Кіріспе
Неміс математигі Макс Август Зорн (; 6 маусым 1906 – 9 наурыз 1993) – неміс математигі. Ол алгебра, топтар теориясы және сандық талдау саласындағы маман болған. Ол ең белгілісі Зорн леммасымен танымал, бұл жиын теориясында қолданылатын әдіс, ол векторлық кеңістіктер және ретті жиынтықтар сияқты кең ауқымды математикалық құрылымдарға қолданылады. Зорн леммасын алғаш рет 1922 жылы Казимеж Куратовский, ал 1935 жылы Зорн тәуелсіз түрде ұсынды.
Max August Zorn (; June 6, 1906 – March 9, 1993) was a German mathematician. He was an algebraist, group theorist, and numerical analyst. He is best known for Zorn's lemma, a method used in set theory that is applicable to a wide range of mathematical constructs such as vector spaces, and ordered sets amongst others. Zorn's lemma was first postulated by Kazimierz Kuratowski in 1922, and then independently by Zorn in 1935.
Өмір және мансап
Зорн Германияның Крефелд қаласында дүниеге келген. Ол Гамбург университетінде оқыған. 1930 жылғы сәуір айында баламалы алгебралар тақырыбындағы диссертациясын қорғап, PhD дәрежесін алды. Өзінің зерттеулерін «Abhandlungen aus dem Mathematischen Seminar der Universität Hamburg» журналында жариялады. Зорн бөлінген октониондарды Зорнның векторлық матрицалық алгебрасы деп аталатын матрицалардың аралас түрі арқылы бейнелеуге болатынын көрсетті. Макс Зорн Галле университетінде ассистент болып тағайындалды. Бірақ, 1933 жылы нацистердің саясаты салдарынан Германиядан кетуге мәжбүр болды, сондықтан ол онда ұзақ жұмыс істей алмады. Немересі Эрик айтуынша, «[Макс] өмірінің көп бөлігінде ырылдап, жеңіл дауыспен сөйледі. Мұның себебін білетін аз болды, себебі ол осы оқиғаны көп итермелегеннен кейін ғана айтты. Оның айтуынша, 1933 жылы көшеде болған төбелес кезінде оның саясатына қарсы болған Гитлершіл топтың мүшелері мойнына шабуыл жасаған». Зорн АҚШ-қа көшіп келіп, Йель университетінде Стерлинг стипендиаты болып тағайындалды. Йель университетінде жұмыс істеген кезде, ол кейіннен Зорн леммасы деп аталған ең жоғары принципін баяндаған «Трансфинитті алгебрадағы әдіс туралы ескерту» деген мақаласын жазды. Бұл принцип жиынның кез келген ішкі жиын тізбегінің бірігісін қамтитындығын, сондай-ақ басқа ешқайсысына кірмейтін тізбекті, яғни ең үлкен элементті талап етеді. Ол осы принцитті сақиналар теориясы және өріс кеңейтулері саласындағы қолданыстармен мысалдармен түсіндірді. Зорн леммасы – таңдау аксиомасының басқаша түрі және осы себепті аксиомалық жиын теориясында зерттелуге лайық. 1936 жылы ол UCLA-ға көшіп, 1946 жылға дейін онда қалды. UCLA-да Зорн баламалы сақиналарды зерттеуді қайта қарастырып, кейбір баламалы сақиналардың нил радикалдарының бар екенін дәлелдеді. Ангус Э. Тейлордың сөзіне қарағанда, Макс UCLA-дағы ең ынталандыратын әріптесі болған. 1946 жылы Зорн Индиана университетінде профессор болып жұмысқа орналасты және 1971 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін сабақ берді. Ол Израиль Натан Херштейннің диссертация жұмысына жетекшілік етті. Зорн 1993 жылғы наурыз айында Индиана штатының Блумингтон қаласында жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды.
Отбасы
Макс Зорн Элис Шлоттаумен үйленді және олардың бір ұлы, Дженс, және бір қызы, Лиз болды. Дженс (19 маусым 1931 жылы туған) – Мичиган университетінде физика профессоры және шебер мүсінші. Макс Зорнның немересі Эрик Зорн 1986 жылдан 2021 жылға дейін «Чикаго Трибьюн» газетінде баған жазды; зейнетке шыққаннан кейін Эрик Зорн «The Picayune Sentinel» атты Substack жаңалықтар бюллетенін бастады, ол Макс Зорн Индиана университетінде оқып жүрген жылдары таратқан математикалық бюллетеннің атымен аталады. Макстың шөбересі Александр Волкен Зорн 2018 жылы Калифорния университетінен (Беркли) математика ғылымы бойынша докторлық диссертациясын қорғады.