Кіріспе

Жаңа өндірілген негізгі капиталды сатып алу

Экономикадағы тұрақты инвестициялар – жаңа өндірілген негізгі капиталды сатып алу болып табылады. Ол уақыт бірлігіне шаққандағы мөлшер, яғни ағын түрінде өлшенеді. Осылайша, тұрақты инвестициялар – машиналар, жер, ғимараттар, жабдықтар, көлік құралдары немесе технология сияқты физикалық активтердің жинақталуы. Әдетте, компанияның балансында тоқсан немесе жыл ішінде негізгі құралдарға жұмсалған шығындар сомасы және меншіктегі негізгі құралдар қорының жалпы құны көрсетіледі. Тұрақты инвестициялар еңбекке, ағымдағы операциялық шығындарға, материалдарға немесе қаржы активтеріне инвестициялаудан өзгеше. Қаржы активтері белгілі бір мерзімге сақталуы мүмкін (мысалы, облигациялар), бірақ олар көбінесе «тұрақты инвестициялар» деп аталмайды, себебі олар физикалық негізгі активтерді сатып алуды қамтымайды. Мұндай қаржы инвестициялары үшін көбінесе «белгілі мерзімге инвестициялар» термині қолданылады. Сақтау шоттарында бір немесе екі жылға белгіленген мерзімге салынған банк депозиттері де «белгілі мерзімге депозиттер» деп аталады. АҚШ-тағы Экономикалық талдау бюросы, Еуропадағы Eurostat және басқа ұлттық және халықаралық статистикалық кеңселер (мысалы, Халықаралық валюта қоры) ұсынған тұрақты инвестициялардың статистикалық өлшемдері экономистер тарапынан ұзақ мерзімді экономикалық өсудің (өндіріс пен жұмыспен қамтудың өсуі) және потенциалды өнімділіктің маңызды көрсеткіштері деп есептеледі. Жұмысшыға қолданылатын негізгі капиталдың көлемі артаған сайын, басқа жағдайлар тең болғанда, жұмысшының өнімділігі де артады. Мысалы, тек қана қазықпен топырақ өңдейтін жұмысшы, әдетте, трактормен жұмыс істейтін жұмысшыдан кем өнімді болады, себебі трактормен аз уақытта көбірек жерді өңдеп, аз уақытта көбірек өнім алуға болады, тіпті трактор қазықтан қымбат болса да. Әрине, кішкентай бақшаны өңдегенде трактор қолданбайсыз, бірақ ірі ауыл шаруашылығында тракторды пайдаланудан түсетін табыс тракторды пайдалануға кеткен шығыннан әлдеқайда көп. Егер еңбек күші өте арзан және оның жеткілікті қоры болмаса, ірі көлемдегі жырту үшін қазық қолдану экономикалық тұрғыдан тиімсіз. Кәсіпорындардың тұрақты инвестицияларының деңгейі сондай-ақ бизнес иелері мен менеджерлерінің алдағы бірнеше жылда сатудан көбірек табыс табуға деген сенім деңгейі туралы да ақпарат береді. Себебі, олар ұзақ мерзімді перспективада коммерциялық тұрғыдан тиімді екеніне сенбесе, қосымша капиталды негізгі құралдарға бірнеше жылға немесе одан да көп уақытқа тоқтата қоймас еді. Егер олардың тұрақты инвестицияларының өтелуіне қатысты күмәні болса, олар оған кіріспейді. Соңғы онжылдықтарда АҚШ, Еуропа және Жапониядағы тұрақты инвестициялардың өсу қарқыны салыстырмалы түрде төмен болды, бірақ мысалы, Қытайда ол салыстырмалы түрде жоғары. Көбінесе салыстырмалы көрсеткіштер жалпы негізгі капиталдың қалыптасуы мен ЖІӨ арасындағы қатынас немесе жұмыспен қамтылған әр жұмысшыға немесе жан басына шаққандағы тұрақты инвестициялар ретінде беріледі.

Неге түзетілді?

"Тұрақты" термині активтің "бір орында қалуын" міндетті түрде білдірмейді, яғни ол физикалық тұрғыдан жылжымайтындығын білдірмейді, бірақ ол капитал ағынының айналысына (ротациясына) қатысты. Әдетте, есеп жүргізу мақсатында негізгі инвестициялар "бір жыл немесе одан астам уақытқа сақталатын материалдық активтерді" білдіреді. Сондықтан инвестициялық капитал "тұрақты" деп есептеледі, себебі капитал ұзақ мерзімге материалдық активтерге тоқтап қалады, демек оны басқа мақсаттар үшін қолдану мүмкін емес. Бұл, мысалы, пайыз табыс әкелетін ақшалай банк депозиттеріндегі инвестициялық капиталға немесе бес апта ішінде толығымен қолданылатын шикізатқа инвестициялауға қарама-қарсы, одан кейін сатылғанда келесі айда табыс әкелетін өнімдер шығарылады. "Тұрақты инвестициялар" термині шатасу тудыруы мүмкін, себебі ол баланс күніндегі тұрақты активтер қорының құнына немесе экономикадағыдай, есептік кезеңдегі (мысалы, бір жыл) тұрақты активтерге жұмсалған шығындардың құнына сілтеме жасай алады. Статистикалық мәліметтерде бұл айырмашылық әрқашан нақты көрсетілмейді – олар есептік күндегі тұрақты активтерге тоқтап тұрған капиталдың қорына немесе тоқсан немесе жыл ішіндегі тұрақты жабдыққа жұмсалған сомаға қатысты болуы мүмкін.

Негізгі инвестицияларды анықтау теориясы

Тұрақты инвестицияны анықтаудың бір теориясы тұрақты капитал қорының қазіргі көлемі мен оңтайлы немесе мақсатты капитал қоры арасындағы қабысуға назар аударады. Мақсатты капитал қоры – егер нақты негізгі капитал осы деңгейге тең болса, фирманың пайдасы ең жоғары болатын деңгей – капиталдың шекті өнімі капиталдың шекті құнына тең болатын деңгей ретінде анықталады. Содан кейін, уақыт бірлігіне шаққандағы таза инвестиция ағыны капиталдың оңтайлы деңгейінен кем болудан туындайтын шығындарды, жаңа капиталды орнатудың реттеу шығындарымен теңестіру арқылы анықталады; бірлікке шаққандағы осы реттеу шығындары орнату жылдамдығының арту функциясы болуы мүмкін. Тұрақты инвестицияны анықтаудың тағы бір теориясы Тобиннің q-сына негізделген, ол нарықтық құн мен физикалық капиталдың қосымша бірлігін алу құнының арақатынасы болып табылады; инвестицияның осы қатынаспен өсуі гипотезаланады.

Тенденциялар

Қазіргі уақытта бекітілген инвестициялар өте зор болуы мүмкін (мысалы, атом электр станциясы үш миллиард долларға салынуы мүмкін). Бұл тәуекелді арттырады және көптеген қаржылық кепілдіктер мен сақтандыру туралы келісімдер қажеттілігін тудырады.