Кіріспе
Розарито – Мексиканың Тынық мұхитының жағалауындағы Баха-Калифорния штатының Playas de Rosarito муниципалитетіне қарасты жағалау қаласы. 2010 жылғы мәлімет бойынша, қаланың халқы 65 278 адамды құрады. АҚШ-Мексика шекарасынан оңтүстікке қарай 16 шақырым (10 миль) қашықтықта орналасқан Розарито, Сан-Диего-Тихуана аймағының бір бөлігі және Мексиканың ең батыс қалаларының бірі. Розарито жағажайларымен, демалыс орындарымен және Баха Бич Фесті сияқты іс-шараларымен танымал, маңызды туристік орын саналады.
Тарих
Бұл аймақта палеоиндістердің болғанына қатысты дәлелдер б.з.д. 2000 жылға дейін соққан. Б.з.д. 1000 жылға қарай, Кумейяйдің Юман ата-бабалары ретінде танылатын бір топ пайда болды, олар еуропалықтармен байланыс орнаған кезде Баха-Калифорния түбегінің солтүстік бөлігінде тұруын жалғастырды. Кумейяйлар қазіргі Розарито деп белгілі аймақты Ва куатай деп атаған, бұл Кумейяй тілінде "үлкен үйлер" деген мағынаны білдіреді.
Испан дәуірі
Ацтек империясын жаулап алғаннан кейін, Эрнан Кортес Калифорния аралы деп ойлаған аймақты зерттеу үшін экспедиция жіберді. 1533 жылы бүлікші Фортун Хименес Баха-Калифорнияның Ла-Паз қаласындағы Баха-Калифорнияға қонған алғашқы еуропалық болды. 1542 жылдың қыркүйегінде Хуан Родригес Кабрильо Энсенададан Сан-Диего шығанағына жол тартқанда Розарито аймағынан өтті. 1697 жылы Лоретодағы иезуит миссиясында Баха-Калифорниядағы алғашқы тұрақты еуропалық елді мекен құрылды. Розарито көп ұзамай иезуиттер, доминикандар және францискан монахтары арасындағы билік күресіне тартылды, бұл күрес ондаған жылдарға созылды. 1773 жылы францискандардың қарауындағы Нюэва ("жаңа") немесе Альта ("жоғарғы") Калифорния, доминикандарға тапсырылған Антигуа ("ескі") немесе Баха ("төменгі") Калифорниядан шекарамен бөлінді. 1788 жылы доминикан дін қызметкері Луис де Сальс шекараны қайта сызып, Баха-Калифорнияны Росарито Арройоға дейін кеңейтті, ол сол кезде Баррабас Арройо деп белгілі болған. Миссия Сан-Мигельдің оңтүстігінде Гуадалупе өзені жиі тасығандықтан, доминикан миссионері Томас де Ахумада Эль-Дескансода, биік жатқан жерде басқа орын іздеді. Солтүстік орналасқан жердің қосымша артықшылықтары – жақсы жайылым мен мол егістік жер болды. 1817 жылы Ахумада қазіргі Розаритоның оңтүстігіндегі Кумейяй халқының арасында Миссия Эль-Дескансо немесе Миссия Сан-Мигель-ла-Нуеваны құрды.
Ранчо дәуірі
1827 жылы Хосе Мария де Эчендия Сан-Диего президиосындағы алғашқы сарбаздардың бірі Дон Хосе Мануэль Мачадоға Ранчо Эль Росарионы бергенімен, ол қазіргі Росарито аймағындағы алғашқы ранчо болды. 11 лигалық ранчоның солтүстігі Ранчо Тиа Хуанамен, батысы Тынық мұхитымен, ал оңтүстігі мемлекеттік жерлермен шектесетін. 1830 жылы әке Félix Caballero мұнда саз кірпіштен шіркеу салды және Эль-Дескансодан екі миссияны басқарды, бірақ 1834 жылы ол миссия ретінде тоқтатылды. Сол кезде халық саны, Сан-Мигель миссиясынан келгендерді қоса алғанда, барлығы 254 адамды құрады. 1853 жылға қарай миссия тастаналды. Миссия Эль-Дескансоның қираған қалдықтары Эль-Дескансо қауымдастығында сақталған. Хосе Мануэль Мачадоның ұлы Дон Хоакин Мачадо президент Порфирио Диасқа жерді Ранчо Росарито деп тіркеуге өтініш жасады. 1885 жылдың 14 мамырында Мачадо титулын алды және оны Баха-Калифорния территориясының солтүстік округінің астанасы болған Энсенадада тіркеді. 14 мамыр Розарито тарихи қоғамымен Росаритоның негізі күні ретінде мойындалып, тойланады.
Қазіргі заман
1995 жылдың 1 желтоқсанында Розарито Тихуана қаласының маңындағы елді мекеннен тәуелсіз қалаға айналды. Розарито Бич қонақ үйінің қазіргі иесі Хьюго Торрес Чаберт қала құру бастамасын жетекшілік етті және одан кейін үш жылға қала әкімі болып тағайындалды. Плаяс-де-Розарито Тынық мұхитының жағалауында, Солтүстік Баха-Калифорния түбегінде орналасқан. Қала, Жарым арал тауларының етегі мен мұхиттың арасында жатыр. Ол салыстырмалы түрде біркелкі топографияны сақтайды және жер бедерінде көп өзгерістер байқалмайды. 1950 жылы қала құрылысы Розаритоның қазіргі заманғы дамуының бастауын берді, көшелер мен қала кварталдары жоспарланып, салына бастады. Жерді сатудың артуымен, шағын мейрамханалар, бірнеше дүкендер мен екі қонақ үй салынды, қала қазіргі келбетін ала бастады. 1960 жылдары Плаяс-де-Розарито сауда және өнеркәсіптік даму кезеңіне енді, ірі термоэлектр стансасы салынып, кейіннен мемлекеттік мұнай компаниясы Pemex орналасты. Қала жағалауында көктейтіндей сәнді курорттар бар. Бұл ғимараттардың көпшілігі қаланың басты бульвары – Бенито Хуарес бульварының бойында орналасқан. Тихуана және Энсенадаға қарай жағалау бойында тұрғын үйлер мен коммерциялық ғимараттар салынуда.
Климат
Розаритоның климаты жартылай құрғақ, жауын-шашын жаууы Жерорта теңізі климатына ұқсас (Кёппен климаттық жіктелімі BSh/BSk). Климатқа суық Калифорния ағысы күшті әсер етеді, нәтижесінде жыл бойы температура қоңырқай болады, орташа температура аралығында өзгереді. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері – , оның көп бөлігі қыс айларында шоғырланған. Наурыз айы ең ылғалды ай, ал шілде айы ең құрғақ ай. Қыстары салқын, ақпан және наурыз айларында орташа температурасы 14,3 °C (58 °F), ал тамыз айында орташа температурасы 20,9 °C (70 °F) болатын жылы жаздары бар. 2008 жылдың 16 желтоқсанында қала орталығын қатты жаңбыр су басып кетті.
The average annual precipitation is , most of it being concentrated in the winter months. The wettest month is March with while the driest month is July. It has cool winters with an average temperature of 14.3 °C (58 °F) in February and March, and warm summers with an average temperature of 20.9 °C (70 °F) in August. On December 16, 2008, the city center was flooded by heavy rains.
Мәдениет
Розаритоның тарихы туризмге негіделген. Ол 1925 жылы Ортис отбасының Рене (бар, мейрамхана, трейлер алаңы және мотель) ашуымен басталды. Рене Росаритодағы басқа саясаткерлерге қарағанда ұзақ жылдар бойы қаланың Делегадосы (мэрі) қызметін атқарды. Рене, белгілі кәсіпкер, Розаритоны ранчодан қалаға, ал кейін қалаға айналдыруға көмектесті. Рене халқына қызмет ете алмай қалғанда, өзінің досы және Розарито қонақ үйінің иесі Хьюго Торрес Чабертті ізбасары етіп таңдады. 1996 жылдың қыркүйегінде Джеймс Кэмеронның түсірілім тобы Розаритодағы жаңа салынған Fox Baja студиясына көшті, онда 1997 жылғы фильм үшін толық көлемде RMS «Титаник» салынды, сондай-ақ Fox Розаритоның оңтүстігіндегі жағалау учаскесін сатып алды. «Жер асты теңізі» фильмінің кейбір сахналары да осы студияда, «Титаникпен» бірге түсірілді. АҚШ-та спирттік ішімдіктерге тыйым салынған кезде көптеген американдықтар Мексика шекарасын өтіп, ішімдік ішуге рұқсат етілген Мексикаға баруды бастады. Тихуана көбінесе «спик-изи» стильін ұнататын клиенттерді тартса, Розарито жақсы жағдайға ие және Голливуд жұлдыздары үшін қолайлы орынға айналды. Розаритоға Орсон Уэллс және Долорес дель Рио сияқты Голливуд актері келіп, аң аулау (бұғы, кескілең және қоян) және балық аулау (омар, морской ежоқ) қызығушылықтарын қамтыды. Рита Хейворт, Аға Хан III-нің ұлы, ханзада Али Ханға үйленген кезде, екеуі Розарито Бич қонақ үйіне барып, бір қабатты алып, жеке аспаздығымен қоса, өз қызметшілерін әкелді. Голливудтан келген басқа да қонақтардың арасында Микки Руни, Ава Гарднер, Спенсер Трейси және Кэтрин Хепберн болды. Розарито Бич қонақ үйінің негізін қалаушы Мануэль П. Барбачаноның жас әйелі Мария Луиза Чаберт Уриартетің немере інісі Уго Торрес Чаберт 1995 жылы қаланы қосып алу жолында жетекшілік етті және үш жылға мэр болып тағайындалды. 2007 жылы Торрес Чаберт сайлауға түсіп, үш жылдық жаңа мерзімге үлкен көпшілік дауысымен сайланды. Сайлау кампаниясындағы басты мәселелер – қылмыс деңгейінің өсуі және полициядағы жемқорлық болды. Розарито Бич қонақ үйінің иесі Торрес Чаберт туристердің қауіпсіздігіне қатты алаңдады және екі мәселені де шешу үшін қатаң шаралар қабылдауға уәде берді. 2008 жылдың басында қаланың күш-жігерін күшейту үшін федералдық және штаттық полиция қалаға (сондай-ақ көршілес Тихуанаға) жөнелтілді. Розарито 1970 жылдардағы Pet Rock коллекциясы үшін тастардың бастауы болды.
Көлік
Мексиканың 1-ші федералды тас жолы және 1D ақылы автожолы Розаритоны солтүстікке батыс және Тихуана қаласының орталық бөлігімен, ал оңтүстікке Энсенадамен байланыстырады. Corredor Tijuana Rosarito 2000 тас жолы Розаритоны Тихуананың солтүстік-шығысындағы Меса-де-Отай аймағымен және АҚШ-қа Отай-Меса шекаралық өткізу пунктымен қосады.
Білім
Розарито қаласында Баха-Калифорния автономдық университетінің филиалы орналасқан, ол әкімшілік және мемлекеттік есеп, әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдар, сауда және халықаралық қатынастар, коммуникация, журналистика, білім беру және педагогика, инженерия және технология, психология, және мінез-құлықты зерттейтін әлеуметтік ғылымдар мамандықтары бойынша бакалавр дәрежесін ұсынады.