Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Герман халықтарының құдайлық ата-бабасы
Divine ancestor of the Germanic peoples
Тациттің "Germania" еңбегінде (б.з. 98 ж.) Туисто (немесе Туиско) герман халықтарының құдайлық ата-бабасы ретінде сипатталған. Бұл тұлға әлі де ғылыми пікірталас нысаны болып табылады, көбінесе этимологиялық байланыстар мен кейінгі (әсіресе скандинавиялық) герман мифологиясындағы кейбір тұлғалармен салыстыруларға қатысты.
According to Tacitus's Germania (AD 98), Tuisto (or Tuisco) is the legendary divine ancestor of the Germanic peoples. The figure remains the subject of some scholarly discussion, largely focused upon etymological connections and comparisons to figures in later (particularly Norse) Germanic mythology.
Этимология
Германия қолжазба корпусында есімнің екі негізгі нұсқасы кездеседі. Ең көп таралғаны – Туисто, ол әдетте протогерман тілінің *twai – "екі" түбірімен және оның туындысы *twis – "екі есе" немесе "қос" сөзімен байланыстырылады, соның нәтижесінде Туистоның негізгі мағынасы "қос" болып табылады. Гендерлік анықтамаға қатысты кез келген болжам толығымен қиялдау болып табылады, себебі tvia / tvis түбірлері герман тілдеріндегі көптеген басқа да ұғымдардың / сөздердің түбірлері болып табылады. Мысалы, герман тіліндегі "twist" сөзін қарастырайық, ол ағылшын тілінен басқа барлық тілдерде "дау / жанжал" деген негізгі мағынаны білдіреді. Е-қолжазбада кездесетін есімнің екінші нұсқасы – Туиско. Осы нұсқаның бір этимологиялық түсіндірмесі протогермандық *tiwisko-ны қайта құрастырып, оны протогермандық *Tiwaz-бен байланыстырады, осылайша "Тиудың ұлы" деген мағынаны береді. Бұл түсіндіру бойынша Туиско – аспан құдайының (протоиндоевропалық *Dyeus) және жер анасының ұлы болып табылады.
The Germania manuscript corpus contains two primary variant readings of the name. The most frequently occurring, Tuisto, is commonly connected to the Proto Germanic root *twai – "two" and its derivative *twis – "twice" or "doubled", thus giving Tuisto the core meaning "double". Any assumption of a gender inference is entirely conjectural, as the tvia / tvis roots are also the roots of any number of other concepts / words in the Germanic languages. Take for instance the Germanic "twist", which, in all but the English has the primary meaning of "dispute / conflict". The second variant of the name, occurring originally in manuscript E, reads Tuisco. One proposed etymology for this variant reconstructs a Proto Germanic *tiwisko and connects this with Proto Germanic *Tiwaz, giving the meaning "son of Tiu". This interpretation would thus make Tuisco the son of the sky god (Proto Indo European *Dyeus) and the earth goddess.
Туисто, Твастар және Имир
Тюистоның 1-ғасырдағы тұлғасы мен кейінгі скандинавия мифологиясындағы гермафродит Имир арасындағы байланыс, 13 ғасыр деректерінде куәландырылған этимологиялық және функционалдық ұқсастықтарға негізделген болып ұсынылған. Мейер (1907) бұл байланыстың өте мықты деп санайды және оларды бірдей қарастырады. Линдау (2001) Туисто мен Имирдің арасындағы мүмкін семантикалық байланысты мойындаса да, маңызды функционалдық айырмашылықты атап өтеді: Имир «негізінен теріс бейне» ретінде бейнеленген, ал Туисто ерте герман халықтарының әндерінде «құрметтелген» (мерекелеуші) деп сипатталады, ал Тацит Туисто туралы ешқандай жағымсыз ақпарат бермейді. Якоб (2005) этимология мен Ведалық үнді мифологиясымен салыстыру арқылы Туисто мен Имирдің генеалогиялық байланысын орнатуға тырысады: Твастр өзінің қызы Саранью және күйеуі Вивасван арқылы Яма мен Ями есімді егіздердің атасы болғандықтан, Якоб германдық Туистоның (Твастрмен байланысы бар деп есептегенде) бастапқыда Имирдің (Яманың туысы) атасы болғанын айтады. Сонымен қатар, үнді мифологиясында адамзаттың Ведалық атасы Манну да Вивасванның ұлы ретінде көрсетіледі, осылайша оны Яма/Имирдің бауыры деп есептеуге болады.
Connections have been proposed between the 1st century figure of Tuisto and the hermaphroditic primeval being Ymir in later Norse mythology, attested in 13th century sources, based upon etymological and functional similarity. Meyer (1907) sees the connection as so strong, that he considers the two to be identical. Lindow (2001), while mindful of the possible semantic connection between Tuisto and Ymir, notes an essential functional difference: while Ymir is portrayed as an "essentially negative figure" – Tuisto is described as being "celebrated" (celebrant) by the early Germanic peoples in song, with Tacitus reporting nothing negative about Tuisto. Jacob (2005) attempts to establish a genealogical relationship between Tuisto and Ymir based on etymology and a comparison with Vedic Indian mythology: as Tvastr, through his daughter Saranyū and her husband Vivaswān, is said to have been the grandfather of the twins Yama and Yami, so Jacob argues that the Germanic Tuisto (assuming a connection with Tvastr) must originally have been the grandfather of Ymir (cognate to Yama). Incidentally, Indian mythology also places Manu (cognate to Germanic Mannus), the Vedic progenitor of mankind, as a son of Vivaswān, thus making him the brother of Yama/Ymir.
Куәлік
Тацит герман халықтарының "көне әндері" (лат. carminibus antiquis) Туистоны "жерден туған құдай" (deum terra editum) деп жырлағанын хабарлайды. Бұл әндерде оған Маннус деген ұлы болғаны айтылады, ол өз кезегінде үш ұл таратты, олардың ұрпақтары Ингаевон, Герминон және Истаевон деп аталды. Олар тиісінше, мұхитқа жақын (proximi Oceano), Германияның ішкі аймақтарында (medii) және қалған бөліктерінде (ceteri) қоныстанды.
Tacitus relates that "ancient songs" (Latin carminibus antiquis) of the Germanic peoples celebrated Tuisto as "a god, born of the earth" (deum terra editum). These songs further attributed to him a son, Mannus, who in turn had three sons, the offspring of whom were referred to as Ingaevones, Herminones and Istaevones, living near the Ocean (proximi Oceano), in the interior (medii), and the remaining parts (ceteri) of the geographical region of Germania, respectively.
Теориялар мен түсіндірмелер
Тациттің баяндамасы классикалық әлемнің этнографиялық дәстүріне тікелей сәйкес келеді, ол көбінесе антропогонияны, этногонияны және теогонияны синтетикалық тұтастай біріктіреді. Әке мен үш ұлдың із келіп жатқандығы неміс және неміс емес үнді-еуропалық аймақтарда орын алады. Мифтің маңызды ерекшеліктері шамамен б.з.д. 2000 жылы прото-үнді-еуропалық қоғамда пайда болған деп саналады. Ривстің (1999) сөзінше, ежелгі германдық халықтардың жерден туған құдайдан тарағанын айтуы Тацитке олардың түпкілікті халық екенін дәлелдеуге мүмкіндік берді: латынша "indigena" сөзі грекше "autochthonos" сөзімен ұқсас мағынада қолданылды, яғни "жердің өзінен туған". Линдауэр (1975) бұл талапты Тациттің фактілерді білудегі қарапайым қателігі деп бағалауға болатынын, бірақ ол өз заманындағы Жерорта теңізінің салыстырмалы түрде алабұрлы аймағымен салыстырып, дұрыс шешім қабылдағанын атап өтеді. "Tuisto" есімі "Tuitsch" немесе "Teutsch" деп те аталады және ол бір атаудың басқаша жазылуы ретінде қарастырылатын "Tuisco" есімді тұлғадан шыққан, ол германдықтарды Вавилон мұнарасының оқиғасынан кейін Еуропаға бастап келген және германдықтар өздерінің атын одан алған: "Deutsch", ал оның салдарынан өздерінің жерінің атын да.
Tacitus's report falls squarely within the ethnographic tradition of the classical world, which often fused anthropogony, ethnogony, and theogony together into a synthetic whole. The succession of father son three sons parallels occurs in both Germanic and non Germanic Indo European areas. The essential characteristics of the myth have been theorized as ultimately originating in Proto Indo European society around 2,000 BCE. According to Rives (1999), the fact that the ancient Germanic peoples claimed descent from an earth born god was used by Tacitus to support his contention that they were an indigenous population: the Latin word indigena was often used in the same sense as the Greek autochthonos, meaning literally '[born from] the land itself'. Lindauer (1975) notes that, although this claim is to be judged as one made out of simple ignorance of the facts on the part of Tacitus, he was not entirely wrong, as he made the judgement based on a comparison with the relatively turbulent Mediterranean region of his day. The name "Tuisto" is also given as "Tuitsch" or "Teutsch" in its alternative versions and made to derive from the same founding figure called "Tuisco" (merely as alternate spellings of the same name) who was claimed to have led the Germans from the incident of the Tower of Babel into Europe and from whom the Germans themselves derived their name: "Deutsch" and as a consequence that of their land.
Кейінгі әсері
1498 жылы Аннио да Витербо есімді монах "Псевдо-Беросс" деп аталатын фрагменттерді жариялады, қазір ол жалған деп есептеледі. Онда вавилондық жазбаларда Нұхтың төртінші ұлы Туискон немесе Туисто халықтар тарағаннан кейін Скифия мен Германияның алғашқы билеушісі болғандығы айтылады, ал одан кейін ұлы Маннус екінші патша болды. Кейінгі тарихшылар (мысалы, Йоханнес Авентин) осы туралы көптеген қосымша мәліметтер келтірді, соның ішінде Джеймс Андерсон бұл Туисконның Ғомердің ұлы Ашкеназ болғанын айтты.
In 1498, a monk named Annio da Viterbo published fragments known as "Pseudo Berossus", now considered a forgery, claiming that Babylonian records had shown that Tuiscon or Tuisto, the fourth son of Noah, had been the first ruler of Scythia and Germany following the dispersion of peoples, with him being succeeded by his son Mannus as the second king. Later historians (e. g. Johannes Aventinus) managed to furnish numerous further details, including the assertion by James Anderson that this Tuiscon was in fact none other than the biblical Ashkenaz, son of Gomer.