Кіріспе

Грек мифологиясында оңтүстік жел құдайы Нотус (Νότος) – оңтүстік желдің құдайы және Анемой (жел құдайларының) бірі, таң құдайы Эос пен жұлдыз құдайы Астрейдің ұлдары. Құрғақ, ыстық жел болып есетін Нотус жаздың соңы мен күздің басындағы дауылдармен, ылғалмен, тұманмен байланысты болды және жаңбыр келтіруші деп есептелді. Оның екі танымал бауырлары – Борей (солтүстік желдің құдайы) мен Зефир (батыс желдің құдайы) сияқты, Нотустың өзіне тән мифологиясы шамалы немесе жоқ. Оның римдік аналогы – Аустер құдайы.

Этимология

Гректің "νότος" деген атауы оңтүстік бағытын және сол бағыттан соғатын оңтүстік желді білдіреді. Оның түпкілікті этимологиясы әлі анықталған жоқ, алайда грек тіліне дейінгі шығу тегі ең мүмкін болған нұсқа болып саналады.

Отбасы

Анемои, көптеген жел құдайлары сияқты, таң құдайы Эос пен оның күйеуі Астрайдың, жұлдыздармен байланысты кіші құдайдың ұлы деп есептелген. Осылайша, ол бес жұлдыз құдайының және әділет құдайы Астраеяның інісі, ал анасы Эостың Троялық ханзада Титоннан туған Мемнон мен Эматионның жарты бауыры болып табылады. Нотустың белгілі жұбайы, жақыны немесе балалары жоқ. Ежелгі гректер оңтүстіктен соққан желдің үш түрін ажыратқан: біріншісі – нотос (көбінесе Нотусты бейнелейтін), ол қыс айларында әртүрлі бағыттан соғып, көрінуді нашарлататын жаңбыр әкелуші деп саналған, екіншісі – лейконотос ("ақ нотос") – ол жеңілірек болып, аспанды тазалаған, ал үшіншісі – сирокко деп аталатын ыстық, шаңды жел болған.

Мифология

Нот – Гезиод айтқан үш жел құдайының бірі, оның ағалары Бореас және Зефирмен бірге, ежелгі гректердің пайдалы деп есептеген үш жел құдайы. Дегенмен, оның екі танымал ағасынан өзгеше, Ноттың мифологиясы өте шала, және көбінесе ағаларымен бірге кездеседі, оны бөліп көрсетуге жететін ерекше көріністері өте аз. Зевс Ұлы Су тасқынына дайындалып, Бореас пен басқа да бұлтты жел соққан дауылдарды қамап, Нотты босатып, жерге жаңбыр жаудыруға жіберді, ол бүкіл әлемге жаңбыр құйып, көбін суға батырды. «Одиссеяда» желдер Эолия аралында мекендейтіндей көрінеді, себебі Зевс Эолусты желдердің сақшысы етіп тағайындады. Эолус Одиссей мен оның серіктерін қабылдап, бір ай бойы қонақ ретінде күтеді. Олар ажырасып кетер кезде Эолус Одиссейге Зефирден басқа барлық желдері бар қапты сыйлайды; қапты ашпау туралы ескерткенімен, Одиссейдің серіктері ақымақтықпен қапты ашып, ішінде қандай да бір қазына бар деп ойлап, Нотты және басқа барлық желдерді босатып алады, содан кейін кемелерді Эолияға кері қайтарады. «Дионисиакада» ол және оның ағалары әкесі Астраймен бірге тұрады; Деметр келгенде Нот құмырадан су құяды. «Илиадада» Нот ағаларымен бірге алыс елде тамақтанады, ал Ирис Бореас пен Зефирді шақыру үшін келеді. Кейінірек, ол Эврмен бірге Одиссейді күн құдайы Гелиос аралы Тринакияға бір айға тастап кетеді. Пергамон алтарында құдайлардың алыптармен шайқасын бейнелейтін суретте Нот және басқа үш жел құдайы Гераның күймесін тартатын жылқы пішіндес құдайлар ретінде көрсетілген; олардың жылқы пішіндес бейнесі Квинт Смирнаидың еңбектерінде де кездеседі, онда олар Зевсті тартады. Афинадағы Рим дәуіріндегі сегізбұрышты сағат мұнарасы – Желдер мұнарасында Нот ортаңғы бейнеде жаңбырды бейнелейтін суға толы тік амфораны босататын сақалсыз жас жігіт ретінде бейнеленген. Өзінің сипаттамалық көріністерінің бірінде Нот Самосатты Лукианның сатирикалық туындысы – Теңіз құдайларының әңгімелерінде екі рет кездеседі. Біріншісінде ол Зефирмен бірге Аргос ханшайымы Ионың Зевс пен Гераның қолынан зардап шегуін талқылайды, ал екіншісінде Зефир Еуропаның бұқамен әкетілуінің тамаша көрінісін құштарлықпен сипаттайды, ал Нот көңілі қалып, ештеңе көрмегенін мойындайды.

Аустер

Римдіктер үшін Нотус сирокко желмен байланысты Аустер ("оңтүстік") құдайымен теңестірілді. Нотус сияқты, Аустердің де мифологияда маңызды рөлі жоқ. "Аустер" атауы оңтүстік дегенді білдіреді және "Австралия" сияқты сөздердің түбірі, әдеби мағынада "оңтүстік жері".