Кіріспе

Неміс СС офицері және Холокост қылмыскері (1894–1945)

Артур Небе (; 13 қараша 1894 – 21 наурыз 1945) – нацистік Германияның қауіпсіздік және полиция аппаратында маңызды лауазымдарды атқарған неміс СС офицері және 1941 жылдан бастап Холокосттың ірі қылмыскері болды. Небе 1936 жылы Пруссия полициясының қатарында өсіп, нацистік Германияның қылмыстық полициясының (Криминальполицей; Крипо) басшысы болды, ол 1939 жылы Рейх қауіпсіздік бас басқармасына (РСХА) қосылды. 1941 жылы Кеңес Одағына Германияның басып кіруінен бұрын Небе СС-тің төрт мобильді өлім отрядының бірі – Эйнзацгруппа Б командирі болып қызмет етуге ерікті болды. Бұл отряд қазіргі Беларусь аумағындағы Армиялар тобының тыл аймағында орналасты және 1941 жылдың қараша айына дейін 45 000-нан астам құрбан болғандарды тіркеді. 1941 жылдың соңында Небе Берлинге қайта оралды және РСХА-дағы қызметін жалғастырды. Небе Крипоға 1944 жылдың шілдесінде Адольф Гитлерді өлтіруге жасалған сәтсіз талпырыстан кейін сотталғанға дейін басшылық етті. Соғыстан кейін Небенің мансабы және Гитлерге қарсы 20 шілдедегі қастандыққа қатысы аман қалған қастандықтардың бірнеше тарапынан жазылды, олар оны кәсіби полицей және белсенді нацизмге қарсы күрескен адам ретінде бейнеледі. Алайда, бұл бейнелеулерді тарихшылар жоққа шығарды, олар оны расизм мен мансапқорлықпен жетекшілік еткен мүмкіндікті пайдаланушы және жаппай қырғын жасаушы ретінде сипаттайды.

Полициядағы мансабы

1894 жылы Берлинде мектеп мұғалімінің ұлы ретінде дүниеге келген Небе, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскери қызметке ерікті түрде жазылып, өзінің еңбегімен көзге түсті. 1920 жылы ол Берлиндегі детективтік күштерге, Криминаль полициясына (Kripo; Криминаль полициясы) қосылды. 1923 жылы полиция инспекторы, ал 1924 жылы полиция комиссары атағын алды. Небе консервативті ұлтшыл болды және 1930 жылдары елдің оңшыл билікке өтуіне қолдау көрсетті. 1931 жылдың шілдесінде ол нацистік партияға (574 307 нөмірі) және СС-ке (280 152 нөмірі) қосылды. Небе Берлиндегі қылмыстық полициядағы нацистердің байланысшысы болды, Курт Далуге басқарған ерте Берлин СС тобымен байланыста болды. 1932 жылдың басында Небе және басқа нацистік детективтер Берлин полициясының Ұлттық-социалистік (НС) азаматтық қызмет қоғамын құрды. 1933 жылы ол Берлин полициясы бас басқармасында қызмет еткен Ханс Бернд Жизевиуспен танысты; соғыстан кейін Жизевиус Небедің нацистік кезеңдегі қызметі туралы мойынбұрушы еңбек жариялады. 1935 жылы Небе Пруссияның қылмыстық полициясының басшысы болып тағайындалды. 1941 жылдың 9 қарашасында СС группфюрері және полиция генерал-лейтенанты шеніне ие болды.

Ұлттық қылмыстық полиция бастығы

1936 жылдың шілдесінде Пруссияның қылмыстық полициясы Германияның орталық қылмыстық тергеу бөліміне айналды, ол Рейхскриминальполицейамат (Райх қылмыстық полиция басқармасы немесе РКПБ). Ол құпия мемлекеттік полиция, Geheime Staatspolizei (Гестапо) бірге Sicherheitspolizei (СіПо) құрамына біріктірілді, оның жалпы басшылығы Рейнхард Гейдрихке берілді. Небе Гейдрихке есеп беретін РКПБ басшысы болып тағайындалды. Крипоның Гейдрих бақылауына қосылуы нацистік полициялық мемлекеттің негізін нығайтуға көмектесті. Бұл Германиядағы полиция және қауіпсіздік күштеріндегі басшылық лауазымдарда SD, Гестапо және Крипо қызметкерлерінің араласуына әкелді. 1939 жылдың 27 қыркүйегінде Гиммлер Рейх қауіпсіздік бас басқармасын (Reichssicherheitshauptamt немесе РСББ) құруды бұйырды; жаңа ұйым барлау қызметін, қауіпсіздік қызметін, құпия мемлекеттік және қылмыстық полицияны қамтыды. РСББ бірнеше негізгі бөлімдерге бөлінді, соның ішінде Крипо, ол РСББ-ның V бөліміне айналды. Небе қабылдаған Крипоның мақсаты – «қылмысты жою» болды. Оның басшылығымен, еркіндіксіз ұстау және қамауға алу өкілеттіктерімен жабдықталған Крипо Гестапо сияқты әрекет ете бастады, соның ішінде «қорғауға алу» және «әлеуметтік бейімдемеушілікке» ұшырағандарды жаппай ұстауға қатысты. 1939 жылы Небе өзінің қылмыстық полиция басқармасының комиссары, Штутгарттан Кристиан Виртті, мүгедектерді қасақана жою (өлтіру) бағдарламасын жүргізген «T4» әрекетіне жіберді. Сондай-ақ 1939 жылы Крипо басшысы ретінде ол Синти және Рома халқына қарсы жоспарланған науқандарды талқылауға қатысты. Небе Берлиннің «цыгандарының» еврейлермен және шығыстағы басқа да резервацияларға жіберуін де қалады. 1939 жылдың қазан айында ол Адольф Айхманға «Ниско жоспары» бойынша Синти және Рома халқын Польшаға тасымалдауға тапсырды. Қараша айында Небе Гитлерге жасаған сәтсіз қастандықтан кейін Георг Эльсерді тексерді және Эльсердің жалғыз өзі әрекет еткенін айтқанда шындықты айтып отырғанына көз жеткізді.

Әскери топ B

1941 жылы нацистердің Барбаросса операциясы барысында Кеңес Одағына шабуыл жасауға дейін, Польшада бұрын қызмет еткен Einsatzgruppen ұтқыр өлім отрядтары қайта құрылып, Рейнхард Гейдрихтің жалпы басқаруына қайтадан берілді. Небе өз еркімен Einsatzgruppe B отрядын басқаруға келісті, бұл отряд шабуыл барысында Армия тобының орталық аймағының тыл бөлігінде жұмыс істеді. Отрядтың міндеті – еврейлерді және басқа да "керексіз" деп есептелгендерді, мысалы, коммунистерді, "цығандарды", "азиялықтарды", мүгедектерді және вермахт басып алған аумақтардағы психиатриялық ауруханалардағы пациенттерді жою болды. Айнзатсгруппа сонымен қатар әскер берген кепілдерді және соғыс тұтқындарын да атып өлтірді.