Кіріспе

Сергей Прокофьев өзінің 5-ші симфониясын B-бемоль мажор тонында, Op. 100 нөмірімен, 1944 жылдың жазында Кеңес Одағында жазды.

Өмірбаян

1925 жылдан бастап Прокофьевтің композитор ретіндегі беделі артып, 1942 жылғы 7-ші фортепианолық сонатасы Сталин сыйлығымен (екінші дәрежелі) марапатталды. 5-ші симфониясын жазу алдында Прокофьев Кеңес Одағынан қаржылық қолдауға деген қажеттілігінің артуы және олардың осы қолдауды кері қайтару туралы айтқандары салдарынан Мәскеуге көшіп келді. 5-ші симфонияның тууы Прокофьевтің бұрынғы туындыларын жазу кезінде зерттелген музыкалық идеяларға байланысты, әсіресе 14 жыл бұрын жазылған До мажорлы 4-ші симфонияға. Прокофьев осы музыкалық мотивтерді Иваново қаласындағы Композиторлар үйінде болған кезінде, Кеңес Одағының Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысуы аясында, бір айдан кем уақыт ішінде фортепианоға арналған ноталарға түсірді. Шығарманың тұсаукесерінде ол оны "бостандық пен бақытты адамға, оның қуатты күштеріне, таза және асыл рухына арналған гимн" деп атағанын мәлімдеді. Ол былай деді: "Мен осы тақырыпты әдейі таңдадым демеспін. Ол менің ішімде туды және өзін-өзі білдіруді қалады. Музыка менің ішімде пісіп жетілді. Ол менің жанымды толтырды".

I қозғалысы

Бірінші бөлім тығыз құрылған соната түрінде: оның экспозициясы екі тақырыпты ұсынады, біреуі тыныш және сақталған, екіншісі скрипкалардың тремололық сүйемелдеуімен көтеріледі, содан кейін олар күрделі және шекті даму бөліміне енгізіледі. Бұл бөлім қызықтырулы кодамен, құлпыратын там-таммен және төменгі фортепиано тремололарымен аяқталады. Бірінші тақырып, мм. 1–7

мм. 8–10

мм. 29–30

Екінші тақырып, мм. 54–64

мм. 74–77

Жабылу тақырыбы, мм. 83–86

ІІ қозғалысы

Екінші бөлім – Прокофьевтің әдеттегі токката стиліндегі жабыспайтын шкерцо, үштік өлшемдегі орталық тақырыпты ұстап тұрады. мм. 3–10

мм. 56–58

мм. 112–115

мм. 120–127

мм. 154–157

III қозғалысы

Үшінші бөлім – арманға толы, ностальгиялық баяу бөлім, бірақ ол тыныш аяқталуға дейін құлшынысқа толы шыңға дейін жетеді. мм. 4–8

мм. 55–62

мм. 82–84

"құлшынысқа толы шың" мм. 125–131

IV қозғалысы

Финал виолончель хоры бірінші бөлімнің бірінші тақырыбын еске түсіретін баяу кіріспемен басталады, содан кейін ол нақты қозғалысқа, рондоға көшеді. Ойыншыл ("giocoso") басты тақырып екі тыныш эпизодпен қарама-қарсы қойылады, біреуі флейтамен, екіншісі - скрипкалар тобындағы хоралмен. Қозғалыс жеңіске жетуге ұмтылған кезде, музыка ашуға толы күйге айналады (репетиция 111), ол төменгі трубалардың кедергісіз үзулерімен стаккато "бұрыс ноталарды" (репетиция 113) ойнаған скрипка төрттігіне дейін төмендейді, бұл B-flat тағындағы оркестрлік біртұтастықты одан да ирониялы етеді. 3–6 тактылар.

Бірінші бөлімнен тақырып, 15–22 тактылар.

29–36 тактылар.

37–38 тактылар.

54–55 тактылар.

83–90 тактылар.

164–172 тактылар.

Премьера

Симфонияның премьерасы 1945 жылғы 13 қаңтарда Мәскеу консерваториясының Үлкен залында КСРО Мемлекеттік симфониялық оркестрімен, дирижері Прокофьевтің өзі басқарды. Ол сахнаға шыққанда артиллерия атып жатты. Ол атыс тоқтағанша күтті. Бұл көрермендерге үлкен әсер етті, ал олар Үлкен залдан шыққаннан кейін, атыс Қызыл Армияның Висла өзенінен Германияға өтіп жатқанын білді.

Белгілі жазбалар

ОркестрДирижерРекорд компаниясыЖазылған жылыФорматыНью-Йорк филармониялық симфониялық оркестріАртур РодзинскийColumbia Records1946LP/CDБостон симфониялық оркестріСергей КусевицкийRCA, Dutton1946LP/CDДания радиосы симфониялық оркестріЭрик ТюксенDecca1952LP/CDФиладельфия оркестріЭуген ОрмандиColumbia1958LPPhilharmonia OrchestraТомас ШипперсAngel, Medici Masters1957LP/CDOrchestre de la Société des Concerts du ConservatoireЖан МартинонRCA1959LPCleveland OrchestraДжордж ШелльSony1959LP/CDБостон симфониялық оркестріЭрих ЛейнсдорфRCA1963LP/CDNew York PhilharmonicЛеонард БернстайнSony1966LP/CDBerlin PhilharmonicГерберт фон КараянDeutsche Grammophon1968LP/CDLeningrad Philharmonic OrchestraЕвгений МравинскийRussian Disc, Leningrad Masters1968CDLeningrad Philharmonic OrchestraГеннадий РождественскийBBC1971CDConcerts Colonne OrchestraЖаша ОренштейнVox1972CD/LPOrchestre National de FranceЖан МартинонVox1974LP/CDMoscow Radio Symphony OrchestraГеннадий РождественскийMelodiya1975LPPhiladelphia OrchestraЭуген ОрмандиRCA1975CD (Тек қана Жапонияда)London Symphony OrchestraВальтер ВеллерDecca1976CDCzech Philharmonic OrchestraЗденек КошлерSupraphon1979CDIsrael Philharmonic OrchestraЛеонард БернстайнCBS Masterworks1980CDSaint Louis Symphony OrchestraЛеонард СлаткинRCA1984LP/CDConcertgebouw OrchestraВладимир АшкеназиDecca1985CDScottish National OrchestraНиме ЯрвиChandos1985CDLos Angeles Philharmonic OrchestraАндре ПревинPhilips1986CDLeningrad Philharmonic OrchestraМарис ЯнсонсChandos1987CDMoscow Philharmonic OrchestraДмитрий КитаенкоRCA1987CDOrchestre National de FranceМстислав РостроповичErato1988CDSlovak Philharmonic OrchestraШтефан ГунзенхаузерNaxos1989CDBerlin PhilharmonicСейджи ОзаваDeutsche Grammophon1990CDPhiladelphia OrchestraРиккардо МутиPhilips1990CDAtlanta Symphony OrchestraЙоэль ЛевиTelarc1991CDSt. Petersburg PhilharmonicЮрий ТемиркановRCA1991CDLondon Symphony OrchestraМайкл Тилсон ТомасSony Classical1991CDChicago Symphony OrchestraДжеймс ЛевайнDeutsche Grammophon1992CDCity of Birmingham Symphony OrchestraСаймон РэттлEMI1992CDNational Symphony Orchestra of UkraineТеодор КухарNaxos1995CDLondon Symphony OrchestraВалерий ГергиевPhilips2004CDConcertgebouw OrchestraМарис ЯнсонсRCO Live2016SACDThe Cleveland OrchestraФранц Вельсер-МёстThe Cleveland Orchestra2023SACD