Көрінбейтін театр: Әлеуметтік мәселелерді қоғамдық ортада сахналау
Invisible theater
Көрінбейтін театр: көшеде немесе сауда орталығында өтетін, көрермендерді қатыстыратын жасырын қойылым. Бразилиялық театршы А. Боалдың әлеуметтік театр өнері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Көрінбейтін театр – адамдар әдетте театр көретін жер деп ойламаса, мысалы көшеде немесе сауда орталығында қойылатын театрлық қойылымның бір түрі. Орындаушылар осы қойылым екенін оны бақылап отырғандардан және қатысуды қалағандардан жасырады, соның арқасында көрермендер оны нақты, сахналаусыз оқиға деп қабылдайды. Бразилиялық театр режиссері Аугусто Боал және Панайотис Ассимакопулос 1960 жылдары Аргентинада болғанда, Боалдың "Қысымға ұшырағандар театрының" аясында осы форманы дамытты. Бұл театр Бразилия мен Аргентинадағы күшейе берген репрессивтік диктатура кезінде қалыптасты. Көрінбейтін театрдың мақсаты – көрермендер мен "көрнекі актерлер" білмейтіндей, күнделікті өмірдегі қысымды көрсету. Кейін Боал форум театрын дамытуға көшті.
Invisible theatre is a form of theatrical performance that is enacted in a place where people would not normally expect to see one, for example in the street or in a shopping centre. Performers disguise the fact that it is a performance from those who observe and who may choose to participate in it, thus leading spectators to view it as a real, unstaged event. The Brazilian theater practitioner Augusto Boal and Panagiotis Assimakopoulos developed the form during their time in Argentina in the 1960s as part of Boal's Theatre of the Oppressed, which focused on oppression and social issues. Invisible theatre developed in the context of increasingly repressive dictatorship in Brazil and Argentina. The purpose of invisible theatre was to show oppression in everyday life, in an everyday setting, without the audience or "spect actors" knowing. Boal went on to develop forum theater.
Аргентинадағы көрінбейтін театр
Көрінбейтін театр Буэнос-Айресте полиция билігінен аулақ, қоғамдық және қатысушылық әрекет ретінде дамыды. Бразилиялық Аугусто Боал 1971 жылдан 1976 жылға дейін Аргентинада сүргінде болып, актерлер тобымен бірлесіп, өзінің алғашқы көрінбейтін театр тәжірибесін жасады. Ойын бір мейрамханада түскі ас уақытында өтті, актерлер әртүрлі үстелдерде отырды. Бір актер а-ля-картқа тапсырыс берді, бірақ түскі ас бітірген соң официантқа 70 сольді төлей алмайтынын айтты. Ол еңбегімен төлеуге ұсыныс жасады және официанттан қоқысты шығарып тастағаны үшін қанша алатынын сұрады. Басқа үстелде отырған актер, қоқыс жинаушыға сағатына 7 соль төленетінін хабарлады. Тағы бір актер, тағы бір үстелде, бағбанға сағатына 10 соль төленетінін айтты. Соңында актерлердің тағы бір мүшесі мейрамхана клиенттерінен шотты төлеу үшін ақша жинай бастады. Боал театрды өздері көрермен екенін сезбейтін көрермендерге жеткізді; ол көрінбейтін театрға қатысатын актерлердің актер екенін жасыруы өте маңызды екенін айтты. Көрінбейтін театрдың алғашқы кезеңдеріндегі мақсаты – қоғамның әлеуметтік теңсіздіктер туралы хабардарлығын арттыру және наразылық білдіруге арналған алаң құру болды.
Invisible theatre was developed in Buenos Aires as public and participatory action that avoided police authority. The Brazilian Augusto Boal was in exile in Argentina from 1971 to 1976 and created his first invisible theatre experiment in collaboration with a group of actors. The performance took place in a busy restaurant at lunchtime, with actors sitting at different tables. One actor ordered à la carte, but at the end of the lunch told the waiter that he could not pay the 70 soles. He offered to pay with his labour and asked the waiter how much he would get paid taking out the rubbish. Another actor, seated at another table, informed the customers that a rubbish collector gets paid 7 sole per hour. Yet another actor, at yet another table, told everyone that a gardener gets 10 soles per hour. Eventually another member of the cast started to collect money from the restaurant customers to pay the bill. Boal took theatre to an audience who did not recognise that they were the audience; he argued it was critical that actors participating in the invisible theatre did not reveal that they were actors. In its early phase, invisible theatre aimed to raise public awareness of class differences and to provide a forum for articulating dissent.
Еуропадағы көрінбейтін театр
1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында Боал Сицилияда, Стокгольмде, Парижде және басқа да еуропалық қалаларда, Париж метросы мен Стокгольмдегі паромдар сияқты көпшілік орындарда көрінбейтін театрлық қойылымдар қойды. Бұл қойылымдар расизм, жасы бойынша кемсітушілік, сексизм және үйсіздік сияқты мәселелерді көтерді.
In the late 1970s and the early 1980s Boal staged invisible theatre performances in Sicily, Stockholm, Paris and other European cities, in public locations like the Paris Metro and on Stockholm ferries. These performances tackled issues such as racism, ageism, sexism and homelessness.
Бразилиядағы көрінбейтін театр
1986 жылы Бразилияға оралған Боал Рио телеарнасы үшін апта сайынғы көрінбейтін театрды жасады. Бір бөлімінде қара терілі бір ер адам өзін базарда құл ретінде сатты және көпшілікке 19 ғасырғы құлдан да аз табыс табатынын мәлімдеді.
When Boal returned to Brazil in 1986, he produced a weekly invisible theatre for a Rio TV station. In one episode a dark skinned man sold himself as a slave in the market, informing the crowd that he earned less than a 19th century slave.
Оқиғалармен салыстыру
Тарихи тұрғыдан алғанда, көрінбейтін театр Аргентинада Оскар Мосаттаның қойылымдарынан кейін пайда болды. Мосатта 1966 жылы Нью-Йоркте осындай өнер көрсетімдерін көргеннен кейін 1960-шы жылдардың соңында оқиғаларды ұйымдастырды. Оқиғалар да белгілі бір мәселеге назар аудару үшін қолданылады, театр немесе галереядан тыс жерде өтеді және сценарий бойынша дайындалған, бірақ көрермендер олар оқиғаға қатысып жатқанын біледі. Боал "Латын Америкасының халық театры техникалары" еңбегінде көрінбейтін театр мен оқиғаның ерекшелігін былай түсіндіреді: "Көрінбейтін театрды оқиғамен шатастыруға болмайды, себебі оқиға – ерекше, хаотикалық театрлық оқиға, онда кез келген нәрсе болуы мүмкін, анархиялық түрде." ["Көрінбейтін театрды оқиғамен шатастыруға болмайды, бұл – ерекше театрлық оқиға, хаотикалық, онда кез келген нәрсе болуы мүмкін, анархиялық."]
Historically, invisible theatre developed after happenings had been staged in Argentina by Oscar Mosatta. Mosatta had staged happenings in the late 1960s after he had attended such performances in New York in 1966. While happenings are also used to raise awareness about an issue, take place outside a theatre or gallery, and are scripted, the audience is aware that they are attending a happening. Boal states in Tecnicas latinoamericanas de teatro popular that invisible theater and happenings are distinct: "El teatro invisible no debe ser confundido con el happening, que es un hecho teatral insólito, caótico, en que todo puede ocurrir, anárquicamente." ["Invisible theater must not be confused with the happening, which is an unusual theatrical event, chaotic, in which anything can occur, anarchically."]