Джеймс Томсон: Шотланд ақыны және драматургі

Кіріспе

Шотланд ақыны (1700–1748)

Джеймс Томсон (шамамен 11 қыркүйек 1700 – 27 тамыз 1748) – шотланд ақыны және драматург, "Төрт маусым" және "Әуескерлік қамалы" поэмаларымен, сондай-ақ "Британияны билейік!" әнінің сөзімен белгілі.

Шотландия, 1700-1725 жылдар

Джеймс Томсон 1700 жылдың 11 қыркүйегінде Роксбургширдегі Эднамда дүниеге келді және 15 қыркүйекте крещение рәсімінен өтті. Беатрикс Томсон Бервикширдің Фого қаласында туған, ол Хьюм үйінің шалқы туысы болды. Томас Томсон Томсон туғаннан кейін сегіз аптаға дейін Эднамның пресвитериандық пасторы болды, сосын Саутдиннің пасторы болып тағайындалды, онда Томсон өзінің жас кезегінің көп бөлігін өткізді. Алайда, оны поэзия жазуға фермер, ақын және пресвитериандық пастор Роберт Риккалтон (1691–1769) және Уигтердің жер иесі, Аллан Рамзидің меценаты болған сэр Уильям Беннет (1729 жылы қайтыс болған) ынталандырды. Томсонның ерте өлеңдерінің бір бөлігі сақталғанмен, ол олардың көпшілігін әр жылдың 1 қаңтарында өртеп жіберді. Томсон 1715 жылдың күзінде Эдинбург колледжіне қабылданды, оның мақсаты – пресвитериандық пастор болу еді. Эдинбургте ол метафизика, логика, этика, грек, латын және табиғаттануды оқыды. Ол 1719 жылы гуманитарлық курсын аяқтады, бірақ диплом алмауға шешім қабылдады, оның орнына дін тану факультетіне пастор болу үшін түсті. 1716 жылы Томас Томсон қайтыс болды, жергілікті аңыз бойынша ол экзорцизм рәсімі кезінде қаза тапқан. 1730 жылы ол сол кездегі генералдық солиситор сэр Чарльз Талботтың ұлына жетекшілік етіп, жас жігіттің Еуропа саяхатында екі жылға жуық уақыт өткізді. Оралғаннан кейін Талбот оған 1737 жылы Талбот қайтыс болғанға дейін қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз еткен канцелярияда хатшылық қызметке орналасты. Осы аралықта оның келесі маңызды туындысы – "Еркіндік" (1734) жарық көрді. Бұл "Еркіндік Құдайының" ұзақ монологы, ол 1688 жылғы Даңқты революцияның шешіміне жеткенше ежелгі әлемде, содан кейін ағылшын және британдық тарихындағы саяхаттарын сипаттайды. 1738 жылы оның "Агамемнон" трагедиясы Дрюри Лейнде қойылды, ал келесі жылы Малеттің "Мустафа" пьесасы қойылғанда ол пролог жазды. 1740 жылы ол Малетпен бірлесіп "Альфред" маскарадасын жасады, ол алғаш рет Уэльс принці Фредериктің елдік резиденциясы Кливеденде орындалды. Томсонның осы маскараданың бір бөлігі ретінде жазған "Rule, Britannia!" сөздері Томас Арнның музыкасына қосылып, британдық патриоттық әндердің ең танымалдарының біріне айналды – қазірге дейін көбінесе ұмытылған маскарадан мүлдем ерекше. Принц оған жылына 100 фунт зейнетақы тағайындады. Ол оны Джордж Литтелтонмен таныстырды, ол оның досы және меценаты болды. Кейінірек Томсон Темзадағы Ричмондта тұрды, және сонда ол өзінің соңғы туындысын – "Белсенділіктің қамалы" (The Castle of Indolence) жазды, ол 1748 жылдың 27 тамызында болған мерзімінен бұрынғы өлімінен аз бұрын жарияланды. Джонсон Томсонның өлімі туралы былай деп жазады: "Лондон мен Кью арасындағы суда суық тигеннен кейін, ол ауырып қалды, кейбір бейсақтықтан күшейіп, өмірін қиған қызбаға айналды". Томсон қарызға батып, өсиет қалдырмай қайтыс болды. Оның қарыздарын өтеу үшін оның мүліктері аукционға сатылды. Оның бір туындысы, "Жыл мезгілдері" шығармасының басылым құқығына қатысты дау авторлық құқық тарихында екі маңызды сот шешіміне (Милларға қарсы Тейлор; Дональдсонға қарсы Беккет) әкелді. Томсонның "Жыл мезгілдері" шығармасын Бартольд Генрих Брокес неміс тіліне аударды (1745). Бұл аударма Готфрид ван Свитеннің сол аттас туындысының негізін құрады, ол Гайднның "Жыл мезгілдері" ораториясының либреттосы болды. Гайднның ораториясының кейбір жазбалары Томсонның түпнұсқалық мәтінін де пайдаланады.

James Thomson was born in Ednam in Roxburghshire around 11 September 1700 and baptised on 15 September. Beatrix Thomson was born in Fogo, Berwickshire and was a distant relation of the house of Hume. Thomas Thomson was the Presbyterian minister of Ednam until eight weeks after Thomson's birth, when he was admitted as minister of Southdean, where Thomson spent most of his early years. He was, however, encouraged to write poetry by Robert Riccaltoun (1691–1769), a farmer, poet and Presbyterian minister; and Sir William Bennet (d. 1729), a whig laird who was a patron of Allan Ramsay. While some early poems by Thomson survive, he burned most of them on New Year's Day each year. Thomson entered the College of Edinburgh in autumn 1715, destined for the Presbyterian ministry. At Edinburgh he studied metaphysics, Logic, Ethics, Greek, Latin and Natural Philosophy. He completed his arts course in 1719 but chose not to graduate, instead entering Divinity Hall to become a minister. In 1716 Thomas Thomson died, with local legend saying that he was killed while performing an exorcism. In 1730, he became tutor to the son of Sir Charles Talbot, then Solicitor General, and spent nearly two years in the company of the young man on a tour of Europe. On his return Talbot arranged for him to become a secretary in chancery, which gave him financial security until Talbot's death in 1737. Meanwhile, there appeared his next major work, Liberty (1734). This is a lengthy monologue by the "Goddess of Liberty", describing her travels through the ancient world, and then English and British history, before the resolution of the Glorious Revolution of 1688. In 1738 his tragedy Agamemnon was played at Drury Lane and the following year he wrote a prologue when Mallet's Mustapha was performed there. In 1740, he collaborated with Mallet on the masque Alfred which was first performed at Cliveden, the country home of Frederick, Prince of Wales. Thomson's words for "Rule, Britannia! ", written as part of that masque and set to music by Thomas Arne, became one of the best known British patriotic songs – quite distinct from the masque which is now virtually forgotten. The Prince gave him a pension of £100 per annum. He had also introduced him to George Lyttelton, who became his friend and patron. In later years, Thomson lived in Richmond upon Thames, and it was there that he wrote his final work The Castle of Indolence, which was published just before his untimely death on 27 August 1748. Johnson writes about Thomson's death, "by taking cold on the water between London and Kew, he caught a disorder, which, with some careless exasperation, ended in a fever that put end to his life". Thomson died indebted and intestate. To discharge his debts an auction of his goods was held. A dispute over the publishing rights to one of his works, The Seasons, gave rise to two important legal decisions (Millar v. Taylor; Donaldson v. Beckett) in the history of copyright. Thomson's The Seasons was translated into German by Barthold Heinrich Brockes (1745). This translation formed the basis for a work with the same title by Gottfried van Swieten, which became the libretto for Haydn's oratorio The Seasons. Some recordings of Haydn’s oratorio use Thomson’s original lyrics as well.

Ескерткіштер

Томсон – Эдинбургтағы Принц-стриттегі Скотт ескерткішінде бейнеленген он алты шотланд ақыны мен жазушысының бірі. Ол шығыс жағының оң бөлігінде орналасқан. Томсонның Вестминстер аббаттығының Ақындар бұрышында Уильям Шекспирдің қасында және Томсонның елдесі Роберт Бернстің астында үлкен ескерткіші бар. Томсон – Ричмонд паркіндегі Пемброк Лодж бақшасындағы Ақындар бұрышында еске алынған ақын. Ричард Фаррингтон салған және "Ақынның отыратыны" деп аталатын орындыққа Томсонның өліміне дейін Ричмондта тұрған кезіндегі өлең жолдары жазылған. 1851 жылы жазушы және тарихшы Джон Хенидж Джессидің Томсонға арнаған өлеңін бейнелейтін ағаш ескерткіш тақта орнатылды. Бұл тақта 1895 жылы Селборн қоғамымен жаңасына ауыстырылды. Ричмонд паркінде орналасқан Король Генридің төбесінде "Маусымдар" өлеңінен бірнеше жолдар жазылған орындық бар.

Басылымдар

Төрт маусым және басқа да өлеңдер. Джеймс Томсонның туындысы. Лондон: Дж. Миллан үшін, Скотланд-Ярдқа жақын, Уайт-Холл; және А. Миллар, Страндта, М. ДКК. XXXV, 1735 ж. [2];77,[3];64;72;79,[1]б., суреттер; 8⁰. (ESTC T83; Foxon T242; OTA K019862.000) Патрик Мердок (ред.), Джеймс Томсонның еңбектері, соңғы түзетулері мен жақсартуларымен, өмірі мен жазбалары туралы мәліметтермен (Royal Quarto басылымы, A. Millar, Лондон 1762); Джон Экшоудың Дублин басылымы, 1767; Мердоктың 4 томдық қайта қараған басылымы (A. Millar және T. Cadell, Лондон 1768), Лорд Литтелтонның түсіндірмелерімен және 1772 жылғы 3-басылымы (R. Clarke, Эдинбург 1772), (W. Bowyer және т.б., Лондон 1773) және одан кейінгі нұсқалары. Томсон, Джеймс және Блумфилд, Роберт, «Маусымдар және Салқындықтың қамалы» / «Шаруа баласы», «Ауылдық әңгімелер», «Уай өзенінің жағалауы» және т.б. (Лондон: Scott, Webster & Geary, 1842). Гилфилан, пастор Джордж, Томсонның поэзиялық туындылары, өмірбаянымен, сындық диссертациясымен және түсіндірмелермен, Британ ақындары кітапханасының басылымы (1854). Томсон, Джеймс. The Seasons (А. Donaldson, Эдинбург 1774; J. Donaldson, Лондон 1776). Томсон, Джеймс. «Маусымдар», жаңа басылым. Түпнұсқа суреттерден жасалған гравиюралар жиынтығымен әсемделген. Автордың өмірбаяны және «Маусымдар» туралы сындық мақаласы Роберт Херонның (Перт: R. Morison, 1793) жазған. Томсон, Джеймс. «Маусымдар және Инольсия қамалы» Дж. және Ф.С. Ривингтон және басқа иелері үшін басылған, Джеймс Марш, 1820. Томсон, Джеймс. Өлеңдер, Уильям Бэйн редакциялаған, Лондон: Walter Scott Publishing Co., [1900], (Серия: Кентербери ақындары). Томсон, Джеймс. The Seasons, Джеймс Самбруктың кіріспесімен және түсіндірмелерімен редакцияланған, (Оксфорд: Clarendon Press, 1981). Томсон, Джеймс. Liberty, The Castle of Indolence және басқа да өлеңдер, Джеймс Самбруктың кіріспесімен және түсіндірмелерімен редакцияланған (Оксфорд: Clarendon Press, 1986). Бэйн, Уильям, Джеймс Томсонның өмірі, Эдинбург: Oliphant, Anderson & Ferrier, 1898, («Танымал шотландтар сериясы»).