Кіріспе
Финн мифологиясындағы аспан, ауа райы, егін және күн күркірі құдайы – Укко, Айя немесе Аййо (фин тілінде «еркек ата-баба», «әже», «қария»), эстон мифологиясындағы Укумен қатар, финн мифологиясындағы аспан, ауа райы, егін және күн күркірі құдайы. Ukkonen, фин тілінде күн күркірі дегенді білдіреді, Укко есімінің кішірейтілген түрі. Олто Сало пікірінше, [[Ильмаринен, тағы бір финн аспан құдайы, Укконың шығу тегі, бірақ Укко Ильмари өте маңызды, бірақ толық емес, үнді-еуропалық аспан құдайының, әсіресе Тордың әсеріне ұшыраған. Кейбіреулер Укконың бастапқы аты Балтық Перкунас болған деп санайды. Укко финн мифологиясының ең маңызды құдайы болып саналады, бірақ бұл кейінгі христиандық ықпалдың нәтижесі ме, жоқ па, ғалымдар арасында пікір таласы бар. Халық поэзиясы мен дұғаларында оған «Жоғарғы Құдай» (Ylijumala) деген лақап беріледі, бұл оның ең жоғары құдай мәртебесіне және аспандағы дәстүрлі орнына сілтеме болуы мүмкін. Укконың басқа аттары: Питкенен (pitkä, «ұзын»), Исаинен (isä, «әке»), Изойнен (iso, жоғарыда айтылғанның архаикалық түрі, қазіргі мағынасы «үлкен», «ірі» немесе «құшақты»). Мифтерде белсенді болғанымен, Уккоға жүгінген кезде оның барлық көріністері тек табиғи құбылыстар арқылы жүзеге асады. Марти Хаавионың сөзіне сәйкес, Укко есімі кейде нақты құдайды білдірудің орнына, бірнеше құдайларға арналған жалпы атау немесе эпитет ретінде қолданылған. Туури финн мифологиясында сирек кездеседі және ол тек егін мен жетістік құдайы рөлінде болды. Мүмкін, Укко бұрынғы аспан құдайы Ильмариненнің орнын басып алғанда, Ильмариненнің тағдыры өлмелі теміршіге айналу болған. Ильмариненнің аспан күмбезін асып өтуі туралы әңгімелер бар. Ильмаринен ертедегі, болжам бойынша, уралдық аспан құдайы болды ма, жоқ па, бұл өте күмәнді. Кейбір зерттеушілер Ильмаринен мен Укконы теңестіреді. Самилер оған ұқсас Айджеке деп аталатын құдайға табынып, мәдени өзара әсер етудің немесе ортақ тектің нәтижесі болуы мүмкін. Бұл құдай Хорагаллмен теңестірілді.
Ukko , Äijä or Äijö (Finnish for 'male grandparent', 'grandfather', 'old man'), parallel to Uku in Estonian mythology, is the god of the sky, weather, harvest, and thunder in Finnish mythology. Ukkonen, the Finnish word for thunder, is the diminutive form of the name Ukko. lt=Unto Salo believes that [[Ilmarinen, another Finnic sky god, is the origin of Ukko, but that as Ukko Ilmari experienced very significant, although far from total, influence from the Indo European sky god especially in the form of Thor. Some believe that Ukko's original name was Baltic Perkūnas. Ukko is considered to be the most significant god of Finnish mythology, although it is disputed by scholars whether this is accountable to later Christian influence. In the folk poems and prayers, he is also given the epithet Ylijumala ('Supreme God'), probably in reference to his status as the most highly regarded god and on the other hand his traditional domain in the heavens. Other names for Ukko include Pitkänen (pitkä, 'long'), Isäinen (isä, 'father'), Isoinen (iso, archaic form of the above, modern meaning 'great', 'big' or 'large'). Although portrayed active in myth, when appealed to Ukko makes all his appearances in legend solely by natural phenomena. According to Martti Haavio, the name Ukko was sometimes used as a common noun or generalised epithet for multiple deities instead of denoting a specific god. Tuuri is rarely encountered in Finnish mythology, and had been relegated to the mere role of deity of harvest and success. It is possible that when Ukko took the position of the preceding sky god Ilmarinen, Ilmarinen's destiny was to become a mortal smith hero. Stories tell about Ilmarinen vaulting the sky dome. Whether Ilmarinen was an earlier, assumably Uralic sky deity is regardless highly questionable. Some researchers hold Ilmarinen and Ukko equivalent. The Sami worshipped a similar deity, called Aijeke, probably as result of cultural cross contamination or common origin. The god was equated with Horagalles.
Фин фольклоры
Укко қару-жарақпен қаруланған, көбінесе Уконвасара (Укконың балғасы) деп аталатын балға, кейде балта немесе қылыш болған. Ол осы қарумен найзағай шақтырған (найзағайды соқты). Укконың қаруы көбінесе норвегиялық Мьёльнирмен салыстырылады, ал Финляндияда Скандинавия үлгілеріне ұқсас немесе бірдей балғалар мен балталарды бейнелейтін темір дәуірінің ескерткіштері табылды. Мьёльнир сияқты, Укконың қаруы кейбір зерттеушілер Сымды керамика мәдениетінің қайық тәрізді шайқас балғаларымен байланыстырады. Найзағайларды кейде Укон ваажа (Укконың шағылысы) немесе Укон нуоли (Укконың жебесі) деп атаған. Сақталған қайын қабығындағы №292 хат, Балтық фин тілінде жазылған және Новгородтан табылған, метафораны қолдануы мүмкін, Юрий Елисеевтің заманауи ағылшын тіліне аударған нұсқасында Укконы тағдыр құдайы деп атап, мынадай түсіндіріледі: «Құдайдың жебесі, он – сенің атың. Бұл жебе Құдайдың өзіне тән. Тағдыр құдайы жетекшілік етеді». Укон ваажа атауы неолиттік тас құралдарға, мысалы, шайқас балғаларына да қолданылған, олар үйлердің бұрыштарына көмілетін найзағай тастары ретінде пайдаланылған.
Кейде найзағайдың Укконың әйелі Аккамен (Рух) бірге болуының нәтижесі деп түсіндірілген. Сондай-ақ, ол аспанмен арбасын айдап, найзағай тудырады деп сенген. Ресейдің Карелиясынан неолиттік тас мүсіндері табылған, оларда жылан мен найзағайдың белгілері бар. Алайда, олардың Укконың бейнесімен тікелей байланысы бар-жоғы белгісіз. Балтық айманындағы түрлі мәдениеттерде, соның ішінде эстондықтар мен финдерде жыланға табынуға қатысты мәліметтер бар. Долана ағашы Уккоға қасиетті саналған. Көбелек те Уккоға қасиетті саналған және оны ukonlehmä (Укконың сиыры) деп атаған.
Уккоға арналған мерекелер
Христиан дінінің пайда болуына дейін Финляндияда жазғы күн тоғысы мерекесі, бүгін Иоанн Креститель атымен [[Юханнус#Финляндия]] деп белгілі, Укко құрметіне өткізіліп, Укон юла (Укко мерекесі) деп аталды. Бұл дәстүр 19 ғасырға дейін сақталды. Сондай-ақ Уккоға арналған Ваккаjухлат (Вакка фестивалі), сонымен қатар Укон вакат (Укконың ваккасы) немесе жай ғана вакат (Вакка) атауларымен де белгілі болды. Ваккалар көбінесе мамыр айында көктемгі егіс уақытында өткізілетін. Вакка кезінде құрбандық ретінде алкогольді сусын немесе тағам салынған ыдысты жеу немесе басқаша түрде сыйлау қалыпты жағдай болған. Көрініп тұрғанындай, мереке көбінесе қауымның қасиетті тоғайында немесе хиисиде өткізілетін, онда кейде сол мереке аясында жануар құрбандығы да жасалатын. Бұл рәсім келер жылғы жақсы ауа-райы мен мол өнімді қамтамасыз етеді деп сенген.
Епоним
Финляндия және көршілес аймақтардағы көптеген жер-су атауларында Укко деген аттың бір түрі кездеседі.
Қазіргі заманның ықпалы
2012 жылғы қысқы дауылдар тізімінде Укко әрпі бойынша тізімделген атаулардың бірі ретінде келтірілген.