Кіріспе

Газдалған су – газдалған судың бір түрі. Клуб содасы – Солтүстік Америкада өндірілетін газдалған судың түрі, көбінесе сусынға қоспа ретінде қолданылады. Табиғи минералды суларда кездесетін құрамдас бөліктерді қайта жарату және көмірқышқыл газын (суда еріген кезде 3–4 рН деңгейінде көмір қышқылын түзетін) қышқылдығын теңдестіру үшін натрий бикарбонаты, калий сульфаты, калий бикарбонаты, калий цитраты немесе натрий цитраты жасанды түрде қосылады. Германиядан шыққан табиғи көпіршікті Селтерс суы, АҚШ-та сода сифонынан алынатын газдалған су терминін жалпылама қолдануға себеп болды, оны «селцер суы» деп атайды. Селцер суы жасанды түрде газдалған, бірақ оған қосымша минералдар салынбайды.

Тарих

1772 жылы "Суды тұрақты ауамен қанықтыру жөніндегі нұсқаулар" атты кітапшада сипатталғандай, ағылшын химигі Джозеф Пристли көмір қышқыл газы бар суды жасаудың жасанды әдісін ашты. Кітапшада күкірт қышқылын әк тасына тамшылату арқылы көмірқышқыл газын (CO2) өндіру және оны қозғалған суда жинау процесі түсіндірілген. Пристли мұндай газдалған судың қантаяңды емдейтінін ойлады және Оңтүстік теңіздерге жасаған екінші сапарында қантаяңды алдын алу үшін осы процесті капитан Джеймс Кукке ұсынды. Ол бұл өнертабылын "ең қуанышты жаңалығым" деп атады, бірақ оның коммерциялық әлеуетін ешқашан түсінбеді. 1783 жылы Женевалық зергер және әуесқой ғалым Иоганн Якоб Швеппе қысыммен CO2 ерітіп, газдалған минералды суды коммерциялық өндіріске енгізді. 1807 жылы Йель университетінің химия профессоры Бенджамин Силлиман қысыммен газдалған су өндірісін бастап, оны Коннектикут штатының Нью-Хейвен қаласында сата бастады. 1830 жылдары Венгриялық Аньош Едлик ірі газдалған су зауытын ашты. 1877 жылы Ирландияның Дублин қаласындағы Кантрелл & Кокрейн компаниясы алғашқы сауда белгісі бар клуб содасын жасады. "Клуб" атауы Дублиндегі Килдэр көшесіндегі клубқа сілтеме жасайды, ол оларға оны өндіруді тапсырған.

Дақтарды кетіруші

Газдалған судағы еріген газ уақытша беттік белсенді зат ретінде әрекет етеді, сондықтан ол, әсіресе қызыл шарап дақтарын кетіруге арналған үй шарасы ретінде ұсынылады.