Римдік әскери қызметтен босатылғандығы туралы куәлік
Roman military diploma
Римдік әскери дипломдар: құрметті зейнеткерлік куәлігі, азаматтық беру. 52-284 ж.ж. жасалған, әскерде қызмет еткендерге арналған құжаттар туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Римдік құрметті босату куәлігі
Roman honourable discharge certificate
Римдік әскери дипломы – бұл қолаға жазылған, иесінің Рим қарулы күштерінен құрметпен босатылғанын және/немесе императордан қызметі үшін сыйлық ретінде Рим азаматтығын алғанын куәландыратын құжат. Диплом – Рим императорының конституциясының (жарлық) түпнұсқасының нотариалды куәландырылған көшірмесі болып табылады, онда полк (немесе бөлім) бойынша құқығы бар ардагерлердің тізімі келтірілген. Конституция үлкен қола табаққа жазылып, Римдегі әскери мұрағатта сақталған (мұндайлары табылған жоқ; олар кейінірек балқытылған болуы мүмкін).
A Roman military diploma was a document inscribed in bronze certifying that the holder was honourably discharged from the Roman armed forces and/or had received the grant of Roman citizenship from the emperor as reward for service. The diploma was a notarised copy of an original constitutio (decree) issued by the emperor in Rome, listing by regiment (or unit) the eligible veterans. The constitutio, recorded on a large bronze plate, was lodged in the military archive at Rome (none such has been found; presumably they were melted down in later times).
Тарих
Дипломдар Принципат кезеңінде (52–284 жж.) Рим қарулы күштерінің пегринилерді, яғни Рим империясының азаматтары емес тұрғындарын (І және ІІ ғасырлардағы империя халқының басым көпшілігі) қатарына кірген және әскери қызметтен зейнеткерлікке шыққандарға берілді. Мұндай корпустар: Римдік көмекші әскерлер, Римдік флот, преториандық гвардияның атты әскері (equites singulares Augusti) және cohortes urbanae (Рим қаласының қоғамдық тәртіп батальондары) болды. Алғашқы белгілі диплом император Клавдий (б.з.д. 41–54) тұсында 52 жылы шығарылды, ол 25 жыл қызмет еткеннен кейін (флотта 26 жыл) азамат емес көмекшілерге Рим азаматтығын беру тәжірибесін реттегендей. Әдетте, дипломдар босатылған легионерлерге берілмейтін, себебі легиондарға тек римдік азаматтар ғана қабылданатын. Дегенмен, легионерлік дипломдар 68/69 жылғы Азамат соғысынан кейін ерекше жағдайларда берілді. Төтенше шара ретінде I және II Classica (кейін қайта құрылып, сәйкесінше I және II Adiutrix деп аталды) есімді 2 жаңа легион негізінен теңіз жаяу әскерінен құрылды, олардың көпшілігі азаматтыққа ие болған жоқ. Дағдарыс аяқталғаннан кейін олардың барлығына Рим азаматтығы берілді. 212 жылы император Каракалла шығарған Constitutio Antoniniana империяның барлық тұрғындарына Рим азаматтығын берді, осылайша екінші сыныпты пегрини мәртебесі жойылды. Бұл әскери дипломдарды көбінесе қажетсіз етті, және іс жүзінде соңғы белгілі көмекші дипломдар б.з. 203 жылына дейін сақталды. Бірақ теңіз флотында, преториандық гвардияның атты әскерінде және cohortes urbanae-де қызмет еткендерге дипломдар 3 ғасырдың соңына дейін беріле берді. Мұны Рим империясының сыртынан келген варварлардың сол бөлімдерге әлі де қабылданып жатқанымен түсіндіруге болады.
Diplomas were issued during the Principate period (52–284 AD) to retiring veterans who had served in those corps of the Roman armed forces which enlisted peregrini, that is, inhabitants of the Roman empire who were not Roman citizens (the vast majority of the empire's population in the 1st and 2nd centuries). Such corps were: the [[Roman auxiliaries; Roman navy, the Praetorian Guard's cavalry (equites singulares Augusti); and the cohortes urbanae (the City of Rome's public order battalions). The first known diploma dates from AD 52, under emperor Claudius (r. 41–54), who appears to have regularised the practice of granting Roman citizenship to non citizen auxiliaries after 25 years' service (26 in the navy). Diplomas were not normally issued to discharged legionaries, as the legions recruited Roman citizens only. However, legionary diplomas were exceptionally issued after the Civil War of 68/69 AD. As an emergency measure, 2 new legions, the I and II Classica (later reconstituted and renamed as I and II Adiutrix, respectively) were formed mainly from naval marines, many of whom did not hold citizenship. At the end of the crisis, these were all awarded Roman citizenship. In 212, the Constitutio Antoniniana, issued by the emperor Caracalla, granted Roman citizenship to all the inhabitants of the empire, thus ending the second class peregrini status. This made military diplomas largely redundant, and indeed the last known auxiliary diplomas date from AD 203. But diplomas for service in the navy, Praetorian Guard cavalry and the cohortes urbanae continued to be issued until the late 3rd century. This might be explained by the fact that barbari (foreigners from outside the Roman empire) were still recruited for those units.
Берілген құқықтар
Ардагерге Рим азаматтығы берілді, бұл маңызды құқықтық және салықтық артықшылықтармен бірге келді, соның ішінде империяның барлық азамат емес халқы төлейтін жеке салықтан (tributum capitis) босатылу да осыған кірді. Азаматтық ардагердің заңды балаларына да берілді, бірақ оның әйел серігіне берілмеді. Шамамен 140 жылға дейін ардагердің қызмет ішінде туған барлық балалары оған ие болатын. Осы мерзімнен кейін, азаматтық тек ардагердің қызметтен босатылғаннан кейін туған балаларына берілді (егер ардагер әскери тізімге алынар алдында туған балаларын тіркемеген болса). Кейбір тарихшылар бұл кері қадамға күмән келтірді және қолда бар мәліметтердің дұрыс еместігіне мүмкіндік бар. Император Септимий Севердің (197–211 жж.) билігіне дейін әскери қызметкерлерге заң бойынша үйленуге тыйым салынды. Бірақ көптегендер жергілікті әйелдермен берік қарым-қатынас құрып, отбасыларын өсірді. Дипломдар мұндай одақтарды кейіннен заңдастырып, босатылған ардагерге азаматтықтан өзге, «конубиум» (заңды неке) құқығын берді, себебі Рим азаматтарына азамат емес адамдармен некеге тұруға рұқсат етілмеген (егер соңғысы «латын құқығына» ие болмаса). Император Адрианның (117–38 ж.т.) ерекше жарлығы 3 дипломда сақталған, ол ардагердің балаларымен қатар, ата-аналары мен туыстарына да азаматтық берді.
The veteran was granted Roman citizenship, which carried important legal and fiscal advantages, including exemption from the poll tax (tributum capitis) payable by all non citizen subjects of the empire. Citizenship was also granted to the veteran's natural children, but not to his female partner. Until ca. 140, all children born to the veteran during his term of service were eligible. After that date, it appears that the grant was restricted to children born after the veteran's discharge (unless the veteran had registered children born before his enlistment). This seemingly retrogressive step has been doubted by some historians, and it is possible that the available evidence is garbled. Until the time of emperor Septimius Severus (r. 197–211), serving soldiers were legally prohibited to marry. In practice, many formed stable relationships with local women and brought up families. Diplomas retrospectively regularised such unions by granting the discharged veteran, in addition to citizenship, the right of conubium ("inter marriage"), which was necessary as Roman citizens were not legally permitted to marry non citizens (unless the latter possessed "Latin Rights"). An exceptional constitutio of emperor Hadrian (r. 117–38) is known from 3 diplomas, which granted citizenship to the beneficiaries' parents and siblings, in addition to their children.
Сипаттама
Диплом бір-біріне ілмектермен жалғанған екі қола тақтадан тұрды. Екі тақтаның да екі жағына жазулар қашалған. Дипломның толық мәтіні «табула 1» деп аталатын тақтаның сыртқы жағына қашалған, ал «табула 2» тақтасының сыртқы жағында 7 куәгердің есімдері, олардың мөрлері металл жолақтармен жабылған және қорғалған (мұндай мөрлер органикалық материалдан жасалғандықтан, көбінесе сақталмайды). «Табула 1» тақтасындағы мәтін екі ішкі жағына да нақты көшірілген. Содан кейін тақталар бүгіліп, жабылып, мөрленген, сонда сыртқы жазу мөрді бұзбай-ақ оқылған. Ішкі жазу Римде жарияланған конституция мәтінінің ресми, нотариалды куәландырылған көшірмесі болды. Екі рет жазылған мәтін мен мөрлер, болжам бойынша, жалғандау немесе өзгертуге қарсы қолданылған. Ықтимал сценарий бойынша, диплом иесі мөрленген дипломын зейнеткерлікке шығуға ниеттенген провинцияға немесе civitas-қа (қала/аудан) алып барар еді. Ол кейін дипломын провинциялық губернатордың кеңсесінде (немесе, мүмкін, жергілікті civitas кеңсесінде) архив сақтаушысына тапсырар еді. Архивші мөрлерді бұзып, ішкі жазудағы деректер сыртқы жазудағы мәліметтермен сәйкес келе ме екенін тексерер еді. Егер бәрі жайлы болса, ол диплом иесінің атын Рим азаматтарының тізіліміне енгізер еді.
The diploma consisted of two bronze tablets hinged together. Inscriptions would be engraved on each side of both plates. The full text of a diploma was engraved on the outer side of the so called tabula 1, while the outer side of tabula 2 displayed the names of 7 witnesses, their seals covered and protected by metal strips (such seals have rarely survived, being of organic material). The text of tabula 1 was reproduced exactly on the two inner sides. The plates would then be folded shut and sealed together, so that the external inscription would be legible without breaking the seals. The internal inscription was the official notarised copy of the text on the constitutio published in Rome. The double inscription and seals were presumably to prevent forgery or alteration. In a likely scenario, the holder would take the sealed diploma to the province or civitas (city/county) where he intended to live in retirement. He would then present the diploma to the keeper of archives either at the provincial governor's headquarters (or perhaps at his local civitas offices). The archivist could break the seals and check that the data on the internal inscription matched the external one. If all was in order, he would then enter the diploma holder's name onto the register of resident Roman citizens.
Ғылыми зерттеулердің маңызы
Принципаттан 800-ден астам диплом табылды және 650-ден астам жарияланды (бірақ олардың көпшілігі тек фрагменттер түрінде сақталған). Бұл Рим құжаттамалық материалдарының сирек кездесетін жиынтығын құрайды, оның сақталуы папирус, ағаш немесе балауыз сияқты тозуға ұшырайтын материалдардың орнына металдан жасалғандығына байланысты. Дипломдардың тарихшылар үшін ерекше артықшылығы – олардың мерзімі көрсетілгендігі. Конституцияның күні императордың tribunicia potestas жылы ретінде жазылса, нотариалды куәландырылған көшірме (диплом) шығарылған күні айдың күні және қазіргі кезде қызмет ететін консулдардың есімдері арқылы берілген (сол себепті дипломдар консулдардың есімдерін анықтау үшін маңызды дерек көзі болып табылады). Бұл құжаттарда провинциялық губернатордың аты да көрсетілгендіктен, сенаторлардың мансап жолдары туралы құнды мәліметтер ұсынады. Сонымен қатар, дипломдарда әдетте бір провинцияда бір уақытта қызмет еткен бірнеше қосымша бөлімшелердің аттары тіркеледі, себебі олар көбінесе партиялармен шығарылады. Осылайша, бір дипломда бір конституцияға енген 25 бірлікке дейін аттар болуы мүмкін, бұл империяның түрлі провинцияларындағы қосымша бөлімшелердің орналасуы туралы маңызды мәліметтерді ұсынады. Конституциялар жеке бөлімшелер үшін, тіпті жекелеген ветерандар үшін де белгілі. Дипломға бенефициар туралы келесі ақпарат жазылады: бенефициардың полкі, полк командирінің аты, бенефициардың әскери шені, бенефициардың аты, әкесінің аты және тегі (ұлт, тайпа немесе қаласы); бенефициардың әйелінің аты, әкесінің аты және тегі; азаматтыққа қол жеткізген балалардың аттары.
Over 800 diplomas from the Principate have been found and over 650 published (although the majority have survived in only fragmentary form). This constitutes a rare corpus of Roman documentary material, whose survival is due to their being made of metal, rather than degradable material such as papyrus, wood or wax. A particular advantage of diplomas for historians is that they are dated. The date of the constitution was entered as the year of the emperor's tribunicia potestas; while the date of issue of the notarised copy (diploma) was given as the day of the month and the names of the Consuls currently in office (resulting in diplomas being an important source for the names of suffect consuls). As these documents also list the name of the provincial governor, they provide valuable data on senators' career paths. In addition, diplomas usually record the names of several auxiliary units which served in the same province at the same time, as they were normally issued in batches. Thus a single diploma may yield the names of as many as 25 units included in the same constitution, critical data on the deployment of auxiliary units in the various provinces of the empire at different times. Constitutions are also known just for individual units, even individual veterans. The following information on the beneficiary was usually recorded in the diploma: beneficiary's regiment, regimental commander's name, beneficiary's military rank, name of beneficiary, name of beneficiary's father and origin (nation, tribe or city); name of beneficiary's wife and name of her father and origin; and names of children granted citizenship.