Юлиус Шаудер: Польшалық математик және ғылыми мұрасы
Juliusz Schauder
Юлиус Шаудер (1899-1943) – поляк математигі, функционалдық анализ, дифференциалдық теңдеулер және математикалық физика саласындағы еңбектерімен танымал.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польша математигі (1899–1943)
Polish mathematician (1899–1943)
Джулиус Павел Шаудер (21 қыркүйек 1899 – қыркүйек 1943) – функционалдық талдау, дербес дифференциалдық теңдеулер және математикалық физика салаларындағы еңбектерімен белгілі польшалық математик.
Juliusz Paweł Schauder (; 21 September 1899 – September 1943) was a Polish mathematician known for his work in functional analysis, partial differential equations and mathematical physics.
Өмір және мансап
1899 жылы 21 қыркүйекте Львов қаласында еврей тегінен шыққан заңгердің отбасында дүниеге келген ол, мектепті бітірген соң бірден Австро-Мажарстан армиясына алынып, Италия майданында соғысқа қатысты. Ол тұтқындалып, Италияда түрмеге қамалды. 1919 жылы Львов университетіне қабылданды және 1923 жылы докторлық диссертациясын қорғады. Бірақ университетте жұмысқа орналаса алмады, орта мектепте мұғалім болып жұмыс істеп, зерттеулерін жалғастырды. Керемет нәтижелерінің арқасында 1932 жылы Лейпциг және әсіресе Париж қалаларында бірнеше жыл бойы оқуға мүмкіндік беретін стипендия алды. Парижде ол Жан Лереймен өте табысты ынтымақтастық бастады. 1935 жылы Шаудер Львов университетінде аға ассистент лауазымын иеленді. Шаудер, Станислав Мазурмен бірге, 1936 жылы Ослода өткен Халықаралық математиктер конгресінің шақырылған баяндамашысы болды. Шаудер еврей болғандықтан, 1941 жылы Львовқа неміс әскерлерінің басып кіргеннен кейін жұмысын жалғастыру мүмкін болмады. Львов геттосы құрылмас бұрын, ол Людвиг Бибербахқа қолдау сұрап хат жазды. Бірақ Бибербах оның хатын Гестапоға жіберді, соның салдарынан Шаудер тұтқындалды. Швейцариялық математиктерге жазған хаттарында өзінің маңызды жаңа нәтижелері бар екенін, бірақ оларды жазуға қағаз жетпегенін айтты. Ол, шамасы, 1943 жылдың қазан айында Гестапо тарапынан өлім жазасына кесілді. Оның математикалық еңбектерінің көп бөлігі функционалдық анализ саласында, ол Польшаның ірі математиктер тобының, яғни Львов математикалық мектебінің мүшесі еді. Олар осы салада пионер болды және қазіргі заманғы анализдің барлық саласында кеңінен қолданыс тапты. Шаудер ең белгілісі – Шаудердің тұрақты нүкте теоремасы, ол түрлі мәселелерде шешімдердің бар екенін дәлелдеудің маңызды құралы, Шаудер базистері (Хилберт кеңістіктерінен Банах кеңістіктеріне ортонормальды базистің жалпылауы) және Лерей-Шаудер принципі, априорі бағалаулар негізінде дербес дифференциалдық теңдеулердің шешімдерін табудың әдісі.
Born on 21 September 1899 in Lwów to a lawyer father of Jewish descent, he was drafted into the Austro Hungarian Army right after his graduation from school and saw action on the Italian front. He was captured and imprisoned in Italy. He entered the university in Lwów in 1919 and received his doctorate in 1923. He got no appointment at the university and continued his research while working as teacher at a secondary school. Due to his outstanding results, he obtained a scholarship in 1932 that allowed him to spend several years in Leipzig and, especially, Paris. In Paris he started a very successful collaboration with Jean Leray. Around 1935 Schauder obtained the position of a senior assistant in the University of Lwów. Schauder, along with Stanisław Mazur, was an Invited Speaker of the International Congress of Mathematicians in 1936 in Oslo. Schauder was Jewish, and after the invasion of German troops in Lwów 1941 it was impossible for him to continue his work. Even before the Lwów ghetto was established he wrote to Ludwig Bieberbach pleading for his support. Instead, Bieberbach passed his letter to the Gestapo and Schauder was arrested. In his letters to Swiss mathematicians, he wrote that he had important new results, but no paper to write them down. He was executed by the Gestapo, probably in October 1943. Most of his mathematical work is in the field of functional analysis, being part of a large Polish group of mathematicians, i. e. the Lwów School of Mathematics. They were pioneers in this area with wide applications in all parts of modern analysis. Schauder is best known for the Schauder fixed point theorem, which is a major tool to prove the existence of solutions in various problems, the Schauder bases (a generalization of an orthonormal basis from Hilbert spaces to Banach spaces), and the Leray−Schauder principle, a way to establish solutions of partial differential equations from a priori estimates.
Еске алу
Шаудер медалі – Польшаның Торунь қаласындағы Николай Коперник университетінің Шейдер сызықты емес зерттеулер орталығымен сызықты емес талдаудағы топологиялық әдістерге қатысты маңызды жетістіктері үшін жеке тұлғаларға табыс етіледі.
The Schauder Medal is awarded by the J. P. Schauder Center for Nonlinear Studies at the Nicolaus Copernicus University in Toruń, Poland, to individuals for their significant achievements related to topological methods in nonlinear analysis.