Кіріспе

Александр Том (26 наурыз 1894 – 7 қараша 1985) – шотланд инженері, ең әйгілісі мегалиттік кеме теориясы, тас шеңберлерін жіктеу және Стоунхендж және басқа археологиялық ескерткіштерді зерттеуімен танымал. Сенімсіз дереккөз: 2019 жылғы ақпан.

Ерте өмір және білім

Том 1894 жылы Каррадейлде Арчибальд Томның, Каррадейл үйі үшін Мейнс фермасында жерді жалға алған фермердің, және оның әйелі Лили Стивенсон Стрэнгтің, Роберт Луис Стивенсон отбасынан шыққан, дүниеге келді. Оның анасы (Томның әжесі) Симингтоннан шыққан үлкен отбасының мүшесі болды, оларға Роберт Брюс жер сыйлаған. Әкесі шіркеу хорын даярласа, анасы пианинода ойнайтын. Том Майнс фермасында балалық шағын өткізді, содан кейін Айрширдегі Данлоп қаласындағы Хилл фермасына көшті. Әкесінен жақсы еңбек этикасын сіңірген Том өзіне-өзі өнеркәсіптік инженерияны үйренді және 1911 жылы Глазгодағы колледжге түсті, онда Джон Логи Бэйрдпен бірге оқыды. 1912 жылы Лох-Эк көліндегі жазғы мектепке қатысты, онда доктор Дэвид Кларк пен профессор Монкур оған геодезия және далалық астрономияны үйретті. 1913 жылы, бар болғаны 19 жасында, ол Канадалық Тынық мұхиты теміржолының желісін зерттеуге көмектесті. Том 1914 жылы Ғылым және Технология Корольдік колледжін және Глазго университетін бітірді, инженерлік мамандығы бойынша ерекше дипломмен BSc дәрежесін алды.

Академиялық мансабының алғашқы жылдары

Ол жүрек шуынан зардап шеккендіктен Бірінші дүниежүзілік соғыста әскери қызметке алынбады. Оның орнына Форт көпірінің азаматтық инженерлік құрылысында жұмыс істеді, кейін Госпорт ұшақ компаниясы үшін ұшу қайықтарын жобалады. 1917 жылы ол Джинни Кирквудқа үйленді, олармен ұзақ және көңілді өмір сүрді. Ол Глазго университетіне оралып, 1922 жылдан 1939 жылға дейін лекция оқыды, осы уақыт ішінде PhD және DSc ғылыми дәрежелерін алды. 1922 жылы ол "Таласса" деп аталатын үйін және оны электр қуатымен қамтамасыз ететін жел диірменін салған. 1924 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін ол ферманы басқарып, үш баланың әкесі болды: Арчибальд, Берил және Алан. Том Глазго университетіндегі Аэронавтика факультетін дамытуға көмектесті және статистика, практикалық далалық топография, теодолит құрылысы және астрономия пәндерінен лекция оқыды. 1930 жылдан 1935 жылға дейін Карнеги оқытушысы болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Том Гэмпширдегі Флитке көшті, онда ол алғашқы жоғары жылдамдықты жел туннелін жасаған Корольдік әуе күштерінің ғылыми жетекшісі болып тағайындалды.

Ежелгі инженерлік және мегалитикалық аула

Кейіннен ол Оксфорд университетінің Брассеноз колледжінде инженерлік ғылымдар кафедрасының профессоры және кафедра меңгерушісі болды. Ол жерде ол мегалитикалық ескерткіштерді салу үшін ежелгі халықтар қолданған әдістерге қызығушылық танытты. Том әсіресе Британ аралдары мен Франциядағы тас шеңберлерге және олардың астрономиялық байланыстарына қызығушылық танытты. Thom (1955) еңбегінде ол алғаш рет мегалитикалық саженді стандартталған тарихқа дейінгі өлшем ретінде ұсынды. 1961 жылы академиялық қызметтен зейнеткерлікке шығып, қалған өмірін осы зерттеу саласына арнады. Оксфордтағы Инженерлік ғылымдар кафедрасын орналастырған Том ғимараты 1960-шы жылдары салынды және Александр Томның құрметіне аталды. 1933 жылдан 1977 жылға дейін Том демалыс күндері мен каникулдарының көп бөлігін отбасы мүшелерімен немесе достарымен, әсіресе ұлы Арчимен бірге ауылды аралап, теодолиттер мен зерттеу жабдықтарын тасымалдаумен өткізді. Бес жүзден астам мегалиттік ескерткіштерден алынған деректерді өлшеу және талдау нәтижесінде ол тас шеңберлерді әртүрлі морфологиялық типтерге жіктеуге тырысты: А типі, В типі, өзгертілген В типі, D типі – тегістелген шеңберлер, 1 және 2 типтегі жұмыртқалар, овалдар және нақты шеңберлер. Оның ұлы Алан 1945 жылы ұшақ апатында қаза тапты.

Кейінгі өмірі

1975 жылы оның әйелі Джин қайтыс болды. 1981 жылы оған көзге операция жасалды, ал 1982 жылы мұзға сығалап, сан сүйегін сындырып алды. Ол мақалалар жазуын жалғастырды және үнтаспаға жазатын машинистка Хилда Густиннің көмегімен диктофонды пайдаланып, сұхбаттар мен хат алмасу жүргізді. 1983 жылы ол Банавиде қызы Берилмен бірге тұруға көшті. Көзі көрмейтін ретінде тіркеліп, ол «Тас қатарлары және тұрған тастар» атты соңғы кітабын аяқтады – 557 беттен тұратын бұл том 1990 жылы Аубри Берлдің көмегімен, оның өлімінен кейін жарық көрді. Том 1985 жылдың 7 қарашасында Форт-Уильям ауруханасында 91 жасында қайтыс болды. Оның денесі Айр маңына жерленді. Александр Томның қызы Берил Остин және немерелері сақталды. Оның ұлы Архи одан кейін тірі қалды, бірақ он жыл өткен соң, 1995 жылы ми ісігінен қайтыс болды.

BBC Хроникасы Тас дәуірі шифрын ашу

1970 жылы Том Магнус Магнуссон жүргізген BBC Chronicle телесериясының деректі фильмінде пайда болды, онда белгілі археологтар – доктор Юан Макки, профессор Ричард Дж. К. Аткинсон, доктор А. Х. А. Хогг, профессор Стюарт Пигготт, доктор Жакетта Хоукс, доктор Хамфри Кейс және доктор Глин Дэниел де қатысты. Бағдарламада дәстүрлі археология мен Томның радикалды идеялары арасындағы ерекшеліктер талқыланды. Том үшін мансабының ең жарқын сәті болған бұл мүмкіндік, оған ұлттық телеарнада өз ойын жеткізуге мүмкіндік берді. Ауыр сынға қарамастан, ол археология саласына деген наразылығын білдірген жоқ; Chronicle бағдарламасында айтқандай, "Мен тапқандарымды ғана баяндай беремін".

Оның шығармасының кейінгі қолданылуы

Томның ұсынған мегалиттік ауласының ұзындығы бірнеше даулы кітаптарда қайта пайдаланылды, олар бұл өлшем бірлігінің Жердің 366 градустық геометриядағы шеңберін бөлісі екенін мәлімдейді. Мұндай кітаптардың бірі – Кристофер Найт пен Алан Батлердің «Адамзаттың біріншісі: әлем сіз ойлағандай емес» кітабы, олар 366 геометриялық теорияны ұсынады. Клайв Рагглз Томның деректеріне классикалық және Байестік статистикалық қайта қарау «мегалиттік ауланың пайдасына дәлелдер ең жақсы жағдайда маргиналды екенін, тіпті ол бар болса да, оның мәнін білудегі белгісіздік сантиметрлерге жетеді, Томның 1 мм дәлдігінен әлдеқайда артық» деген қорытындыға келді. Басқаша айтқанда, Том ұсынған дәлелдерді, мысалы, ескерткіштерді қадаммен өлшеу арқылы түсіндіруге болады, ал «бірлік» қадамның орташа ұзындығын көрсетеді. Дэвид Джордж Кендалл бұрын қадамдау әдісі сайттар арасындағы өлшемдерде үлкен айырмашылықтарға әкелуі мүмкін екенін айтқан болатын, бірақ Корольдік академия үшін зерттеу жүргізгеннен кейін «Шотландия, Англия және Уэльстің нақты шеңберлері үшін шеңбер диаметрлерінің тегіс, квантталмаған таралуы туралы гипотеза 1% деңгейінде жобалады» деген қорытындыға келді. Дуглас Хегги Томның ұсынысына күмән келтіріп, оның мұқият талдауы «жоғары дәл бірлікке аз дәлел» және «жоғары дәл бірлік қолданылғанына аз негіз» тапты. Эван Макки Томның теориясын тексеру қажеттігін мойындап, 1970 және 1971 жылдары Аргайлширдегі Кинтроу тік тас орнында қазба жұмыстарын жүргізді, тастың үстіндегі төбедегі бақылау платформасының болжамын тексеру үшін. Ол жерде жасанды платформа болды және Томның ұзақ сәйкестендіру гипотезасының осы нақты расталуы (Кинтроу қысқы күн тоғысы орны ретінде анықталды) оны Томның геометриялық теорияларын Ислайдағы Култун тас шеңберінен тексеруге итермеледі, нәтижесі оң болды. Сондықтан Макки Томның қорытындыларын кеңінен қабылдады және Британияның тарихқа дейінгі кезеңдері туралы жаңа еңбектер жариялады. [22] Керісінше, Клайв Рагглз Томның далалық жұмысына қайта бағалау жасап, Томның жоғары дәлдік астрономиясы туралы мәлімдемелерін дәлелдер толыққанды қолдамайтынын көрсетті. [23] Дегенмен, Томның мұрасы күшті болып қала береді, Крупп 1979 жылы «Ол археоастрономиялық далалық жұмыс пен түсіндірудің стандарттарын дерлік жалғыз өзі орнатты, ал оның таңғажайып нәтижелері соңғы үш онжылдық бойы дау тудырды» деп жазды. Оның ықпалы сақталып, деректерді статистикалық тексеру әдісі археоастрономияның әдістерінің бірі болып қала береді. Джозеф П. Фаррелл «Гендер, алыптар, монстрлар және адамдар» кітабында «Егер Том дұрыс айтса, онда адамзат өркениетінің дамуын қайта жазуға тура келуі мүмкін!» деді. Фарреллдің пікірінше, осы себепті Томге белгілі бір топтар қарсылық көрсетеді. Сенімсіз дереккөз: күні=2021 жылдың қарашасы

«Тас сақиналары: Ұлыбритания мен Ирландияның тас шеңберлері» кітабында Обри Берл мегалиттік ауланы «химера, әзіл-сықақ статистикалық қате түсінік» деп атады.

Жарияланымдар

Археоастрономиялық жарияланымдар. Том, Александр., Ұлыбританиядағы мегалитикалық ескерткіштер, Кларендон Пресс, Оксфорд, 1967. Том, Александр., Мегалитикалық Ай обсерваториялары, Кларендон Пресс, Оксфорд, 1970. Том, Александр., Ұлыбритания және Бретаньдегі мегалитикалық қалдықтар, Кларендон Пресс, Оксфорд, 1978. Том, Александр, Том Арчибальд Стивенсон, Бурл, Обри., Мегалитикалық сақиналар: Ұлыбританиядағы 229 ескерткіштің жоспарлары және деректері, Британдық археологиялық есептер, 1980. Том, Александр, Тұрған тастардың астрономиялық маңыздылығына қатысты статистикалық және философиялық аргументтер, Д. С. Хегги, Ескі әлемдегі археоастрономия, Кембридж университетінің баспасы, 53–82, 1982. Том, Александр, Күн күнтізбесіне арналған бөліммен бірге тұрған тастардың астрономиялық маңыздылығына қатысты статистикалық және философиялық дәлелдер, Д. С. Хегги, Ескі әлемдегі археоастрономия, Кембридж университетінің баспасы, 53–82, 1982. 1990. Том, Александр және Бурл, Обри Тас қатарлары және тік тұрған тастар: Ұлыбритания, Ирландия және Бретань Б. А. Р. 1990.