Роберт Томсон: Шотландиялық өнертапқыш және пневматикалық доңғалақтың авторы

Кіріспе

Шотланд кәсіпкері және ойлап табушы Роберт Уильям Томсон PRSSA FRSE (29 маусым 1822 – 8 наурыз 1873) – қайта толтырылатын қаламсап пен пневматикалық шинаны ойлап тапқан шотландтық өнертапқыш ретінде танымал.

Өмір

Ол 1822 жылғы 29 маусымда Шотландияның солтүстік-шығысындағы Стоунхейвен қаласында дүниеге келді. 1822 жылғы 26 шілдеде Шотландия шіркеуінде крещениеден өтті. Роберт жергілікті жүн зауытының иесінің он екі баласының он біріншісі еді. Оның отбасы оның дін қызметкері болуы үшін оқуын жалғастыруын қалады, бірақ Роберт латын тілін меңгере алмағандықтан бас тартты. Роберт мектепті тастап, бір саудагерге шәкірт болып түсті. Екі жылдан кейін ол үйіне оралып, математика білімі бар жергілікті тоқымашының көмегімен химия, электр және астрономияны өзіндік күшпен үйренді. Роберттің әкесі оған шеберхана берді, ал 17 жасқа келгенде ол анасының кір жуу машинасының конструкциясын жаңартты, соның арқасында ылғал киімді екі бағытта да роликтер арқылы өңдеуге болады, және өмірінің кейінгі жылдары жетілдірген эллипстік айналмалы бу машинасының алғашқы жұмыс үлгісін жасады. Ол Абердин және Дандиде инженерлік тәжірибеден өтіп, Глазгодағы азаматтық инженерлік компанияға қосылды. Содан кейін ол Эдинбургтегі инженерлік фирмада жұмыс істеді, онда жарылғыш зарядтарды электр энергиясын пайдаланып жарудың жаңа әдісін ойлап тапты, бұл әлемдегі шахталардағы адам өлімі санын қысықартуға үлкен үлес қосты. Томсон содан кейін теміржол инженері болып жұмыс істеді және Оңтүстік-Шығыс темір жолы үшін Довер маңындағы бор тасты жартастарды жаруды қадағалады. Біраз уақыттан кейін ол өзінің теміржол консалтингтік бизнесін құрып, Парламент қабылдаған және кейін дамыған Шығыс округтері темір жолының жобасын ұсынды. Томсон пневматикалық дөңгелегін патенттеген кезде 23 жаста болды. 1846 жылы Францияда, ал 1847 жылы АҚШ-та патент алды. Оның дөңгелегі ауамен толтырылған қуыс белдеуден тұрды, соның арқасында дөңгелектер жерге, рельске немесе олармен жүретін жолға "ауадан жасалған төсеніш" ұсынды. Бұл резеңкеленген матадан жасалған серпімді белдеу дөңгелекке бекітілген берік былғары сыртқы қабыққа орналастырылды. Томсонның "Аэровольтер" атты дөңгелектері 1847 жылдың наурыз айында Лондонның Регент паркінде көрсетілді және бірнеше ат арбаларына орнатылды, бұл саяхаттың ыңғайлылығын арттырып, шуды азайтты. Бір жиын 1200 мильдей жол жүрді, ешқандай зақымдану байқалмады. 1849 жылы ол қайта толтырылатын қаламды ойлап тапты. 1863 жылы ол Эдинбург Корольдік қоғамының мүшесі болып сайланды, оны Чарльз Пьяцци Смит ұсынды. 1869-1871 жылдары Шотландия Корольдік өнер қоғамының президенті болды. Ол өзінің өнертабыстарынан көп ақша жинады және Эдинбургтің батысындағы Морей иелігіндегі 3 Морей Плейс мекенжайындағы үлкен таунхауста тұрды. Ол 1873 жылғы 8 наурызда Эдинбургте 50 жасында қайтыс болды. Ол Эдинбургтің батысындағы Дин зиратында, зираттың ортасынан оңтүстік-батысқа қарай созылған жол бойында жерленді.

He was born on 29 June 1822 in Stonehaven in the northeast of Scotland, He was baptised into the Church of Scotland on 26 July 1822. Robert was the eleventh of twelve children of a local woolen mill owner. His family wished him to study for the ministry, but Robert refused, one reason being his inability to master Latin. Robert left school es, where he was apprenticed to a merchant. Two years later he returned home and taught himself chemistry, electricity and astronomy with the help of a local weaver who had knowledge of mathematics. Robert's father gave him a workshop, and by the time he was 17 years old he had rebuilt his mother's washing mangle so that the wet linen could be passed through the rollers in either direction, and had completed the first working model of his elliptic rotary steam engine which he perfected in later life. He served an engineering apprenticeship in Aberdeen and Dundee before joining a civil engineering company in Glasgow. He then went to work for an Edinburgh firm of civil engineers where he devised a new method of detonating explosive charges by the use of electricity, thus greatly reducing the loss of lives in mines throughout the world. Thomson next worked as a railway engineer and supervised the blasting of chalk cliffs near Dover for the South Eastern Railway. Soon he set up his own railway consultancy business and proposed the line for the Eastern Counties Railway which was accepted by Parliament and eventually developed. Thomson was 23 years old when he patented his pneumatic tyre. He was granted a patent in France in 1846 and in the US in 1847. His tyre consisted of a hollow belt of India rubber inflated with air so that the wheels presented "a cushion of air to the ground, rail or track on which they run". This elastic belt of rubberized canvas was enclosed within a strong outer casing of leather which was bolted to the wheel. Thomson's "Aerial Wheels" were demonstrated in London's Regent's Park in March 1847 and were fitted to several horse drawn carriages, greatly improving the comfort of travel and reducing noise. One set ran for 1200 miles without a sign of deterioration. In 1849 he invented the refillable fountain pen. In 1863 he was elected a Fellow of the Royal Society of Edinburgh, his proposer being Charles Piazzi Smyth. From 1869 to 1871 he served as president of the Royal Scottish Society of Arts. He amassed a large sum from his inventions and lived in a huge townhouse at 3 Moray Place on the Moray Estate in west Edinburgh. He died at home in Edinburgh on 8 March 1873 aged 50. He was buried in Dean Cemetery in west Edinburgh on the path leading from the centre of the cemetery to the south west.

Отбасы

Томсон Ява аралында алмаз саудагерінің қызы Клара Герцке үйленді. Олардың екі ұлы мен екі қызы болды, оның ішінде Куртольд Томсон және "Солпандарда жел" авторы Кеннет Грэмнің әйелі Елспет. Оның әйелі одан аман қалды және 1875 жылы Джон Флетчер Моултонға (кейін Лорд Моултон) қайта үйленді, ал 1888 жылы қайтыс болды.

Құрметтер

2020 жылы ол Шотландия инженерлік даңқ залының мүшесі болды.