Кіріспе

Грек мифологиясындағы шығыс желінің құдайы – ойдан шығарылған кейіпкер.

Грек мифологиясы мен дінінде Эврус (Εὖρος) – шығыс желінің құдайы және оның бейнесі, кейде оңтүстік-шығыс желі деп те айтылады. Ол төрт маңызды жел құдайы – Анемойдың бірі, Борей (солтүстік жел), Зефир (батыс жел) және Нот (оңтүстік жел) құдайларымен бірге. Эврус ежелгі әдебиетте сирек кездеседі, егер кездессе, онда үш бауырласымен бірге, тұтас бір бөлік ретінде ғана айтылады, және дерлік өзіне тән мифологиясы жоқ. Көбінесе ол мүлдем еске алынбайды, ал Борей, Зефир және Нот Анемойды бейнелейді. Оның римдік аналогы – Вултурн құдайы.

Этимология

Еврос деген грек сөзі шығыстан соққан желді білдіреді. Оның түпкі этимологиясы нақты емес, бірақ ол грек тіліндегі таң (ἠώς) және аура (αὔρα) сөздерімен байланыстырылған. Евросқа және желге қатысты табынудың ең ерте куәліктері Микендік грек тіліндегі "а ne mo i je re ja" (Сызықты Жазу B: ) және "желдің діни қызметкері" деген мағына беретін "а ne mo i je re ja" (Сызықты Жазу B: ) сөздерінде кездеседі, олар KN Fp 1 және KN Fp 13 тақташаларында сақталған. Грек қараңғы дәуірінен кейін, Евросқа табынудың іздері Титенеде (Коринтияда), желдерге арналған киелі орын болған, Спартада, онда Еврос "Спартаның құтқарушысы" деп сипатталған, және Аттикада табылады.

Мифология

Еврус – дәстүрлі түрде шығыс немесе оңтүстік-шығыс желдің құдайы. Ол жаңбыр әкелетін де, құрғақ жел болатын да сипатталған. Басқа үш басты жел құдайынан өзгеше, Еврус ежелгі авторлар тарапынан көбінесе назардан тыс қалдырылады. Гесиод оны мүлдем есімдеріне алмаған, ол үш пайдалы желді Эос (таң құдайы) мен Астрайдың балалары деп атайды, ал адамзатқа пайдалы емес қалған желдерді Тифонның ұлдары дейді. Гесиод Еврус орнына төртінші жел туралы тек "Аргест" деп айтады, бұл кейде оңтүстік-шығыс жел құдайы Апелиотқа да сілтеме жасауы мүмкін. Сол сияқты, ол төрт құдайдың ішінде оның құрметіне арналып ән айтылмаған жалғыз құдай. Сондықтан, біздің заманымыздың V ғасырында Паннополистен шыққан автор Нонн өзінің "Дионисикасында" Еврусты Эостан туған жел құдайларының бірі ретінде бейнелейді. Эол Одиссейге Зефирден басқа барлық желдерді қамтитын қапты сыйға бергенде, оны ашпау туралы ескерткенімен, Одиссейдің серіктері ақымақтықпен қапты ашып, оның ішіндегілерді, соның ішінде Еврусты босатып алады, осыдан кейін жел кемені Эолияға қайтарады. Кейін ол Нотпен бірге Одиссейді Цирке аралынан кеткеннен кейін бір айға Күн құдайы Гелиос аралы Тринакияға тастап кетеді. Одиссей Калипсодан кеткен соң, теңіз құдайы Посейдон ашуланып, оның барлығын, Еврусты қоса, босатып, дауыл көтеріп, оны батыру үшін үлкен толқындар тудырады. "Дионисикада" ол және оның расталған бауырлары әкесі Астраймен бірге тұрады; Деметр келгенде Еврус нектарды тостақанға құйып береді. Пергамон алтарында, құдайлардың алыптармен шайқасын бейнелейтін суретте, Еврус және басқа үш жел құдайы Гераның күймесін тартқан жылқылар түрінде көрсетілген; олардың жылқы тәрізді бейнесі Квинт Смирнаидың еңбектерінде де кездеседі, онда олар Зевстің күймесін тартады.

Құсқұйрық

Римдіктер үшін Нотус құдай Вултурнуспен ("Вултур тауынан", Апулиядағы тау, мүмкін "құс" сөзімен байланысты) теңестірілді, ол құрғақ және жылы ауа-райымен тығыз байланысты болды.