, "langa" гидронимінен және галл тіліндегі "dunom" ("бекініс") элементінен тұрады (бұл топонимдердегі жұрнаққа айналған). Атаудың "таль" ("долина") элементін қосатын интерпретациясы шамамен 15 ғасырға дейін созылады, сол кезде атау Лангатен немесе Лангентал деп тіркелген (осы процеске Мургентал, бұрынғы Мургтун мысалы да жатады). 12 ғасырда Лангентал (қазіргі Лангатон) Лангенштейн иелерінің билігінде болды. 1194 жылы Фрайхер Санкт-Урбан аббаттығын құрды және аббаттыққа Лангенталдағы жерлерді сыйлады. Бұрын Тунстеттен приходының бөлігі болған Лангенталға 1197 жылы жеке приход шіркеуі берілді. 1212 жылы Лангенштейн әулетінің жойылуынан кейін аббаттық аймақтағы қосымша жерлерді мұраға алды. Аббаттықтың құрылуы ауыл шаруашылығын жақсартуға, әсіресе аймаққа суару жүйесін енгізуге әкелді. Алайда, аббаттық жиі Кибург министериалдары (феодалдық иеге қызмет ететін еркін емес рыцарьлар) Лютернау әулетімен қақтығыстарға түсті. Лютернау әулеті аббаттықтың күшейіп бара жатқан билігіне қарсы күресті, 1273-76 жылдары Лангенталдағы үлестерін аббаттыққа сатуға мәжбүр болды. Бірнеше жылдан кейін, 1279 жылы аббаттық өз кезегінде төменгі сотты және Лангенталдағы бекіністі үйді Грюненберг фрейхерріне феод ретінде беруге мәжбүр болды. 14 ғасырдың соңына қарай аббаттық билікті қайта иеленді және ауылды толық бақылауына алды. Бірақ, шамамен 1700 жылға жатқан әнде "сары және көк түсті үш бұлақпен" ("Sie führen einen Fahnen ist gälb und blaw / In dreyfachen Bach darinnen") суреттелген тудың қолданылуы туралы мәлімет бар. Лангенталдың Берннен Цюрихке дейінгі жолдың (1760 жылы салынған) және Швейцарияның орталық темір жолының (1857 жылы ашылған) бойында орналасқандығы өнеркәсіптік дамуға, әсіресе тоқыма және машина жасау өнеркәсібіне серпін берді. 1894 жылы сумен жабдықтау жүйесі, ал 1896 жылы электр станциясы іске қосылды. 1898 жылы бұрынғы көршілес муниципалитет Шорен Лангенталға қосылды. 1764 жылы Лангенталда 1327 адам тұрды; 1850 жылы халық саны 2738-ге, ал 1900 жылы 4799-ға жетті. 20 ғасырда Лангентал фарфор өндірісімен танымал болды. 1957 жылы Лангенталдың халқы 10 000 адамға жетті, ал 1970 жылы 13 000-ға дейін өсті. 1997 жылдан бері муниципалитет өзін қала (Stadt) деп атап жүр. 2001 жылы Лангентал Италияның оңтүстігіндегі Невиано қаласымен және Валездің жоғарғы бөлігіндегі Бриг Глис қаласымен қалаластық байланыс орнатты. 2010 жылы Унтерстекхольц муниципалитеті Лангенталға қосылды.

Оберштекхольц

Оберштекхольц алғаш рет 1255 жылы Stechcholz деп аталып кеткен. Ол кезде Оберштекхольц Лангенштейн баронының меншігі болған. 1194 жылы ол Санкт-Урбан аббаттығын құрды және ауылды аббаттықтың мүлігі ретінде берді. 1406 жылға дейін ол Лангенталь аббаттығының сотының бөлігі болды, содан кейін Берн кантонының Ванген билеу округіне қосылды. 1798 жылғы француз басқыншылығынан кейін Хельветика Республикасының Langenthal округінің құрамына кірді. 1803 жылы Республика құлағаннан кейін Аарванген округіне енді. Ауыл 1831 жылы тәуелсіз муниципалитет болып құрылды. 1790 жылға дейін және 1975 жылдан кейін Оберштекхольц пен Унтерштекхольц бір мектеп округін бөлісті. Салынған аумақтың 5,1%-ын өнеркәсіптік ғимараттар, 17,8%-ын тұрғын үйлер мен ғимараттар, ал 8,0%-ын көлік инфрақұрылымы құрады. Парктер, жасыл аймақтар мен спорт алаңдары 2,9% болды. Орманды жерлердің 40,5%-ы тығыз орманмен, ал 1,1%-ы жеміс бақтарымен немесе шағын ағаш тобымен жабылған. Егіс жерінің 16,6%-ы егін өсіруге, ал 6,2%-ы жайылымдарға пайдаланылады. Муниципалитеттегі барлық су ағын су. Соңғы 10 жылда (2000-2010 жылдар) халық саны 5,3%-ға өзгерді. Көші-қон 8%-ды, ал туылу мен өлім-жітім 0,7%-ды құрады. Халықтың көп бөлігі (2000 жылғы мәліметтер бойынша) неміс тілінде сөйлейді (11 994 адам немесе 85,2%), екінші ең көп таралған тіл – итальян тілі (484 адам немесе 3,4%), үшіншісі – серб-хорват тілі (297 адам немесе 2,1%). Француз тілінде сөйлейтін 108 адам және романш тілінде сөйлейтін 5 адам бар. 2000 жылы бір адам тұратын 2277 үй және бес немесе одан көп адам тұратын 365 үй болды. 2000 жылы барлығы 6080 пәтердің (жалпы санының 91,2%) тұрақты түрде, 327 пәтердің (4,9%) маусымдық түрде және 261 пәтердің (3,9%) бос тұрғаны анықталды. 2010 жылғы мәліметтерге сәйкес, жаңа тұрғын үйлердің құрылысы 1000 тұрғынға шаққанда 6,2 бірлікке жетті.

Ұлттық маңызы бар мұра нысандары

Ескі Кауфхаус (базар ғимараты), Ескі диірмен және Унтерхардтағы археологиялық орын Швейцарияның ұлттық маңызы бар мұражайлық нысандар тізіміне енгізілген. Ескі Лангентал ауылы мен Хлирот шағын ауылы Швейцарияның мұражайлық орындарының тізіміне кіреді.

Саясат

2011 жылғы федералды сайлауда ең көп дауыс жинаған партия SPS болды, ол дауыстардың 22,7%-ын алды. Келесі үш ең көп дауыс жинаған партиялар: SVP (22,5%), FDP (16,7%) және BDP партиясы (12,1%). Федералды сайлауда барлығы 4833 дауыс берілді, сайлауға қатысу деңгейі 47,1% құрады.

Білім

Лангентальда 5,541 (39,4%) тұрғыны міндетті емес жоғары орта білімді аяқтаған, ал 1,733 (12,3%) қосымша жоғары білімді (университет немесе Фаххохшуле) аяқтаған. Жоғары білімді аяқтаған 1733 адамның 66,2% - швейцариялық ерлер, 22,0% - швейцариялық әйелдер, 7,4% - швейцариялық емес ерлер және 4,4% - швейцариялық емес әйелдер. 2009–2010 оқу жылында Лангентальда барлығы 1917 оқушы сабаққа қатысты. Муниципалитетте 12 балабақша сыныбы бар, онда барлығы 241 оқушы оқыды. Балабақша оқушыларының 26,6%-ы Швейцарияның тұрақты немесе уақытша тұрғындары (азамат емес) және 39,8%-ы сыныптағы тілден өзге ана тіліне ие. Муниципалитетте 44 бастауыш сынып және 789 оқушы бар. Бастауыш сынып оқушыларының 28,6%-ы Швейцарияның тұрақты немесе уақытша тұрғындары (азамат емес) және 39,9%-ы сыныптағы тілден өзге ана тіліне ие. Сол жылы барлығы 654 оқушымен 38 орта сынып болды. Олардың 19,1%-ы Швейцарияның тұрақты немесе уақытша тұрғындары (азамат емес) және 25,8%-ы сыныптағы тілден өзге ана тіліне ие. 2000 жылы Лангентальда басқа муниципалитеттен келген 1031 оқушы болды, ал 172 тұрғын муниципалитеттен тыс мектептерге барды.

Көлік

Муниципалитетте төрт теміржол станциясы бар: , , және . Біріншісі – маңызды түйін, Цюрихтің бас теміржол станциясына, , , , және Langenthal Süd Лангентал қаласының оңтүстігінде Люцернге қарай жолда орналасқан. Соңғы екеуі Aare Seeland mobil компаниясының басқаратын әртүрлі желілердегі тары жол станциялары.

Спорт

Қалада Швейцария лигасында ойнайтын SC Langenthal клубы бар. Олардың үй аренасы – 4500 орындыққа арналған Шорен мұз сарайы.