Кіріспе

Гавай аралы - Нихоа (/n/iː/'/h/oʊ/.ə/; немесе), сонымен қатар Құс аралы немесе Моку Ману деп аталады, тұрғындар тұрмайтын Солтүстік-Батыс Гавай аралдарындағы (NWHI) он арал мен атолдың ең биігі. Арал NWHI тізбегінің оңтүстік шетінде, Некер аралының оңтүстік-шығысында орналасқан. Нихоа – Кауаи аралының солтүстік-батысында шамамен сегіз негізгі жел бағытындағы Гавай аралдарына ең жақын NWHI. Аралда батысында Миллер шыңы, шығысында Танагер шыңы бар. Нихоаның ауданы шамамен және оны коралл рифі қоршап тұр. Оның тік, тісті пішіні аралға Nīhoa атауын берген, ол гавай тілінде "тісті, араланған" дегенді білдіреді. Аралда 25 түрлі өсімдік және бірнеше жануар мекендейді, бұл оны бүкіл NWHI-дағы ең алуан түрлі аралға айналдырады. Нихоа финк және Нихоа миллерберді сияқты эндемикалық құстар, сондай-ақ Притчардия ремота және Шиедея вертициллата сияқты эндемикалық өсімдіктер тек Нихоада ғана кездеседі. Амарантус брауни бұрын Нихоадағы ең сирек өсімдік саналды және 1983 жылдан бері аралда тікелей байқалмады, қазір жойылған деп есептеледі. Өсімдік қауымдастықтары мен тасты тіректер 18 түрлі теңіз құсына – қызыл аяқты фрегаттар мен қоңыр ноддилерге, гагараларға, шағалалар мен качурларға ұя салу және қону орындарын ұсынады. Тарихи алдындағы дәлелдер көрсетсе, Гавайи тайпалары шамамен 1000 жылдары аралда тұрған немесе сапарлаған, бірақ уақыт өте келе Нихоаның орналасқан жері ұмытылып, оның атын сақтап қалған ауызша жыр ғана қалды. Капитан Джеймс Колнетт 1788 жылы аралды қайта ашты, ал 1822 жылы Каахуману патшайымы оны аралады. Ол Патша Камехамеха IV-нің бұйрығымен Гавайи Королдығының бір бөлігі болды. 1909 жылы Нихоа Гавай аралдарының қорығының бөлігіне айналды, ол АҚШ Президенті Теодор Рузвельт құрған федералды жабайы табиғат панасы. 1923 жылы Танагер экспедициясы аралды зерттеп, оның көптеген түрлерінің толық биологиялық тізімін жасады. 1940 жылы ол Солтүстік-Батыс Гавай аралдарының жабайы табиғат қорығының бөлігіне кірді, ал 1988 жылы мәдени маңызы бар археологиялық ескерткіштері үшін Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді. 2006 жылы ол Папаханаумокуакеа теңіз ұлттық ескерткішінің құрамына кірді. Қазіргі уақытта жойылып бара жатқан өсімдік түрлерінің таралу аймағын кеңейту және оларды экситу коллекцияларында сақтау жөнінде жұмыстар жүргізілуде. Нихоаға мәдени және ғылыми зерттеулер үшін келуді жоспарлаған адамдар аралға түсу үшін USFWS-тен арнайы рұқсат алуы керек, бұл Нихоаның нәзік экожүйесіне жат түрлердің ену қаупін азайтуға бағытталған.

Геология және география

Нихоа – Гавай аралдарынан басталатын жанартаулық аралдар, атоллдар және су асты тауларының тізбегінің бір бөлігі, Гавай аралдарының оңтүстік-шығысынан басталып, Солтүстік-батысқа қарай Алеут аралдарына дейін созылады. Бұл – адам тұрмайтын Солтүстік-батыс Гавай аралдарындағы (NWHI) он аралдың ең жасы, 7,2 миллион жыл бұрын пайда болған; ең көнесі – Куре атолы, ол 30 миллион жыл бұрын қалыптасқан. Мыңжылдықтар бойы Нихоа айтарлықтай эрозияға ұшырады; Некер, Француз фрегаттары және Гарднер шыңдарымен бірге Нихоа – әлі де ашық базальт тау жыныстарында сақталған NWHI-дағы төрт аралдың бірі. Аралдың оңтүстік жағында орналасқан алты аңғар солтүстіктен оңтүстікке қарай төмен қарай бағытталған: Батыс аңғары, Батыс Палм аңғары, Миллер аңғары, Орта аңғар, Шығыс Палм аңғары және Шығыс аңғары. Аңғарлар оңтүстік жағындағы Адам шығанағына қарай еңкейеді, онда теңіз шұңқыры да бар. Нихоаның ерекшеліктерінің ішінде оның сыртқы түріне байланысты аталған Ит Басы шыңы (358 фут (109 м)) және жанартаулық бөгет – Пиннакл шыңы (626 фут (191 м)) бар, ол нашар төзімді тау жыныстары эрозияға ұшырағанда және берік тау жыныстары сыртқы ортаға ашылғанда пайда болған. Аралдағы жалғыз жазық жер – Миллер шыңының жанындағы Альбатрос платосы. Devil's Slide – айналадағы биіктіктен тәуелсіз 700 фут (213 м) тереңдікке түсетін тар жарық. Альбатрос платосынан солтүстікке қарай созылып, тік жартасқа дейін 190 фут (58 м) биіктіктен тікелей мұхитқа құлайды. Осы жарқабақта сирек кездесетін папоротниктер мен бірнеше эндемикалық түрлер өседі, соның ішінде алып сүңгілер де бар. Аралдың ұзындығы шығыстан батысқа қарай 1371 метр, ал ені 274–914 метр.

Экология

Нихоаға қол жеткізу қиын болғандықтан және ірі гуано кен орындарының болмауы аралды адамдар үшін тартымсыз етіп, оның эндемикалық түрлерін жойылудан сақтауға көмектесті. Нихоаның кішкентай өлшеміне байланысты, оның эндемикалық организмдерінің көпшілігі қауіпті жағдайда, себебі бір ғана апат, мысалы, аралды қамтитын өрт немесе жағымсыз түрлердің енгізілуі бүкіл популяцияны құрта алады. Мұндай жағымсыз түрлердің бірі – сұр құс шегірткесі, Schistocerca nitens; 1999 және 2003 жылдар аралығында шегірткелер аралдағы өсімдіктердің көп бөлігін жойды және Нихоадағы өсімдіктердің сау болуына нақты қауіп тудырды. Келесі жылы олардың саны азайды және өсімдіктер қайтадан гүлденді. Шегірткелер, мүмкін, Кауаи аралынан жел арқылы Нихоаға келген. Аралдың солтүстік жағындағы жартастар көбінесе жалаңаш, ал еңісті аңғарлар түрлі-түрлі шөптермен және бұталармен жабылған.

Ежелгі тарих

Нихоа ертедегі гавайлықтарға жақсы таныс болған. Археологиялық экспедициялар кең ауқымды тарихи егіншілік террасалар мен үйлердің орналасқан жерлерін тапты. Кем дегенде бір орын біздің заманымыздың 1-ші мыңжылдығына, шамамен 867 және 1037 жылдар аралығына дейін дауланған. Нихоада қанша адам тұрғандығына күмән бар, себебі үлкен террасалар көптеген адамдарды мекендегенін көрсетеді, бірақ тұщы су өте аз. Археологтар Кеннет Эмори мен Пол Клегорнның пікірінше, аралда 100-ге дейін адам тұруға мүмкін болған, бірақ егер арал бұрын орманды болса, онда қазіргі жағдайға қарағанда таза су көлемі арта түсер еді. Аралдың маңыздылығын ескере отырып, 1988 жылы ол Тарихи орындардың ұлттық тізіміне енгізілді, ал 2006 жылдың маусымында Папаханаумокуакеа теңіз ұлттық ескерткішінің құрамына кірді. Нихоа, солтүстік-батыстағы Некер аралымен бірге, Гавайи архипелагының ең солтүстік, оқшауланған, кішкентай және құрғақ жанартаулық аралдарының бірі болып табылады және ең аз шаң мен тефра мөлшерін алады. Осының барлық белгілері Тынық мұхиты аралдарындағы орманның жойылуын күшті болжайды. Нихоаның тасталуы орманның жойылуымен байланысты болуы мүмкін, бірақ бұл әлі дәлелденбеген, және 1928 жылы жүргізілген зерттеу жұмыстары барысында ірі аңғарларда ағаштардың шағын тоғайлары анықталды. Аралдағы археологиялық орындар Гавайи аралдарындағы басқа да орындарға ұқсас, аралдың тік беткейлеріндегі тұру және шаруашылыққа пайдаланылған ықтимал топырақ және тас террасалар, үңгірлер мен хайауларды қамтиды. Кейбір ғалымдар Нихоаны Некер аралымен жұптас деп санайды, бірақ соңғысында тұрақты халық болмаған сияқты. Осы формадағы айырмашылықтың арқасында ғалымдар осы құрылымдарды сипаттағанда 'heiau' емес, 'marae' терминін жиі қолданады, және кейбір ғалымдар формадағы өзгеріс Гавайидегі діни тәжірибелердегі өзгерістерді көрсетеді деп санайды.