Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі грек құдайы, жабайы табиғат, қойшылар және малдың қорғаушысы
Ancient Greek god of the wilds, shepherds, and flocks
Ежелгі грек діні мен мифологиясында Пан (/p//æ//n/; [[wikt:Πάν) – жабайы табиғат, қойшылар мен мал, ауылдық музыка және спонтандылық, нимфалардың серігі. Оның артқы жағы, аяқтары мен мүйіздері ешкіге ұқсас, фаун немесе сатир сияқты. Отаны – рустикалық Аркадия болғандықтан, ол далалардың, тоғайлардың, орманды шатқалдардың құдайы ретінде танылады және жиі жыныстық қуатпен байланысты; осы себепті Пан құнарлылық пен көктем мезгілімен байланысты. Рим діні мен мифологиясында Пан көбінесе Фаунуспен теңестірілді, ол Бона Деаның әкесі болған табиғат құдайы, кейде Фауна деп аталды; сонымен қатар, олардың орманмен ұқсас байланыстары болғандықтан Сильванмен де тығыз байланысты, ал Иннус – шамалы анықталған құдай, кейде Фаунуспен байланыстырылады. 18-19 ғасырларда Пан Батыс Еуропадағы романтизм қозғалысының маңызды тұлғасына, ал 20 ғасырдағы неопагандық қозғалыстың өкіліне айналды.
In ancient Greek religion and mythology, Pan (/p//æ//n/; [[wikt:Πάν) is the god of the wild, shepherds and flocks, rustic music and impromptus, and companion of the nymphs. He has the hindquarters, legs, and horns of a goat, in the same manner as a faun or satyr. With his homeland in rustic Arcadia, he is also recognized as the god of fields, groves, wooded glens, and often affiliated with sex; because of this, Pan is connected to fertility and the season of spring. In Roman religion and myth, Pan was frequently identified with Faunus, a nature god who was the father of Bona Dea, sometimes identified as Fauna; he was also closely associated with Silvanus, due to their similar relationships with woodlands, and Inuus, a vaguely defined deity also sometimes identified with Faunus. In the 18th and 19th centuries, Pan became a significant figure in the Romantic movement of western Europe and also in the 20th century Neopagan movement.
Шығу тегі
Көптеген қазіргі ғалымдар Панды қайта құрастырылған Индоевропалық құдай *Péh₂usōn-нан туындаған деп санайды, оны маңызды малшылық құдай деп есептейді (*Péh₂usōn қазіргі ағылшын тіліндегі "мал жайылымы" сөзінің түбірімен ортақ). Ригведалық психопомп құдайы Пушан (PIE сөздік түрінің бастапқы нөлдік деңгейі *Ph₂usōn) Панның туысы саналады. Ешкілермен байланысты Пан мен Пушан арасындағы байланысты алғаш рет 1924 жылы неміс ғалымы Герман Коллиц анықтады. Пан есімінің таныс түрі ертеректегі Πάων сөзінен қысқартылған, ол *peh₂ түбірінен ("қорғау, бақылау") шыққан. Эдвин Л. Браунның сөзіне сәйкес, Пан есімі грекше "серік" деген сөзбен туыс болуы мүмкін. Оның әдебиеттегі ең алғашқы айқасы Пиндардың Пифийлік Жырлары III. 78-де, онда Пан ана құдаймен байланысты, мүмкін Рея немесе Кибела; Пиндар Беотиядағы ақынның үйінің жанында Кибела мен Панға табынған қыздарды еске алады.
Many modern scholars consider Pan to be derived from the reconstructed Proto Indo European god *Péh₂usōn, whom they believe to have been an important pastoral deity (*Péh₂usōn shares an origin with the modern English word "pasture"). The Rigvedic psychopomp god Pushan (from PIE zero grade *Ph₂usōn) is believed to be a cognate of Pan. The connection between Pan and Pushan, both of whom are associated with goats, was first identified in 1924 by the German scholar Hermann Collitz. The familiar form of the name Pan is contracted from earlier Πάων, derived from the root *peh₂ (guard, watch over). According to Edwin L. Brown, the name Pan is probably a cognate with the Greek word ὀπάων "companion". In his earliest appearance in literature, Pindar's Pythian Ode iii. 78, Pan is associated with a mother goddess, perhaps Rhea or Cybele; Pindar refers to maidens worshipping Cybele and Pan near the poet's house in Boeotia.
Дін
Панға табыну Аркадияда басталды, ол әрқашан оның құлшылығының басты орталығы болды. Аркадия – басқа гректерден мәдени тұрғыдан оқшауланған тау халқының аймағы. Аркадиялық аңшылар аң аулауда көңілі толмаса, құдайдың мүсінін қамшымен ұрып отыратын. Рустикалық құдай болғандықтан, Пан ғибадатханаларда немесе басқа да салынған құрылыстарда емес, көбінесе Афина Акрополінің солтүстік беткейіндегі үңгірлер мен шатқалдар сияқты табиғи ортада құлшылыққа ие болды. Бұл жерлер көбінесе Пан үңгірі деп аталады. Бірнеше ерекшеліктер бар: Пелопоннес жартыаралының оңтүстік-батысындағы Неда өзенінің шатқалындағы Пан ғибадатханасы – оның қираған қалдықтары бүгінге дейін сақталған – және ежелгі Египеттегі Аполлонополис Магнадағы Пан ғибадатханасы. Б.з.д. 4 ғасырда Пан Пантикапаионның монеталарында бейнеленген. Археологтар Бениас қаласында шамамен 400 жылға дейінгі Византия шіркеуін қазғанда, шіркеу қабырғаларында б.з.д. 2-3 ғасырларға жататын грек жазуы бар Пан құдайының алтарын тапты. Жазуда былай делінген: «Антиохиялық Сосипатрдың ұлы Афинеон Пан Гелиополитан құдайына алтарын бағыштайды. Ол алтарды өзінің жеке қаржысымен уәдесін орындау үшін салған». Бірнеше мәдениеттердің араласқан гелленистік дәуірдегі құпия діндерде Пан Фан/Протогон, Зевс, Дионис және Эроспен теңестірілген.
The worship of Pan began in Arcadia which was always the principal seat of his worship. Arcadia was a district of mountain people, culturally separated from other Greeks. Arcadian hunters used to scourge the statue of the god if they had been disappointed in the chase. Being a rustic god, Pan was not worshipped in temples or other built edifices, but in natural settings, usually caves or grottoes such as the one on the north slope of the Acropolis of Athens. These are often referred to as the Cave of Pan. The only exceptions are the Temple of Pan on the Neda River gorge in the southwestern Peloponnese – the ruins of which survive to this day – and the Temple of Pan at Apollonopolis Magna in ancient Egypt. In the 4th century BC Pan was depicted on the coinage of Pantikapaion. Archaeologists, while excavating a Byzantine church of around 400 AD in Banyas, discovered in the walls of the church an altar of the god Pan with a Greek inscription, dating back to the 2nd or 3rd century AD. The inscription reads, "Atheneon son of Sosipatros of Antioch is dedicating the altar to the god Pan Heliopolitanus. He built the altar using his own personal money in fulfillment of a vow he made." In the mystery cults of the highly syncretic Hellenistic era, Pan is identified with Phanes/Protogonos, Zeus, Dionysus and Eros.
Эпитеттер
Аигоцерус (Αἰγόκερως) – Паның ешкі мүйізді бейнесін сипаттайтын атауы. Литерий (Λυτήριος), «құтқарушы» деген мағынаны білдіреді. Троэзенде оның қасиетті орны болған, және ол осы атауға ие болды, себебі жұмақ кезінде түсі арқылы ауруға қарсы дұрыс емді ашқан деп сенген. Маеналиус (Μαινάλιος) немесе Маеналид (Μαιναλιδης), құдайға қасиетті Маеналус тауынан шыққан.
Aegocerus (Αἰγόκερως) was an epithet of Pan descriptive of his figure with the horns of a goat. Lyterius (Λυτήριος), meaning Deliverer. There was a sanctuary at Troezen, and he had this epithet because he was believed during a plague to have revealed in dreams the proper remedy against the disease. Maenalius (Μαινάλιος) or Maenalides (Μαιναλιδης), derived from mount Maenalus which was sacred to the god.
Ата-аналық тегі
Панның тегі туралы әртүрлі авторлар көптеген мәліметтер келтіреді. Гомердің Панға арналған жырларында, ол Гермес пен Дриоптың (аты аталмаған) қызының ұлы ретінде сипатталған. Кейбір авторлар Панды Гермес пен «Пенелопаның» ұлы дейді, яғни Одиссейдің әйелі Пенелопаның ұлы. Геродоттың сөзіне қарағанда, гректер осы нұсқаға сенеді. Ал кейінірек Цицерон мен Гигин сияқты авторлар Панды Меркурий мен Пенелопаның ұлы деп жазады. Ертедегі дереккөздердің бірінде, Пиндардың (шамамен б.з.д. 518 – 438 жж.) және Гекатаевтың (шамамен б.з.д. 550 – 476 жж.) жазбаларында, Панды Аполлон мен Пенелопаның ұлы деп аталған. Аполлодор Пан есімді екі құдайды тіркеген: біреуі Гермес пен Пенелопаның ұлы, екіншісі Зевс пен Гибрис есімді нимфаның ұлы, сонымен қатар Аполлонның ұстазы. Паузаний Пенелопаның күйеуіне адалсыздық жасағанын, күйеуі оралған соң оны Мантинеяға қуғанын айтады. Басқа да дереккөздер (Самостық Дурис, Вергилийдің түсіндірушісі Сервий) Пенелопаның Одиссейдің жоқтығында 108 күйеуге талапкермен қарым-қатынасқа түсіп, соның нәтижесінде Пан дүниеге келгенін хабарлайды. Бұл миф Панның атын грек тіліндегі «барлығы» деген мағына беретін «πᾶν» сөзімен байланыстыратын халықтық этимологияны көрсетеді. Смиттың грек және римдік өмірбаяны мен мифология сөздігінде Аполлодор Панның ата-анасы Гермес пен Эней деп көрсетсе, Теокрит туралы ғалымдар Этер мен Энейді атап көрсетеді. Басқа табиғат рухтары сияқты, Пан да Олимпиада құдайларынан бұрынғы заманнан келген болуы мүмкін, егер ол Артемидаға аң аулауға арналған итттерді сыйлаған және Аполлонға болжаудың құпиясын үйреткен болса. Пан көптеген Пандар (Burkert 1985, III.3.2; Ruck and Staples, 1994, 132 б.) немесе Панискойлар түрінде көбейтілуі мүмкін. Керений (174-бет) Эсхилдің «Резос» пьесасында екі Панды ажыратқанын айтады: біреуі Зевстің ұлы және Аркастың егізі, екіншісі Кронос ұлы. «Дионис қосынында немесе жабайы ландшафттарды бейнелегенде, үлкен Пан ғана емес, сонымен қатар кішкентай Пандар, Панискойлар да пайда болады, олар сатирлермен бірдей рөл атқарады». Геродоттың жазуынша, египеттік хронология бойынша Пан ең көне құдай болған. Бірақ Пан Гермес пен Пенелопаның ұлы болған нұсқа бойынша, ол Геродоттан сегіз жүз жыл бұрын, яғни Троя соғысынан кейін дүниеге келген. Геродот шамамен б.з.д. 485 жылы туған, сондықтан оның есебі бойынша Пан шамамен б.з.д. 1285 жылы туған – грек антикварларының көпшілігі бағалауынша, Троя соғысынан бұрын, ал Эратоспен есептеген мерзімнен бір ғасыр бұрын. Геродот гректер Пан есімін осы кезде бірінші рет білген деген қорытындыға келді.
Numerous different parentages are given for Pan by different authors. According to the Homeric Hymn to Pan, he is the child of Hermes and an (unnamed) daughter of Dryops. Several authors state that Pan is the son of Hermes and "Penelope", apparently Penelope, the wife of Odysseus: according to Herodotus, this was the version which was believed by the Greeks, and later sources such as Cicero and Hyginus call Pan the son of Mercury and Penelope. In some early sources such as Pindar (c. 518 – c. 438 BC) and Hecataeus (c. 550 – c. 476 BC), he is called the child of Penelope by Apollo. Apollodorus records two distinct divinities named Pan; one who was the son of Hermes and Penelope, and the other who had Zeus and a nymph named Hybris for his parents, and was the mentor of Apollo. Pausanias records the story that Penelope had in fact been unfaithful to her husband, who banished her to Mantineia upon his return. Other sources (Duris of Samos; the Vergilian commentator Servius) report that Penelope slept with all 108 suitors in Odysseus' absence, and gave birth to Pan as a result. This myth reflects the folk etymology that equates Pan's name (Πάν) with the Greek word for "all" (πᾶν). According to Smith's Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, Apollodorus has his parents as Hermes and Oeneis, while scholia on Theocritus have Aether and Oeneis. Like other nature spirits, Pan appears to be older than the Olympians, if it is true that he gave Artemis her hunting dogs and taught the secret of prophecy to Apollo. Pan might be multiplied as the Pans (Burkert 1985, III.3.2; Ruck and Staples, 1994, p. 132) or the Paniskoi. Kerenyi (p. 174) notes from scholia that Aeschylus in Rhesus distinguished between two Pans, one the son of Zeus and twin of Arcas, and one a son of Cronus. "In the retinue of Dionysos, or in depictions of wild landscapes, there appeared not only a great Pan, but also little Pans, Paniskoi, who played the same part as the Satyrs". Herodotus wrote that according to Egyptian chronology, Pan was the most ancient of the gods; but according to the version in which Pan was the son of Hermes and Penelope, he was born only eight hundred years before Herodotus, and thus after the Trojan war. Herodotus was born about 485 BC, so by his reckoning Pan would have been born around 1285—earlier than the Trojan War as estimated by most of the Greek antiquarians, and a century before the date reckoned by Eratosthenes. Herodotus concluded that that would be when the Greeks first learnt the name of Pan.
Тайфонмен шайқас
Егіз құдай Эгипанды Амалтея Криттегі нәресте Зевспен бірге тәрбиелеген. Зевстің Тифонмен болған шайқасында Эгипан мен Гермес Тифон Корикия үңгірінде жасырған Зевстің "күшін" қайтарып алды. Пан асырап алған бауырына титандармен шайқаста қорқынышты дауыс шығарып, оларды үрейге түсіріп, шашыратып жіберді. Кейбір деректерде Эгипан – Пэннің ұлы, оның әкесі емес делінеді. Қазан шоқжұлдызы көбінесе теңіз ешкісі, яғни балық құйрығы бар ешкі түрінде бейнеленеді (Гекатонхирлердің бірі – Бриареос аталған "ешкіге ұқсас" Айгайонды қараңыз). Гигинус өзінің "Поэтикалық астрономиясында" бұл мифті "египеттік" деп сипаттайды (Панды Қазан шоқжұлдызымен байланыстыру үшін арнайы ойлап табылған болуы мүмкін), онда Эгипан – яғни ешкі құдайы Пэн – Тайфон шабуылынан қашу үшін Ніл өзеніне секіріп кіреді; судың үстіндегі бөлігі ешкі күйінде қалады, ал су астындағы бөлігі балыққа айналады.
The goat god Aegipan was nurtured by Amalthea with the infant Zeus in Crete. In Zeus' battle with Typhon, Aegipan and Hermes stole back Zeus' "sinews" that Typhon had hidden away in the Corycian Cave. Pan aided his foster brother in the battle with the Titans by letting out a horrible screech and scattering them in terror. According to some traditions, Aegipan was the son of Pan, rather than his father. The constellation Capricornus is traditionally depicted as a sea goat, a goat with a fish's tail (see "Goatlike" Aigaion called Briareos, one of the Hecatonchires). A myth reported as "Egyptian" in Hyginus's Poetic Astronomy (which would seem to be invented to justify a connection of Pan with Capricorn) says that when Aegipan—that is Pan in his goat god aspect—was attacked by the monster Typhon, he dived into the river Nile; the parts above the water remained a goat, but those under the water transformed into a fish.
Эротикалық аспектілері
Пан өзінің жыныстық құдіретімен танымал және жиі фаллоспен суреттеледі. Диоген Синопалық, әзіл-сықақ айтып, Панның өз әкесі Герместен мастурбацияны үйреніп, қойшыларға үйреткендігі туралы аңыз айтып берді. Бір аңыз бойынша, Пан Ай құдайы Селенаны қойдың жүнін алып, алдап, азғырып жіберген. Пан туралы аңыздардың бірі оның қуыс қамыс ұзындығынан жасалған флейтасының пайда болуымен байланысты. Сиринкс - Аркадияның әдемі орман нимфасы, өзен құдайы Ладонның қызы. Бір күні ол аң аулап қайтып келе жатқанда, Пан оны кездестіреді. Оның қысымшылығынан құтылу үшін әсем нимфа қашып кетіп, оның мақтауларын тыңдауға тоқтаған жоқ. Ол Ликей тауынан бастап, қызды бірден қамысқа айналдырған әпкелеріне дейін қуып жетеді. Қамысты жел соққанда, оның әуендері шыңдайтын. Әлі де ғашық болған құдай, қай қамыс екенін анықтай алмағандықтан, қамыстан бірнешеуін алып, жеті бөлікті (немесе кейбір нұсқаларға сәйкес тоғызын) кесіп, оларды бірте-бірте ұзындығы азайып, сүйікті Сиринксінің атын алған музыкалық аспапты құрады. Осыдан кейін Панды ондай киімсіз көруге болмайды. Эхо - әнші, биші, кез келген еркектің махаббатын елемейтін нимфа. Бұл жайт құдайдың ашуын туғызғандықтан, ол өз ізбасарларына қызды өлтіруді бұйырды. Эхо жер бетін жарып, жер бетін жарып кетті. Жер құдайы Гайя Эхоның бөлшектерін қабылдады, оның дауысы басқалардың соңғы сөздерін қайталайды. Кейбір нұсқаларда Эхо мен Панның екі баласы болды: Иамбе және Иенкс. Басқа нұсқаларда Пан Эхоға ғашық болған, бірақ ол кез-келген еркектің махаббатын елемеді, бірақ Нарцисс оны қызықтырды. Эконы Гера тек басқа біреу айтқан сөздерді қайталай алу үшін қарғағандықтан, ол өз атынан сөйлей алмады. Ол Нарцисске көлге еріп барды, ол өзінің бейнесіне ғашық болып, нарцисс гүліне айналды. Эхо жоғалып кетті, бірақ оның дауысы әлі де үңгірлерде және басқа да осындай орындарда естіледі. Пан Питис есімді нимфаны да жақсы көретін, ол одан қашу үшін қарағайға айналған. Басқа бір нұсқада Пан мен солтүстік жел құдайы Бореас әдемі Питис үшін қақтығысты. Бореас оған әсер ету үшін барлық ағаштарды түбімен құртты, бірақ Пан күлді және Питис оны таңдады. Бореас оны қуып, жардан лақтырып тастады. Гайя Питисті аяп, оны қарағайға айналдырды. Кейбір аңыздарға сәйкес, Пан Гермесдің рустик ұлы Дафниске пан түтікшілерін ойнауды үйретті және оған ғашық болды. Бірнеше ер адаммен жыныстық қатынаста болған әйелдерді "пан қыздары" деп атаған.
Pan is famous for his sexual prowess and is often depicted with a phallus. Diogenes of Sinope, speaking in jest, related a myth of Pan learning masturbation from his father, Hermes, and teaching the habit to shepherds. There was a legend that Pan seduced the moon goddess Selene, deceiving her with a sheep's fleece. One of the famous myths of Pan involves the origin of his pan flute, fashioned from lengths of hollow reed. Syrinx was a lovely wood nymph of Arcadia, daughter of Ladon, the river god. As she was returning from the hunt one day, Pan met her. To escape from his importunities, the fair nymph ran away and didn't stop to hear his compliments. He pursued from Mount Lycaeum until she came to her sisters who immediately changed her into a reed. When the air blew through the reeds, it produced a plaintive melody. The god, still infatuated, took some of the reeds, because he could not identify which reed she became, and cut seven pieces (or according to some versions, nine), joined them side by side in gradually decreasing lengths, and formed the musical instrument bearing the name of his beloved Syrinx. Henceforth, Pan was seldom seen without it. Echo was a nymph who was a great singer and dancer and scorned the love of any man. This angered Pan, a lecherous god, and he instructed his followers to kill her. Echo was torn to pieces and spread all over Earth. The goddess of the Earth, Gaia, received the pieces of Echo, whose voice remains repeating the last words of others. In some versions, Echo and Pan had two children: Iambe and Iynx. In other versions, Pan had fallen in love with Echo, but she scorned the love of any man but was enraptured by Narcissus. As Echo was cursed by Hera to only be able to repeat words that had been said by someone else, she could not speak for herself. She followed Narcissus to a pool, where he fell in love with his own reflection and changed into a narcissus flower. Echo wasted away, but her voice could still be heard in caves and other such similar places. Pan also loved a nymph named Pitys, who was turned into a pine tree to escape him. In another version, Pan and the north wind god Boreas clashed over the lovely Pitys. Boreas uprooted all the trees to impress her, but Pan laughed and Pitys chose him. Boreas then chased her and threw her off a cliff resulting in her death. Gaia pitied Pitys and turned her into a pine tree. According to some traditions, Pan taught Daphnis, a rustic son of Hermes, how to play the pan pipes, and also fell in love with him. Women who had had sexual relations with several men were referred to as "Pan girls."
Қауіп
Түстен кейін тыныш ұйықтап жатқанда, Панның ашулы дауысы шұғылалы жерлерде үрей (паникон дейма) тудырды. Титандардың Олимпке шабуыл жасауынан кейін Пан, шабуылдаушыларды қорқытып, құдайлардың жеңісіне өзінің үлесін қосқанын мәлімдеді. Марафон шайқасында (б.з.д. 490) айтуынша, Пан афинялықтарды қолдады және осы арқылы олардың жауы – парсылардың жүрегіне үрей сезімін ұялатты.
Disturbed in his secluded afternoon naps, Pan's angry shout inspired panic (panikon deima) in lonely places. Following the Titans' assault on Olympus, Pan claimed credit for the victory of the gods because he had frightened the attackers. In the Battle of Marathon (490 BC), it is said that Pan favored the Athenians and so inspired panic in the hearts of their enemies, the Persians.
Музыка
Римнің екі кейінгі дереккөзінде, Игинус пен Овидийде, музыкалық сайыс (агон) тақырыбында сатир Марсияс Панмен ауыстырылады, ал терісін сылып алу жазасы жойылған. Пан бір кезде өзінің музыкасын Аполлонның музыкасымен салыстырып, лира құдайы Аполлонға өнер сайысына шақырудың батылдығын көрсеткен. Тау құдайы Тмолус төрешілік ету үшін таңдалды. Пан өз сыбызғысында ойнап, өзіне де, адал ізбасары Мидасқа да еңкейген дыбысымен қуаныш сыйлады. Содан кейін Аполлон лираның ішектерін тартып ойнады. Тмолус дереу жеңісті Аполлонға бұйырды, ал Мидастан басқа барлығы сот шешімімен келісті. Мидас қарсылық білдіріп, марапаттың әділдігіне күдік келтірді. Аполлон мұндай нашар құлақтарды көтере алмады және Мидастың құлақтарын есек құлағына айналдырды.
In two late Roman sources, Hyginus and Ovid, Pan is substituted for the satyr Marsyas in the theme of a musical competition (agon), and the punishment by flaying is omitted. Pan once had the audacity to compare his music with that of Apollo, and to challenge Apollo, the god of the lyre, to a trial of skill. Tmolus, the mountain god, was chosen to judge. Pan blew on his pipes and gave great satisfaction with his rustic melody to himself and to his faithful follower, Midas, who happened to be present. Then Apollo struck the strings of his lyre. Tmolus at once awarded the victory to Apollo, and all but Midas agreed with the judgment. Midas dissented and questioned the justice of the award. Apollo would not suffer such a depraved pair of ears any longer and turned Midas' ears into those of a donkey.
Барлық табалар
Панның саны пандардың тобына көбейтілуі мүмкін, тіпті оған жеке есімдер берілуі де мүмкін. Мысалы, Ноннның «Дионисика» шығармасында Пан құдайының Дионисқа үндістерге қарсы соғыста көмектескен он екі ұлы болған. Олардың есімдері Келайн, Аргеннон, Агикорос, Евгений, Оместр, Дафьен, Фобос, Филамнос, Ксант, Глаукос, Аргос және Форбас. Тағы екі Пан – Агрей мен Номиос. Екеуі де Гермес ұлдары еді. Агрейдің анасы – көріпкел Соза нимфасы, ол анасынан көріпкелдік дарысын мұра етіп алған және шебер аңшы болған. Номиостың анасы Пенелопа (Одиссейдің әйелі емес) болды. Ол өте жақсы қойшы, нимфаларды ұрлаушы және қойшының сыбызғысында ойнайтын музыкант еді. Пан туралы көптеген мифологиялық әңгімелер шын мәнінде Пан құдайы емес, Номиос туралы. Дегенмен, Агрей мен Номиос – бастапқы Панның екі жақты табиғатын көрсететін екі түрлі жағы болуы мүмкін, ол бір жағынан дана көріпкел, екінші жағынан құштар жануар. Аэгипан, яғни сөзбе-сөз «ешкі Пан» – жартылай ешкі, жартылай адам емес, толығымен ешкіге ұқсаған Пан. Олимпиадалықтар алып Тифойдан қашып, жануарлардың кейпінде жасырынып жүргенде, Аэгипан балық құйрықты ешкінің кейпін алған. Кейіннен ол Зевске Тифоймен шайқаста көмектесіп, Зевстің ұрланған сіңірлерін қайтарып алған. Осы сыйлықтың орнына құдайлардың патшасы оны жұлдыз арасында Қазан шоқжұлдызы ретінде орналастырған. Аэгипанның анасы, Экс (ешкі), Капра шоқжұлдызымен байланысты болуы мүмкін. Сибарий – Италиядағы Сибарис грек колониясында құдай ретінде табынылған итальяндық Пан. Сибарит Панды Сибарит қойшысы Кратис өзінің малдарының арасындағы әдемі ешкімен бірге тудырған.
Pan could be multiplied into a swarm of Pans, and even be given individual names, as in Nonnus' Dionysiaca, where the god Pan had twelve sons that helped Dionysus in his war against the Indians. Their names were Kelaineus, Argennon, Aigikoros, Eugeneios, Omester, Daphoenus, Phobos, Philamnos, Xanthos, Glaukos, Argos, and Phorbas. Two other Pans were Agreus and Nomios. Both were the sons of Hermes, Agreus' mother being the nymph Sose, a prophetess: he inherited his mother's gift of prophecy, and was also a skilled hunter. Nomios' mother was Penelope (not the same as the wife of Odysseus). He was an excellent shepherd, seducer of nymphs, and musician upon the shepherd's pipes. Most of the mythological stories about Pan are actually about Nomios, not the god Pan. Although, Agreus and Nomios could have been two different aspects of the prime Pan, reflecting his dual nature as both a wise prophet and a lustful beast. Aegipan, literally "goat Pan," was a Pan who was fully goatlike, rather than half goat and half man. When the Olympians fled from the monstrous giant Typhoeus and hid themselves in animal form, Aegipan assumed the form of a fish tailed goat. Later he came to the aid of Zeus in his battle with Typhoeus, by stealing back Zeus' stolen sinews. As a reward the king of the gods placed him amongst the stars as the Constellation Capricorn. The mother of Aegipan, Aix (the goat), was perhaps associated with the constellation Capra. Sybarios was an Italian Pan who was worshipped in the Greek colony of Sybaris in Italy. The Sybarite Pan was conceived when a Sybarite shepherd boy named Krathis copulated with a pretty she goat amongst his herds.
"Ұлы құдай Пан қайтыс болды"
Грек тарихшысы Плутархтың (De defectu oraculorum, "Оракулдардың ескіруі") айтуынша, Пан – грек құдайларының арасында өлген жалғыз құдай. Тиберий билігінің кезінде (б.з. 14–37) Паның өлімі туралы жаңалық Грекияның Пакси аралы арқылы Италияға бет алған Темус есімді теңізшіге жетті. Оған құдай дауысы тұзды судың үстінен жетіп: "Темус, сен осындасың ба? Палодеске жеткен соң, ұлы Пан құдайдың өлгенін жарияла!" деді. Темус осылай істеді, және жаңалық жағадан ағытқы мен зарлықпен қарсы алынды. Христиан жақтастары, оның ішінде Кесариялық Евсевий, Плутархтың Панның өлімі туралы айтқанын ұзақтан бері маңызды санап келеді. Грек тілінде "барлық" деген сөз "пан" деп те аталатындықтан, "барлық демон" жойылды деген ой пайда болды. Рабледің "Пантагруэль" кітабының төртінші бөлімінде (16 ғасыр), алып Пантагруэль Плутарх айтқан оқиғаны еске түсіріп, бұл хабардың Иса Мәсіхтің өлімі туралы болғанын айтады, ол шамамен сол уақытта (Тиберий билігінің соңында) болған. Ол есімнің сәйкестігіне назар салады: "өйткені грек тілінде оны заңды түрде Пан деп атауға болады, себебі ол біздің барлығымыз. Өйткені біздің барлық болмысымыз, барлық өміріміз, барлық байлығымыз, барлық үмітіміз – Ол арқылы, Ол үшін, Одан және Онда". Рабле бұл түсінігінде Гийом Постельдің "De orbis terrae concordia" еңбегіндегі пікірлерін қолдайды. 19 ғасырдың көрегені Анна Катерина Эммерих, еш жерде кездеспейтін түсінік бойынша, "Ұлы Пан" деген сөз тіркесінің Иса Мәсіхке қатысты демондық атау екенін, ал "Темус немесе Трамус" Никея портындағы күзетші болғанын айтады. Ол Мәсіхтің өліміне байланысты басқа да керемет оқиғалар кезінде осы хабарды таратуға тапсырылды, ол кейін "қайталағанда" бұрмаланған. Қазіргі заманда Г.К. Честертон Панның "өлімінің" маңыздылығын қайталап, кеңейтіп, Панның "өлімі" теологияның пайда болуына себеп болғанын айтады. Честертон былай деді: "Панның өлгені Мәсіхтің тууымен байланысты деген сөз шындыққа жақын. Бірақ Мәсіхтің туғанын білгеніміздің себебі Панның бұрыннан өлгені де рас. Адамзаттың мифологиясының жоғалып бара жатқан әлемі бос орын қалдырды, ол теологиямен толтырылмаса, вакуум сияқты тұншығып қалуы мүмкін еді". Бұл ортағасырлық түсіндірудің төрт түрінде де бірдей мағынада түсіндірілді: сөзбе-сөз тарихи факт ретінде және аллегориялық түрде, жаңаның келуімен ежелгі тәртіптің өлімі ретінде. Көбірек заманауи түсіндірулерде кейбіреулер бұл мифтің табиғи түсіндірмесін ұсынады. Мысалы, Роберт Грейвс ("Грек мифтері") Соломон Рейнах ұсынған және Джеймс С. Ван Теслаар кеңейткен ұсынысты келтіреді. Теңізшілер шын мәнінде Таммузға табынушылардың қуанышты айқайларын естіген, "Θαμούς πανμέγας τέθνηκε" ("Ұлы Таммуз өлді!"), және оларды "Тамус" есімді египеттік теңізшіге арналған хабар ретінде қате түсіндірген: "Ұлы Пан өлді!". Ван Теслаар былай түсіндіреді: "[Ә]лдебір кемедегілерге бұл сөз тіркесінің мағынасы болмауы мүмкін, себебі олар Таммузға табынумен таныс болмаған, ол бұл жерлерде экзотикалық әдет-ғұрып болған". Паузания Плутархтан шамамен бір ғасыр өткен соң Грекияны аралап шыққанда, Панның ғибадатханалары, қасиетті үңгірлері мен қасиетті таулары әлі де жиі қолданылып тұрғанын байқады. Дегенмен, табиғи түсіндірме қажет болмауы мүмкін. Мысалы, Уильям Хансен бұл оқиғаның "Перілер хабар жібереді" деп аталатын кеңінен танымал аңыздар класына өте ұқсас екенін көрсетті. "Ұлы Пан өлді" деген айқай-шу Джон Милтон сияқты ақындарға, оның христиандық бейбітшілікті тойлаған "Мәсіхтің туған күні таңында" 89-жолында, Элизабет Барретт Браунинг және Луиза Мэй Алкотт сияқты ақындарға ұнады.
According to the Greek historian Plutarch (in De defectu oraculorum, "The Obsolescence of Oracles"), Pan is the only Greek god who actually dies. During the reign of Tiberius (AD 14–37), the news of Pan's death came to one Thamus, a sailor on his way to Italy by way of the Greek island of Paxi. A divine voice hailed him across the salt water, "Thamus, are you there? When you reach Palodes, take care to proclaim that the great god Pan is dead." Which Thamus did, and the news was greeted from shore with groans and laments. Christian apologists, including Eusebius of Caesarea, have long made much of Plutarch's story of the death of Pan. Due to the word "all" in Greek also being "pan," a pun was made that "all demons" had perished. In Rabelais' Fourth Book of Pantagruel (16th century), the Giant Pantagruel, after recollecting the tale as told by Plutarch, opines that the announcement was actually about the death of Jesus Christ, which did take place at about the same time (towards the end of Tiberius' reign), noting the aptness of the name: "for he may lawfully be said in the Greek tongue to be Pan, since he is our all. For all that we are, all that we live, all that we have, all that we hope, is him, by him, from him, and in him." In this interpretation, Rabelais was following Guillaume Postel in his De orbis terrae concordia. The 19th century visionary Anne Catherine Emmerich, in a twist echoed nowhere else, claims that the phrase "the Great Pan" was actually a demonic epithet for Jesus Christ, and that "Thamus, or Tramus" was a watchman in the port of Nicaea, who, at the time of the other spectacular events surrounding Christ's death, was then commissioned to spread this message, which was later garbled "in repetition." In modern times, G. K. Chesterton has repeated and amplified the significance of the "death" of Pan, suggesting that with the "death" of Pan came the advent of theology. To this effect, Chesterton claimed, "It is said truly in a sense that Pan died because Christ was born. It is almost as true in another sense that men knew that Christ was born because Pan was already dead. A void was made by the vanishing world of the whole mythology of mankind, which would have asphyxiated like a vacuum if it had not been filled with theology." It was interpreted with concurrent meanings in all four modes of medieval exegesis: literally as historical fact, and allegorically as the death of the ancient order at the coming of the new. In more modern times, some have suggested a possible naturalistic explanation for the myth. For example, Robert Graves (The Greek Myths) reported a suggestion that had been made by Salomon Reinach and expanded by James S. Van Teslaar that the sailors actually heard the excited shouts of the worshipers of Tammuz, Θαμούς πανμέγας τέθνηκε (Thamoús panmégas téthnēke, "All great Tammuz is dead! "), and misinterpreted them as a message directed to an Egyptian sailor named 'Thamus': "Great Pan is Dead!" Van Teslaar explains, "[i]n its true form the phrase would have probably carried no meaning to those on board who must have been unfamiliar with the worship of Tammuz which was a transplanted, and for those parts, therefore, an exotic custom." Certainly, when Pausanias toured Greece about a century after Plutarch, he found Pan's shrines, sacred caves and sacred mountains still very much frequented. However, a naturalistic explanation might not be needed. For example, William Hansen has shown that the story is quite similar to a class of widely known tales known as Fairies Send a Message. The cry "The Great Pan is dead" has appealed to poets, such as John Milton, in his ecstatic celebration of Christian peace, On the Morning of Christ's Nativity line 89, Elizabeth Barrett Browning, and Louisa May Alcott.
Иконография
Панның бейнелері қалыпты халық арасындағы Шайтанның суреттемелеріне әсер еткен.
Representations of Pan have influenced conventional popular depictions of the Devil.
Әдеби жаңғыру
18 ғасырдың аяғында либералды ғалымдар арасында Панға деген қызығушылық қайта жанданды. Ричард Пэйн Найт өзінің "Приапусқа табыну туралы баяндамасында" (1786) Панды жыныстық қатынас арқылы көрініс тапқан жаратылыстың символы ретінде талқылады. "Пан ұрпақ беру ағзасына су құюмен бейнеленеді, яғни, құнарлы элементпен белсенді шығармашылық күшті қуаттандырумен бейнеленеді". Джон Китстің "Эндимион" (1818) поэмасы Панға арналған фестивальмен ашылады, онда оны мадақтау үшін строфалық ән орындалады. Китс Панның іс-әрекеттері туралы көптеген мәліметтерді елизаветалық ақындардан алған. Дуглас Буш былай деп жазады: "Есекқұдай, бағушылардың қамқоршы құдайы, ұзақ уақыт бойы әртүрлі деңгейде, Мәсіхтен бастап "Жаратылыс табиғатына" (Сэндис) дейін бейнеленген; мұнда ол романтикалық қиялдың, өлімнен жоғары білімнің символына айналады. 19 ғасырдың аяғында Пан әдебиет пен өнерде жиі кездесетін тұлғаға айналды. Патриция Меривал 1890 жылдан 1926 жылға дейін "Пан бейнесіне деген қызығушылықтың таңғажайып қайта жануын" байқады. Ол поэзияда, романдарда және балалар кітаптарында кездеседі, сондай-ақ Питер Пэн кейіпкерінің атында да айтылады. Питер Пэн туралы әңгімелерде Питер өте жас балалардың (мәдениет пен білім алғанға дейін) санасында және адамдардың ықпалынан тыс табиғи әлемде өркениетке дейінгі алтын ғасырды бейнелейді. Питер Пэн кейіпкері бір жағынан сүйкімді, бір жағынан өзімшіл, ол адам инстинкттерінің табиғи және жақсы ма, әлде өркениетсіз және жаман ба деген мәдени дағдарысымызды көрсетеді. J. M. Barrie Петерді "арадағы", жартылай жануар және жартылай адам ретінде сипаттайды, және бұл тәсілді Питер Пэн оқиғаларындағы адам мен жануар психологиясының көптеген мәселелерін зерттеу үшін пайдаланады. Артур Маченнің 1894 жылғы "Ұлы Пан құдайы" повесінде құдайдың есімі бүкіл әлемнің шын мәнінде қалай екенін көрсететін теңеу ретінде қолданылады: "Ұлы Пан құдайыны көру". Көптеген адамдар (соның ішінде Стивен Кинг) осы повесті ең керемет қорқынышты оқиғалардың бірі деп санайды. "Хеллеборе" журналында Мелисса Эдмундсон 19 ғасырдағы әйел жазушылар Панның бейнесін "әйелдердің мүмкіндіктерін арттыру және жыныстық бостандықты зерттеуге арналған мәтіндерде өздерінің еркіндіктерін қайтару үшін" пайдаланғанын айтады. Элеонора Фаржонның "Панға табыну" поэмасында сөйлеуші "Менде құштарлық" сезіне отырып, жанның тоқыраған "күзін" алмастыратын "көктемгі су тасқынына" ие болу тілегімен Панды өмірге шақыруға тырысады. Панның азғыруының қараңғы нұсқасы Марджери Лоуренстің "Робиннің арбасы" романында көрінеді, ол өмір мен күшті береді де, алып қояды. Пан Кеннет Грэмнің "Солғайдағы жел" (1908) романының жетінші тарауындағы "Таң қақпасындағы соқпақ" есімді кейіпкер. Грэмнің аты аталмаған, бірақ анық танылатын Пан – күшті, бірақ құпия табиғат құдайы, жануарларды қорғаушы, ол көмектескендердің барлығына ұмытушылық сиқырын сыйлайды. Ол Сыңар мен Кенеге Удтердің жоғалған ұлы Портлиді табуға көмектесу үшін қысқаша пайда болады. Есек аяқты құдай ауыл тұрғындарын өзінің сырнайына тыңдауға шақырады, бұл Лорд Дунсанидің "Панның батасы" (1927) романында трансқа ұқсас күйде болады. Құдай оқиғаға қатыспаса да, оның энергиясы ауылдың жас халқын жазғы түнекке көңіл бөлуге шақырады, ал ауылдың викарі ескі жалған құдайға табынудың қайта жаңғыруы туралы уайымдайды. Пан Том Роббинстің "Jitterbug Perfume" (1984) романында маңызды кейіпкер ретінде көрінеді. Британдық жазушы және редактор Марк Бич Egaeus Press баспасында 2015 жылы шектелген басылымда "Панға монолог" антологиясын жариялады, онда Адриан Эккерслидің "Панның қайта тууы", Роберт Луис Стивенсонның "Панның сырнайлары", Роберт Фросттың "Пан бізбен" және Лорд Дунсанидің "Панның өлімі" сияқты эсселер мен өлеңдер жинақталған. Бұл жинақтағы Панның егжей-тегжейлі суреттері Джорджо Гизи, сэр Джеймс Торнхилл, Бернард Пикарт, Агостино Венециано, Винченцо Картари және Джованни Баттиста Тиеполо сияқты суретшілерге тиесілі. Перси Джексон романдарының авторы Рик Риордан "Ұлы құдай Пан өлді" деген цитатаны "Жарлар теңізі" романында сюжеттік маңызға ие етеді, ал "Лабиринт шайқасында" Пан жартылай өлім күйінде екені белгілі болады.
In the late 18th century, interest in Pan revived among liberal scholars. Richard Payne Knight discussed Pan in his Discourse on the Worship of Priapus (1786) as a symbol of creation expressed through sexuality. "Pan is represented pouring water upon the organ of generation; that is, invigorating the active creative power by the prolific element." John Keats's "Endymion" (1818) opens with a festival dedicated to Pan where a stanzaic hymn is sung in praise of him. Keats drew most of his account of Pan's activities from the Elizabethan poets. Douglas Bush notes, "The goat god, the tutelary divinity of shepherds, had long been allegorized on various levels, from Christ to 'Universall Nature' (Sandys); here he becomes the symbol of the romantic imagination, of supra mortal knowledge. In the late 19th century Pan became an increasingly common figure in literature and art. Patricia Merivale states that between 1890 and 1926 there was an "astonishing resurgence of interest in the Pan motif". He appears in poetry, in novels and children's books, and is referenced in the name of the character Peter Pan. In the Peter Pan stories, Peter represents a golden age of pre civilisation in both the minds of very young children (before enculturation and education), and in the natural world outside the influence of humans. Peter Pan's character is both charming and selfish emphasizing our cultural confusion about whether human instincts are natural and good, or uncivilised and bad. J. M. Barrie describes Peter as 'a betwixt and between', part animal and part human, and uses this device to explore many issues of human and animal psychology within the Peter Pan stories. Arthur Machen's 1894 novella The Great God Pan uses the god's name in a simile about the whole world being revealed as it really is: "seeing the Great God Pan". The novella is considered by many (including Stephen King) as being one of the greatest horror stories ever written. In an article in Hellebore magazine, Melissa Edmundson argues that women writers from the 19th century used the figure of Pan "to reclaim agency in texts that explored female empowerment and sexual liberation". In Eleanor Farjeon's poem "Pan Worship", the speaker tries to summon Pan to life after feeling "a craving in me", wishing for a "spring tide" that will replace the stagnant "autumn" of the soul. A dark version of Pan's seductiveness appears in Margery Lawrence's Robin's Rath, both giving and taking life and vitality. Pan is the eponymous "Piper at the Gates of Dawn" in the seventh chapter of Kenneth Grahame's The Wind in the Willows (1908). Grahame's Pan, unnamed but clearly recognisable, is a powerful but secretive nature god, protector of animals, who casts a spell of forgetfulness on all those he helps. He makes a brief appearance to help the Rat and Mole recover the Otter's lost son Portly. The goat footed god entices villagers to listen to his pipes as if in a trance in Lord Dunsany's novel The Blessing of Pan (1927). Although the god does not appear within the story, his energy invokes the younger folk of the village to revel in the summer twilight, while the vicar of the village is the only person worried about the revival of worship of the old pagan god. Pan features as a prominent character in Tom Robbins' Jitterbug Perfume (1984). The British writer and editor Mark Beech of Egaeus Press published in 2015 the limited edition anthology Soliloquy for Pan which includes essays and poems such as "The Rebirthing of Pan" by Adrian Eckersley, "Pan's Pipes" by Robert Louis Stevenson, "Pan with Us" by Robert Frost, and "The Death of Pan" by Lord Dunsany. Some of the detailed illustrated depictions of Pan included in the volume are by the artists Giorgio Ghisi, Sir James Thornhill, Bernard Picart, Agostino Veneziano, Vincenzo Cartari, and Giovanni Battista Tiepolo. In the Percy Jackson novels, author Rick Riordan uses "The Great God Pan is dead" quote as a plot point in the novel The Sea of Monsters, and in The Battle of the Labyrinth Pan is revealed to be in a state of half death.
Музыкадағы қайта өрлеу
Пан Клод Дебюссидің классикалық музыка туындыларына шабыттандырды. Габриэль Морейдің «Psyché» пьесасына қосымша музыка ретінде жазылған «Syrinx» бастапқыда «Flûte de Pan» деп аталған. «Прелюдия түскі уақыттың фаунына» Стефан Маллармедің өлеңіне негізделген. Пан туралы әңгіме 1951 жылы алғаш орындалған Бенджамин Бриттеннің Овидийден жасалған, соло-обойға арналған «Алты метаморфозасы» шығармасының бірінші бөліміне түрткі болды. Овидийдің «Метаморфоза» атты он бес томдық еңбегінің кейіпкерлеріне сүйене отырып, Бриттен бұл бөлімді «Пан: қамыс сырнайында ойнаған, оның сүйіктісі Сиринкс» деп атады. Британдық рок-тобы Pink Floyd өзінің алғашқы альбомын «The Piper at the Gates of Dawn» деп атады, бұл атау «The Wind in the Willows» туындысындағы Пан бейнесіне сілтеме жасайды. Pink Floyd-тың менеджері Эндрю Кингтің айтуынша, Сид Барретт «Пан табиғаттың қалай жұмыс істейтінін түсінуге оған көмектесті деп ойлады. Бұл оның әлемге деген толық көзқарасын қалыптастырды». The Rolling Stones тобының негізін қалаушы мүшесі Брайан Джонс Панмен тығыз байланыста болды.
Pan inspired pieces of classical music by Claude Debussy. Syrinx, written as part of incidental music to the play Psyché by Gabriel Mourey, was originally called "Flûte de Pan". Prélude à l'après midi d'un faune was based on a poem by Stéphane Mallarmé. The story of Pan is the inspiration for the first movement in Benjamin Britten's work for solo oboe, Six Metamorphoses after Ovid first performed in 1951. Inspired by characters from Ovid's fifteen volume work Metamorphoses, Britten titled the movement, "Pan: who played upon the reed pipe which was Syrinx, his beloved." The British rock band Pink Floyd named its first album The Piper at the Gates of Dawn in reference to Pan as he appears in The Wind in the Willows. Andrew King, Pink Floyd's manager, said Syd Barrett "thought Pan had given him an understanding into the way nature works. It formed into his holistic view of the world." Brian Jones, a founding member of The Rolling Stones, strongly identified with Pan.
Құдайға қайтадан ғибадат ету
Англияның Глостерширдегі Пэйнсвик қаласында Бенджамин Хайетт бастаған 18 ғасырдағы ақсүйектер тобы Панға арналған жыл сайынғы шеру ұйымдастырды, оның барысында құдайдың мүсіні жоғары көтерілді, ал адамдар "Жоғарғы қақпалар! Жоғарғы қақпалар!" деп ұран салды. Хайет сонымен қатар Панаға үйінің бақшасында және Пэйнсвик аңғарында орналасқан "Панның ложасында" ғибадатханалар мен сәндік құрылыстар салдырды. Дәстүр 1830 жылдары тоқтатылды, бірақ 1885 жылы жаңа пастор В. Х. Седдон оны қайта жаңғыртты, бұл фестивальдің ежелгі дәуірден бастау алғанына қате сенді. Алайда Седдонның кейінгі ізбасары осы жазыққыштар мейрамын бағаламай, 1950 жылы Панның мүсінін жерледі. Алжирдің Дале Аддин тауында оккультистер Алестер Кроули мен Виктор Нойбург Панға арналған тұғыр салып, құдайды шақыру үшін сиқырлы рәсім өткізді. 1910 жылы Кроули жазған "Элеузис ғибадаттары" атты пьесасының соңғы сахнасында Пан "адамзаттың мәңгілік және құдайлық жаратылысын бейнелейтін бала Горусты ашып, соңғы жамылғыны сыйырды. Бұл теория еркек күші мен жыныстық белсенділіктің архетипі ретінде мүйізді құдай туралы неопагандық көзқарасқа әсер етті. Виккада мүйізді құдай архетипі өте маңызды, оны кельттердің Чернуннос, индустардың Пашупати және гректердің Пан сияқты құдайлары бейнелейді.
In the English town of Painswick in Gloucestershire, a group of 18th century gentry, led by Benjamin Hyett, organised an annual procession dedicated to Pan, during which a statue of the deity was held aloft, and people shouted "Highgates! Highgates!" Hyett also erected temples and follies to Pan in the gardens of his house and a "Pan's lodge", located over Painswick Valley. The tradition died out in the 1830s, but was revived in 1885 by a new vicar, W. H. Seddon, who mistakenly believed that the festival had been ancient in origin. One of Seddon's successors, however, was less appreciative of the pagan festival and put an end to it in 1950, when he had Pan's statue buried. Occultists Aleister Crowley and Victor Neuburg built an altar to Pan on Da'leh Addin, a mountain in Algeria, where they performed a magic ceremony to summon the god. In the final rite of the 1910 ritual play The Rites of Eleusis, written by Crowley, Pan "pulls back the final veil, revealing the child Horus, who represents humanity's eternal and divine element. This theory influenced the Neopagan notion of the Horned God, as an archetype of male virility and sexuality. In Wicca, the archetype of the Horned God is highly important, as represented by such deities as the Celtic Cernunnos, the Hindu Pashupati, and the Greek Pan.