Шостакович: Совет композиторы және пианистісінің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Дмитрий Дмитриевич Шостакович (1906–1975) – совет композиторы және пианині (1906–1975), совет дәуіріндегі ресейлік композитор және пианиношы, 1926 жылы оның Бірінші симфониясының тұсаукесерінен кейін халықаралық деңгейде танымал болды. Шостакович Кеңес Одағында ерте танылды, бірақ үкіметпен күрделі қарым-қатынасы болды. 1934 жылы жазған «Мценск уездiндегi Леди Макбет» операсы бастапқыда сәтті болды, бірақ кейіннен Кеңес үкіметі тарапынан айыпталып, оның мансабына қауіп тудырды. 1948 жылы оның туындылары Жданов доктринасы бойынша сыналып, бірнеше жылға созылған кәсіби салдарларға әкелді. 1956 жылы оның сын-пікірі алынып тасталғаннан кейін де, оның музыкасының орындалуы кейде мемлекеттік араласуларға ұшырады, мысалы, оның Он үшінші симфониясы (1962). Шостакович РСФСР Жоғарғы Кеңесінің (1947) және КСРО Жоғарғы Кеңесінің (1962 жылдан өмірінің соңына дейін) депутаты, сондай-ақ РСФСР Композиторлар одағының төрағасы (1960–1968) болды. Өмірі бойында ол Кеңес үкіметінен Ленин ордені сияқты маңызды наградалар алды. Шостакович өз шығармаларында әртүрлі музыкалық тәсілдерді үйлестірді. Оның музыкасына өткір контрасттар, гротеск элементтері және екіұшты тоналдық сипаттамалар тән; сонымен қатар, ол неоклассицизм мен Густав Малердің кеш романтизмінен күшті әсер көрді. Оның оркестрлік туындыларына 15 симфония және алты концерт (фортепиано, скрипка және виолончельге екі-екіден) жатады. Оның камералық музыкасына 15 скрипкалық квартет, фортепианолық квинтет және екі фортепианолық трио кіреді. Оның жеке фортепиано туындыларына екі соната, 24 прелюдиядан тұратын ерте жинақ және кейінірек 24 прелюдия мен фуга кіреді. Сахналық туындыларына үш аяқталған опера және үш балет кіреді. Шостакович сонымен қатар бірнеше ән циклдерін, театр мен киноға арналған көптеген музыкалық шығармалар жазды. Шостаковичтің беделі оның өлімінен кейін де артып келеді. 20 ғасырдың соңынан бері оның музыкасы мен Кеңес үкіметіне қатысты көзқарастары туралы ғылыми зерттеулер мен пікірталастар күшейді.

Soviet composer and pianist (1906–1975)

Dmitri Dmitriyevich Shostakovich (25 September 1906 [O. S. 12 September 1906]9 August 1975) was a Soviet era Russian composer and pianist who became internationally known after the premiere of his First Symphony in 1926 and thereafter was regarded as a major composer. Shostakovich achieved early fame in the Soviet Union, but had a complex relationship with its government. His 1934 opera Lady Macbeth of Mtsensk was initially a success, but eventually was condemned by the Soviet government, putting his career at risk. In 1948 his work was denounced under the Zhdanov Doctrine, with professional consequences lasting several years. Even after his censure was rescinded in 1956, performances of his music were occasionally subject to state interventions, as with his Thirteenth Symphony (1962). Shostakovich was a member of the Supreme Soviet of the RSFSR (1947) and the Supreme Soviet of the Soviet Union (from 1962 until his death), as well as chairman of the RSFSR Union of Composers (1960–1968). Over the course of his career, he earned several important awards, including the Order of Lenin, from the Soviet government. Shostakovich combined a variety of different musical techniques in his works. His music is characterized by sharp contrasts, elements of the grotesque, and ambivalent tonality; he was also heavily influenced by neoclassicism and by the late Romanticism of Gustav Mahler. His orchestral works include 15 symphonies and six concerti (two each for piano, violin, and cello). His chamber works include 15 string quartets, a piano quintet, and two piano trios. His solo piano works include two sonatas, an early set of 24 preludes, and a later set of 24 preludes and fugues. Stage works include three completed operas and three ballets. Shostakovich also wrote several song cycles, and a substantial quantity of music for theatre and film. Shostakovich's reputation has continued to grow after his death. Scholarly interest has increased significantly since the late 20th century, including considerable debate about the relationship between his music and his attitudes toward the Soviet government.

Жастық шақ

Ресей империясының Санкт-Петербург қаласындағы Подольская көшесінде тұратын орыс отбасында дүниеге келген Шостакович, Дмитрий Болеславұлы Шостакович пен София Васильевна Кокулинаның үш баласының екіншісі болды. Шостаковичтің туған-туыстары Сібірден шыққан, бірақ оның әкесінің әкесі Болеслав Шостакович поляк католиктерінен тегін алады, оның әулет тамыры бүгінгі Беларусьтің Вилейка қаласының аймағына дейін жетеді. 1863-64 жылғы қаңтар көтерілісіне қатысқан поляк революционері Шостакович 1866 жылы Дмитрий Каракозовтың Александр II патшаға жасаған қастандық әрекетінен кейін Нарымға жер аударылды. Шет елге айдалу мерзімі аяқталған соң, Шостакович Сібірде қалуды жөн көрді. Ол Іркутск қаласында сәтті банкир болып, үлкен отбасын өсірді. Оның ұлы, композитордың әкесі Дмитрий Болеславұлы Шостакович 1875 жылы Нарымда жер аударылып дүниеге келді және 1899 жылы Санкт-Петербург университетінде физика мен математиканы бітірді. Содан кейін ол Санкт-Петербургтегі Салмақтар және өлшемдер бюросында Дмитрий Менделеевтің инженері болып жұмыс істеді. 1903 жылы ол тағы бір Сібірден келген иммигрант, София Васильевна Кокулинаға үйленді, ол Сібірдегі орыстардың алты баласының бірі еді. Олардың ұлы, Дмитрий Дмитриевич Шостакович, тоғыз жасында анасынан фортепиано сабақтарын алғаннан кейін музыкалық дарынын көрсетті. Бірнеше рет ол анасының алдыңғы сабақта ойнағанын жақсы есте сақтап, алдына қойылған басқа ноталарды оқып отырғандай болып, бұрынғы сабақтың музыкасын ойнап ұсталды. 1918 жылы ол большевик теңізшілері өлтірген Кадет партиясының екі жетекшісінің құрметіне аза тұру маршын жазды. 1919 жылы, 13 жасында Шостакович Петроград консерваториясына қабылданды, сол кезде оны Александр Глазунов басқарды, ол оның үлгерімін жақыннан бақылап, оны ынталандырды. Шостакович Леонид Николаев пен Елена Розановадан фортепиано, Максимилиан Штайнбергтен композиция, ал досы Николай Соколовтан контрапункт пен фуганы оқыды. Ол сонымен қатар Александр Осовскийдің музыка тарихы сабақтарына қатысты. 1925 жылы ол Николай Малконың дирижерлік класына түсті, онда ол консерватория оркестрімен Бетховеннің Бірінші симфониясын жеке орындады. Композитордың сыныптасы Богданов Березовскийдің естеліктеріне сәйкес, Валериан Михайлович: Шостакович дирижерлік тақтада тұрып, шашымен, жакет манжеттерімен ойнады, аспаптары дайын тұрған тыныш жасөспірімдерге қарап, дирижерлік таяқшасын көтерді. Ол оркестрді тоқтатқан жоқ, ескертулер де жасамады; ол өзінің барлық назарын тембр мен динамиканың ерекшеліктеріне шоғырландырды, олар оның қимылдарында айқын көрінді. Кіріспедегі "Adagio molto" мен "Allegro con brio" арасындағы қарама-қайшылықтар, сондай-ақ, хордтардың соққылы акценттері (ағаш үрмелілер, француз мүйіздері, пиццикато скрипкалар) мен олардан кейін келетін фортепианоның ұзартылған дыбыстары ерекше көзге түсті. Бірінші тақырыптың сипатында, мен есімде, күшті жігер мен жеңілдік болды; бас партиясында нәзік әуенмен өрілген артикуляцияның баса көрсетілуі байқалды. Мұндай сәттер – бұл интуитивті түрде тазартылған туындының сипатын түсінуден туған импровизациялық тәртіптің ашылуы және оған енген музыкалық бейне элементтері. Ойыншылар да осыдан ләззат алды. 1925 жылдың 20 наурызында Шостаковичтің музыкасы алғаш рет Мәскеуде орындалды, бағдарламаға оның досы Виссарион Шебалиннің шығармалары да енді. Композитордың көңілі қалып, сыншылар мен жұртшылық оның музыкасын салқын қабылдады. Мәскеуге сапары барысында Михаил Квадри оны Михаил Тухачевскиймен таныстырды, ол композиторға баспана мен жұмыс табуға көмектесті, сондай-ақ оны концертке "өте әдемі автомобильмен" апару үшін жүргізуші жіберді. Шостаковичтің музыкалық жетістігі – 19 жасында дипломдық жұмысы ретінде жазылған Бірінші симфония. Бастапқыда Шостакович оны консерватория оркестрімен жеке орындауды жоспарлаған және скерцоны өзі дирижерлеуге дайындалған. 1925 жылдың соңында Малко Стайнберг пен Шостаковичтің досы Болеслав Яворский симфонияны оның назарына жеткізгеннен кейін оның премьерасын Ленинград филармониясымен дирижерлеуге келісті. 1926 жылдың 12 мамырында Малко симфонияның премьерасын өткізді; көрермендер оны ынтамен қабылдады және скерцоны қайта орындауды талап етті. Содан бері Шостакович симфониялық дебютінің күнін тұрақты түрде мерекелеп келеді.

Born into a Russian family that lived on Podolskaya Street in Saint Petersburg, Russian Empire, Shostakovich was the second of three children of Dmitri Boleslavovich Shostakovich and Sofiya Vasilievna Kokoulina. Shostakovich's immediate forebears came from Siberia, but his paternal grandfather, Bolesław Szostakowicz, was of Polish Roman Catholic descent, tracing his family roots to the region of the town of Vileyka in today's Belarus. A Polish revolutionary in the January Uprising of 1863–64, Szostakowicz was exiled to Narym in 1866 in the crackdown that followed Dmitry Karakozov's assassination attempt on Tsar Alexander II. When his term of exile ended, Szostakowicz decided to remain in Siberia. He eventually became a successful banker in Irkutsk and raised a large family. His son Dmitri Boleslavovich Shostakovich, the composer's father, was born in exile in Narym in 1875 and studied physics and mathematics at Saint Petersburg University, graduating in 1899. He then went to work as an engineer under Dmitri Mendeleev at the Bureau of Weights and Measures in Saint Petersburg. In 1903, he married another Siberian immigrant to the capital, Sofiya Vasilievna Kokoulina, one of six children born to a Siberian Russian. Their son, Dmitri Dmitriyevich Shostakovich, displayed musical talent after he began piano lessons with his mother at the age of nine. On several occasions, he displayed a remarkable ability to remember what his mother had played at the previous lesson, and would get "caught in the act" of playing the previous lesson's music while pretending to read different music placed in front of him. In 1918, he wrote a funeral march in memory of two leaders of the Kadet party murdered by Bolshevik sailors. In 1919, at age 13, Shostakovich was admitted to the Petrograd Conservatory, then headed by Alexander Glazunov, who monitored his progress closely and promoted him. Shostakovich studied piano with Leonid Nikolayev and Elena Rozanova, composition with Maximilian Steinberg, and counterpoint and fugue with Nikolay Sokolov, who became his friend. He also attended Alexander Ossovsky's music history classes. In 1925, he enrolled in the conducting classes of Nikolai Malko, where he conducted the conservatory orchestra in a private performance of Beethoven's First Symphony. According to the recollections of the composer's classmate, Богданов Березовский, Валериан Михайлович:

Shostakovich stood at the podium, played with his hair and jacket cuffs, looked around at the hushed teenagers with instruments at the ready and raised the baton. He neither stopped the orchestra, nor made any remarks; he focused his entire attention on aspects of tempi and dynamics, which were very clearly displayed in his gestures. The contrasts between the "Adagio molto" of the introduction and "Allegro con brio" first theme were quite striking, as were those between the percussive accents of the chords (woodwinds, French horns, pizzicato strings) and the momentarily extended piano in the introduction following them. In the character given to the pattern of the first theme, I recall, there was both vigorous striving and lightness; in the bass part there was an emphasized pliancy of tenderly threaded articulation Moments of these sorts were discoveries of an improvised order, born from an intuitively refined understanding of the character of a piece and the elements of musical imagery embedded in it. And the players enjoyed it. On 20 March 1925, Shostakovich's music was played in Moscow for the first time, in a program which also included works by his friend Vissarion Shebalin. To the composer's disappointment, the critics and public there received his music coolly. During his visit to Moscow, Mikhail Kvadri introduced him to Mikhail Tukhachevsky, who helped the composer find accommodation and work there, and sent a driver to take him to a concert in "a very stylish automobile". Shostakovich's musical breakthrough was the First Symphony, written as his graduation piece at the age of 19. Initially, Shostakovich aspired only to perform it privately with the conservatory orchestra and prepared to conduct the scherzo himself. By late 1925, Malko agreed to conduct its premiere with the Leningrad Philharmonic Orchestra after Steinberg and Shostakovich's friend Boleslav Yavorsky brought the symphony to his attention. On 12 May 1926, Malko led the premiere of the symphony; the audience received it enthusiastically, demanding an encore of the scherzo. Thereafter, Shostakovich regularly celebrated the date of his symphonic debut.

Ерте мансап

Мектепті бітіргеннен кейін Шостакович концерттік пианист және композитор ретінде екі қызметпен айналысты, бірақ оның тартымсыз орындау стилі жиі сынға ұшырады. Шостакович 1930 жылға дейін қарқынды концерттік кесте сақтады; 1933 жылдан кейін тек өзінің шығармаларын ғана орындады. Юрий Васильевич Брюшков, Григорий Гинзбург, Лев Оборин және Иосиф Шварцпен бірге ол 1927 жылы Варшавада өткен бірінші Халықаралық Шопен пианино конкурсына қатысқан советтік қатысушылардың бірі болды. Богдан Березовский кейін есіне алды: Варшаваға бармас бұрын Шостаковичтің Шопен бағдарламаларын тыңдаған Натан Ефимович Перельман, оның рубато мен күшті динамикалық контрасттардан сақтанатын "антисентименталды" орындауын бұрын естімегенін айтты. Арнольд Александрович Альшванг Шостаковичтің орындауын "терең және кез келген салондық манерадан мүлдем құтылған" деп сипаттады. Шостакович конкурстың ашылу күнінде аппендицитке шалдыққан, бірақ 27 қаңтардағы алғашқы өнер көрсетуіне дейін жағдайы жақсарды. (Ол 25 сәуірде аппендицитін жойды.) Шостаковичтің айтуынша, оның орындауы көрермендерге ұнады. Ол конкурстың финалдық кезеңіне өтті, бірақ нәтижесінде жүлде алмай, тек дипломға ие болды; жеңімпаз деп Оборин жарияланды. Шостакович нәтижеге көңілі толмады, бірақ біраз уақытқа орындаушы мамандығын жалғастыруға бекінді. 1927 жылдың сәуір айында аппендициттен кейін жазылғанда Шостакович бұл жоспарларын қайта қарастыра бастағанын айтты: Конкурстан кейін Шостакович пен Оборин Берлинде бір апта өткізді. Онде ол дирижер Бруно Вальтермен танысты, ол Шостаковичтің Бірінші симфониясынан қатты әсер алып, сол жылдың соңында Ресейден тыс жерде алғаш рет орындады. Леопольд Стоковский келесі жылы Филадельфияда американдық премьерасын өткізді және осы шығарманың алғашқы жазбасын жасады. 1927 жылы Шостакович өзінің Екінші симфониясын ("Октябрьге") жазды, бұл патриоттық шығарма, советтік хорлық финалы бар. Оның модернистік сипатынан туындағандықтан, ол бірінші симфониясы сияқты ықылымға толы қарсы алынбады. Осы жыл Шостаковичтің музыка зерттеушісі және театр сыншысы Иван Соллертинскиймен жақын достығының басталуымен де есте қалды, оны ол 1921 жылы ортақ достары Лев Арнштам мен Лидия Жукова арқылы таныстырған. Шостакович кейін Соллертинскийдің "Брамс, Малер және Брукнер сияқты ұлы шеберлерді түсінуге және сүйінуге үйреткенін" және "Бахтан Оффенбахқа дейінгі музыкаға қызығушылықты" сіңіргенін айтты. Екінші симфонияны жазғанда Шостакович Николай Гогольдің әңгімесі негізінде сатирикалық "Тұс" операсының жұмысын да бастады. 1929 жылдың маусымында композитордың қарсылығына қарамастан, опера концерттік орындалымда көрсетілді; оған Ресей пролетарлық музыканттар қауымдастығы (РАПМ) қатыгездікпен шабуыл жасады. 1930 жылдың 18 қаңтарындағы сахналық премьерасы музыканттар арасында жалпы алғанда жағымсыз сынға ұшырады және түсініксіздік тудырды. 1920 жылдардың соңы мен 1930 жылдардың басында Шостакович ТРАМ пролетарлық жастар театрында жұмыс істеді. Бұл қызметте ол көп жұмыс істемесе де, идеологиялық шабуылдан қорғады. Осы кезеңнің көп бөлігін 1934 жылы алғаш рет қойылған "Мценск облысының Леди Макбет" операсын жазуға жұмсады. Ол бастапқыда халық және ресми деңгейде сәтті болды. Ол "Социалистік құрылыстың жалпы табысының және партияның дұрыс саясатының нәтижесі" және "советтік мәдениетінің ең жақсы дәстүрінде тәрбиеленген советтік композитор ғана жаза алатын" опера деп сипатталды. Шостакович өзінің бірінші әйелі Нина Варзарға 1932 жылы үйленді. Қиындықтар 1935 жылы ажырасуға әкелді, бірақ Нина алғашқы баласы Галинаны күткеннен кейін олар көп ұзамай қайтадан үйленді.

After graduation, Shostakovich embarked on a dual career as concert pianist and composer, but his dry keyboard style was often criticized. Shostakovich maintained a heavy performance schedule until 1930; after 1933, he performed only his own compositions. Along with Брюшков, Юрий Васильевич, Grigory Ginzburg, Lev Oborin, and Josif Shvarts, he was among the Soviet contestants in the inaugural I International Chopin Piano Competition in Warsaw in 1927. Bogdanov Berezhovsky later remembered:

Перельман, Натан Ефимович, who heard Shostakovich play his Chopin programs before he went to Warsaw, said that his "anti sentimental" playing, which eschewed rubato and extreme dynamic contrasts, was unlike anything he had ever heard. Альшванг, Арнольд Александрович called Shostakovich's playing "profound and lacking any salon like mannerisms." Shostakovich was stricken with appendicitis on the opening day of the competition, but his condition improved by the time of his first performance on 27 January 1927. (He had his appendix removed on 25 April.) According to Shostakovich, his playing found favor with the audience. He persisted into the final round of the competition but ultimately earned only a diploma, no prize; Oborin was declared the winner. Shostakovich was upset about the result but for a time resolved to continue a career as performer. While recovering from his appendectomy in April 1927, Shostakovich said he was beginning to reassess those plans:

After the competition, Shostakovich and Oborin spent a week in Berlin. There he met the conductor Bruno Walter, who was so impressed by Shostakovich's First Symphony that he conducted its first performance outside Russia later that year. Leopold Stokowski led the American premiere the next year in Philadelphia and also made the work's first recording. In 1927, Shostakovich wrote his Second Symphony (subtitled To October), a patriotic piece with a pro Soviet choral finale. Owing to its modernism, it did not meet with the same enthusiasm as his First. This year also marked the beginning of Shostakovich's close friendship with musicologist and theatre critic Ivan Sollertinsky, whom he had first met in 1921 through their mutual friends Lev Arnshtam and Lydia Zhukova. Shostakovich later said that Sollertinsky "taught [him] to understand and love such great masters as Brahms, Mahler, and Bruckner" and that he instilled in him "an interest in music from Bach to Offenbach." While writing the Second Symphony, Shostakovich also began work on his satirical opera The Nose, based on the story by Nikolai Gogol. In June 1929, against the composer's wishes, the opera was given a concert performance; it was ferociously attacked by the Russian Association of Proletarian Musicians (RAPM). Its stage premiere on 18 January 1930 opened to generally poor reviews and widespread incomprehension among musicians. In the late 1920s and early 1930s, Shostakovich worked at TRAM, a proletarian youth theatre. Although he did little work in this post, it shielded him from ideological attack. Much of this period was spent writing his opera Lady Macbeth of Mtsensk, which was first performed in 1934. It was initially immediately successful, on both popular and official levels. It was described as "the result of the general success of Socialist construction, of the correct policy of the Party", and as an opera that "could have been written only by a Soviet composer brought up in the best tradition of Soviet culture". Shostakovich married his first wife, Nina Varzar, in 1932. Difficulties led to a divorce in 1935, but the couple soon remarried when Nina became pregnant with their first child, Galina.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1939 жылы Кеңес әскерлері Финляндияға шабуыл жасауға әрекеттенбес бұрын, Ленинградтың партия хатшысы Андрей Жданов Шостаковичтен Финляндия тақырыбындағы сюита жазуды тапсырды. Қысқы соғыс Қызыл Армия үшін ауыр сынақ болды, парад жоспарланғандай өткізілмеді, ал Шостакович бұл туындының авторлығын мойындаған жоқ. Ол 2001 жылға дейін орындалмады. 1941 жылы Кеңес Одағы мен Германия арасындағы соғыс басталғаннан кейін Шостакович бастапқыда Ленинградта қалды. Ол әскерге жазылуға тырысты, бірақ нашар көру қабілетіне байланысты қабылдамады. Оның орнына ол Ленинград консерваториясының өрт сөндірушілер бригадасына ерікті болып, совет халқына радио арқылы үндеу жасады. Ол суретке түскен фотосы елдің барлық газеттерінде жарияланды. Шостаковичтің соғыс жылдарындағы ең танымал туындысы – жетінші симфониясы. Ол симфонияның алғашқы үш бөлімін Ленинград қаласы қоршауда тұрғанда жазды, ал жұмысты Куйбышевте (қазіргі Самара) аяқтады, онда ол отбасымен эвакуацияланған болатын. 1941 жылдың 17 қыркүйегінде радиода сөйлеген сөзінде ол симфонияны аяқтау арқылы өзінің азаматтарына өмірдің жалғасуын қамтамасыз ету – бәрінің "әскерлік міндеті" екенін көрсеткісі келгенін айтты. 8 қазан күні жарияланған мақаласында ол жетінші симфонияны "біздің заманымыз, халқымыз, қасиетті соғысымыз және жеңісіміз туралы симфония" деп сипаттады. Шостакович жетінші симфониясын 27 желтоқсанда аяқтады. Симфонияның тұңғыш орындалуы 29 наурызда Куйбышевтегі Болшой театрының оркестрінде өтті. Одан кейін ол Лондон мен АҚШ-та орындалды, онда бірнеше дирижерлер оның американдық тұңғыш орындалуын жүргізуге таласты. Кейіннен симфония Ленинградта да орындалды, қала әлі де қоршауда болған кезде. Қаланың қалған оркестрінде бар болғаны 14 музыкант болды, сондықтан дирижер Карл Элиасберг аспапта ойнай алатын барлық адамды тартып, оркестрді күшейте білді. 1943 жылдың көктемінде Шостаковичтер отбасы Мәскеуге көшіп келді, сол кезде Қызыл Армия шабуылға шығып жатқан еді. Осыған байланысты совет билігі мен халықаралық қоғам сегізінші симфонияның қайғылы үніне таң қалды, ол батыс баспасөзінде қысқа уақытқа "Сталинград симфониясы" деген атқа ие болды. Бұл симфония Кеңес Одағы мен Батыс елдерінде жылы қабылдамады. Олин Даунз шығармаға көңілі қалғанын білдірді, ал симфонияның Мексикадағы тұңғыш орындалуын жүргізген Карлос Чавес оны жоғары бағалады. Шостакович 1943 жылдан бастап соғыс жылдарындағы симфониялар трилогиясын керемет тоғызыншы симфониямен аяқтау ниетін білдірді. 1945 жылдың 16 қаңтарында ол студенттеріне бір күн бұрын оның бірінші бөлімін жазуға кіріскенін хабарлады. Сәуір айында оның досы Исаак Гликман бірінші бөлімнің үлкен бөлігін тыңдап, оның "көлемі, пафосы, демді алатын қозғалысы бойынша керемет" екенін атап өтті. Бірақ көп ұзамай Шостакович тоғызыншы симфонияның осы нұсқасымен жұмыс істеуді тоқтатты, ол 2003 жылдың желтоқсанында музыкатанушы Ольга Дигонская оны қайта тапқанға дейін жоғалып кетті. Шостакович 1945 жылдың шілде айының соңында нақты, ешқандай байланысы жоқ тоғызыншы симфонияны жазуға кірісті, оны 30 тамызда аяқтады. Ол бұрынғы туындыларына қарағанда қысқа және жеңіл болды. Гавриил Попов оның "өмірге деген қуаныш, шаттық, жарқындық және өткірлікпен толы" екенін жазды. 1946 жылға қарай ол ресми сынға ұшырады. Израиль Нестьев "Шостаковичтің маңызды туындылары арасында жеңіл және қызықты үзіліс жасау, үлкен, маңызды мәселелерді ойын-сауықпен, филигранмен өңделген ұсақ-түйектер үшін уақытша бас тарту" үшін дұрыс уақыт па деп сұрады. 1946 жылдың 27 шілдесінде жарияланған "Нью-Йорк уорлд телеграм" газеті де осылай деді: "Орыс композиторы нацизмді жеңгені туралы сезімдерін осындай балалық түрде білдірмеуі керек еді". Шостакович камералық музыканы, әсіресе Сольертинскийдің естелігіне арналған екінші фортепианолық триосын жазуын жалғастырды, оның финалы еврейлік рухта жазылған. 1947 жылы Шостакович РСФСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланды.

In 1939, before Soviet forces attempted to invade Finland, the Party Secretary of Leningrad Andrei Zhdanov commissioned a celebratory piece from Shostakovich, the Suite on Finnish Themes, to be performed as the marching bands of the Red Army paraded through Helsinki. The Winter War was a bitter experience for the Red Army, the parade never happened, and Shostakovich never laid claim to the authorship of this work. It was not performed until 2001. After the outbreak of war between the Soviet Union and Germany in 1941, Shostakovich initially remained in Leningrad. He tried to enlist in the military but was turned away because of his poor eyesight. To compensate, he became a volunteer for the Leningrad Conservatory's firefighter brigade and delivered a radio broadcast to the Soviet people. The photograph for which he posed was published in newspapers throughout the country. Shostakovich's most famous wartime contribution was the Seventh Symphony. The composer wrote the first three movements in Leningrad while it was under siege; he completed the work in Kuybyshev (now Samara), where he and his family had been evacuated. According to a radio address he made on 17 September 1941, he continued work on the symphony in order to show his fellow citizens that everyone had a "soldier's duty" to ensure life went on. In another article written on 8 October, he wrote that the Seventh was a "symphony about our age, our people, our sacred war, and our victory." Shostakovich finished his Seventh Symphony on 27 December. The symphony was premiered by the Bolshoi Theatre Orchestra in Kuibyshev on 29 March and soon performed in London and the United States, where several conductors vied to conduct its first American performance. It was subsequently performed in Leningrad while the city was still under siege. The city's remaining orchestra only had 14 musicians left, which led conductor Karl Eliasberg to reinforce it by recruiting anyone who could play an instrument. The Shostakovich family moved to Moscow in spring 1943, by which time the Red Army was on the offensive. As a result, Soviet authorities and the international public were puzzled by the tragic tone of the Eighth Symphony, which in the Western press had briefly acquired the nickname "Stalingrad Symphony". The symphony was received tepidly in the Soviet Union and the West. Olin Downes expressed his disappointment in the piece, but Carlos Chávez, who had conducted the symphony's Mexican premiere, praised it highly. Shostakovich had expressed as early as 1943 his intention to cap his wartime trilogy of symphonies with a grandiose Ninth. On 16 January 1945, he announced to his students that he had begun work on its first movement the day before. In April, his friend Isaac Glikman heard an extensive portion of the first movement, noting that it was "majestic in scale, in pathos, in its breathtaking motion". Shortly thereafter, Shostakovich ceased work on this version of the Ninth, which remained lost until musicologist Olga Digonskaya rediscovered it in December 2003. Shostakovich began to compose his actual, unrelated Ninth Symphony in late July 1945; he completed it on 30 August. It was shorter and lighter in texture than its predecessors. Gavriil Popov wrote that it was "splendid in its joie de vivre, gaiety, brilliance, and pungency!" By 1946 it was the subject of official criticism. Israel Nestyev asked whether it was the right time for "a light and amusing interlude between Shostakovich's significant creations, a temporary rejection of great, serious problems for the sake of playful, filigree trimmed trifles." The New York World Telegram of 27 July 1946 was similarly dismissive: "The Russian composer should not have expressed his feelings about the defeat of Nazism in such a childish manner". Shostakovich continued to compose chamber music, notably his Second Piano Trio, dedicated to the memory of Sollertinsky, with a Jewish inspired finale. In 1947, Shostakovich was made a deputy to the Supreme Soviet of the RSFSR.

Екінші денонсация

1948 жылы Шостакович, көптеген басқа композиторлармен бірге, Жданов жарлығында формализм үшін тағы да айыпталды. РСФСР Жоғарғы Кеңесінің төрағасы Андрей Жданов композиторларды (оның ішінде Сергей Прокофьев пен Арам Хачатурянды) орынсыз және формалистік музыка жазды деп айыптады. Бұл батыс композициялық ықпалын және кез келген «орыс емес» туындыларды жоюға бағытталған, үздіксіз формализмге қарсы науқанның бір бөлігі болды. Конференция нәтижесінде Орталық Комитеттің «В. Мураделидің «Ұлы достық» операсы туралы» Жарлығы жарияланды, ол барлық совет композиторларына бағытталған және олар тек «пролетарлық» музыка, яғни халыққа арналған музыка жазуды талап етті. Айыпталып отырған композиторлар, соның ішінде Шостакович, комитет алдында қоғамдық түрде кешірім сұрауға шақырылды. Шостаковичтің көптеген шығармаларына тыйым салынды, ал оның отбасының жеңілдіктері алынды. Юрий Любимовтың айтуынша, ол сол кезде «отбасына кедергі келтірмес үшін, лифт алдында түнде тұтқындалуын күтті». Бұл жарлық композиторларға ауыр соққы берді. Шостакович консерваториядан толығымен шығарылды. Ол үшін ақшадан айырылу, әсіресе ауыр тиді. Консерваторияда қалғандардың арасында күдік пен алакөздік атмосфера қалыптасты. Ешкім оның шығармаларын формалистік деп түсіндіргісі келмеді, сондықтан көптеген адамдар әріптестерін пролетарлық емес музыка жазуда немесе орындауда айыптауға көшті. Келесі бірнеше жылда Шостакович үш түрлі жұмыс жасады: жалдау ақысын төлеу үшін кино музыкасы, ресми оңалтуға қол жеткізуге бағытталған ресми туындылар және «үстелде сақталатын» маңызды шығармалар. Соңғыларына Скрипкалық концерт №1 және «Еврей халық поэзиясынан әндер» циклі кірді. Цикл соғыстан кейінгі антисемиттік науқан басталған кезде жазылды, оның ішінде Добрушин мен Идицкий, Шостакович мәтіндерін алған кітаптың авторлары тұтқындалды. 1949 жылы Сталин Советтердің Нью-Йорктегі Дүниежүзілік бейбітшілік және ғылым конгресіне өнер өкілдерін жіберуі керек деп шешкенде Шостаковичтің музыкасы мен тұру жағдайларына қойылған шектеулер жеңілдетілді, және Шостаковичтің олардың қатарында болуы тиіс болды. Шостакович үшін бұл қорлық сезім болды, ол Нью-Йорктегі баспасөз конференциясында аяқталды, онда ол дайындалған сөзді оқуға міндетті болды. Көрермендердің арасында болған Николас Набоков Шостаковичтің «нервті және дірілдеп тұрған дауыспен» оқып бастағанын, содан кейін «сөзді ағылшын тілінде жұмсақ баритонмен радиодан оқыған адам жалғастырғанын» көрді. Шостаковичтің өз ойын еркін білдіре алмайтынын түсінген Набоков оған Совет Одағында Стравинскийдің музыкасын жақында айыптауын қолдайтыны туралы сұрақ қойды. Стравинскийдің үлкен жанкүйері және оның музыкасының ықпалында болған Шостакович «иә» деп жауап беруден басқа амалы болмады. Набоков бұл Шостаковичтің «еркін адам емес, үкіметінің адал құралы» екенін көрсеткенін жазудан тартынбады. Шостакович Набоковты осы қоғамдық қорлық үшін ешқашан кешірмеді. Сол жылы ол Сталинды «үлкен бағбан» деп мадақтаған «Орман әні» кантатасын жазды. 1953 жылы Сталиннің қайтыс болуы Шостаковичтің шығармашылық өнерге қайта оралуына үлкен қадам болды, ол оның Оныншы симфониясымен белгіленді. Онда көптеген музыкалық цитаталар мен кодтар бар (әсіресе ДСХХ және Эльмира мотивтері, Эльмира Назирова – пианист және композитор, ол Мәскеу консерваториясынан шығарылғанға дейін бір жыл бойы Шостаковичтің жетекшілігімен оқыған), олардың мағынасы әлі де талқыланып жатыр, ал екінші бөлімі, «Куәліктерге» сәйкес, Сталиннің музыкалық портреті ретінде қарастырылған. Оныншы симфония Бесінші және Жетінші симфониялармен бірге Шостаковичтің ең танымал шығармаларының бірі болып саналады. 1953 жылы «үстелде сақталатын» шығармалардың көптеген премьералары өтті. 1940-1950 жылдары Шостакович өзінің екі шәкірті Галина Уствольская және Эльмира Назировамен жақын қарым-қатынаста болды. Осылардың бәрінің фонында Шостаковичтің 1954 жылы қайтыс болған Нина Варзарға жасаған алғашқы ашық некесі сақталды. 1939-1941 жылдары және 1947-1948 жылдары Уствольскаяға сабақ берді. Олардың қарым-қатынасының сипаты анық емес: Мстислав Ростропович оны «имектеп» деп сипаттады. Нина қайтыс болғаннан кейін Уствольская оның некеге тұру ұсынысын қабылдамады. Шостаковичтің қызы Галина әкесінің Максиммен бірге Уствольская олардың өгей анасы болуы мүмкін екендігі туралы кеңес сұрағанын еске алды. Уствольскаяның досы Виктор Суслин оның Ленинград консерваториясын бітіргеннен кейін музыкасы сынға ұшырағанда, «Шостаковичтің айқын үнсіздігіне қатты көңілі қалғанын» айтты. Назировамен қарым-қатынасы бір жақты болған сияқты, ол негізінен оған жазған хаттарында көрінеді және шамамен 1953-1956 жылдарға дейін созылған. 1956 жылы Шостакович екінші әйелі, комсомол белсендісі Маргарита Каиноваға үйленді, бірақ бұл оларға ұнаған жоқ, бес жылдан кейін ажырасып кетті. 1954 жылы Шостакович «Мерекелік увертюра», Op. 96 жазды, ол 1980 жылғы Жазғы Олимпиаданың тақырыптық музыкасы ретінде пайдаланылды. (Оның «Пирогов фильмінен, Op. 76a: Финал» 2004 жылғы Грекияның Афина қаласында өткен Жазғы Олимпиадада қазанды жағар кезде ойнатылды.) 1959 жылы Шостакович Мәскеуде өзінің Бесінші симфониясының концерттік орындалуының соңында сахнаға шықты, Леонард Бернштейн мен Нью-Йорк филармониялық оркестрінің орындалуы үшін құттықтады (Совет Одағының гастрольдік концертінің бөлігі). Кейін сол жылы Бернштейн мен Филармониялық оркестр симфонияны Бостон қаласында Columbia Records үшін жазды.

In 1948, Shostakovich, along with many other composers, was again denounced for formalism in the Zhdanov decree. Andrei Zhdanov, Chairman of the Supreme Soviet of the RSFSR, accused the composers (including Sergei Prokofiev and Aram Khachaturian) of writing inappropriate and formalist music. This was part of an ongoing anti formalism campaign intended to root out all Western compositional influence as well as any perceived "non Russian" output. The conference resulted in the publication of the Central Committee's Decree "On V. Muradeli's opera The Great Friendship", which targeted all Soviet composers and demanded that they write only "proletarian" music, or music for the masses. The accused composers, including Shostakovich, were summoned to make public apologies in front of the committee. Most of Shostakovich's works were banned, and his family had privileges withdrawn. Yuri Lyubimov says that at this time "he waited for his arrest at night out on the landing by the lift, so that at least his family wouldn't be disturbed." The decree's consequences for composers were harsh. Shostakovich was among those dismissed from the Conservatory altogether. For him, the loss of money was perhaps the heaviest blow. Others still in the Conservatory experienced an atmosphere thick with suspicion. No one wanted his work to be understood as formalist, so many resorted to accusing their colleagues of writing or performing anti proletarian music. During the next few years, Shostakovich composed three categories of work: film music to pay the rent, official works aimed at securing official rehabilitation, and serious works "for the desk drawer". The last included the Violin Concerto No. 1 and the song cycle From Jewish Folk Poetry. The cycle was written at a time when the postwar anti Semitic campaign was already under way, with widespread arrests, including that of Dobrushin and Yiditsky, the compilers of the book from which Shostakovich took his texts. The restrictions on Shostakovich's music and living arrangements were eased in 1949, when Stalin decided that the Soviets needed to send artistic representatives to the Cultural and Scientific Congress for World Peace in New York City, and that Shostakovich should be among them. For Shostakovich, it was a humiliating experience, culminating in a New York press conference where he was expected to read a prepared speech. Nicolas Nabokov, who was present in the audience, witnessed Shostakovich starting to read "in a nervous and shaky voice" before he had to break off "and the speech was continued in English by a suave radio baritone". Fully aware that Shostakovich was not free to speak his mind, Nabokov publicly asked him whether he supported the then recent denunciation of Stravinsky's music in the Soviet Union. A great admirer of Stravinsky who had been influenced by his music, Shostakovich had no alternative but to answer in the affirmative. Nabokov did not hesitate to write that this demonstrated that Shostakovich was "not a free man, but an obedient tool of his government." Shostakovich never forgave Nabokov for this public humiliation. That same year, he composed the cantata Song of the Forests, which praised Stalin as the "great gardener". Stalin's death in 1953 was the biggest step toward Shostakovich's rehabilitation as a creative artist, which was marked by his Tenth Symphony. It features a number of musical quotations and codes (notably the DSCH and Elmira motifs, Elmira Nazirova being a pianist and composer who had studied under Shostakovich in the year before his dismissal from the Moscow Conservatory), the meaning of which is still debated, while the savage second movement, according to Testimony, is intended as a musical portrait of Stalin. The Tenth ranks alongside the Fifth and Seventh as one of Shostakovich's most popular works. 1953 also saw a stream of premieres of the "desk drawer" works. During the 1940s and 1950s, Shostakovich had close relationships with two of his pupils, Galina Ustvolskaya and Elmira Nazirova. In the background to all this remained Shostakovich's first, open marriage to Nina Varzar until her death in 1954. He taught Ustvolskaya from 1939 to 1941 and then from 1947 to 1948. The nature of their relationship is far from clear: Mstislav Rostropovich described it as "tender". Ustvolskaya rejected a proposal of marriage from him after Nina's death. Shostakovich's daughter, Galina, recalled her father consulting her and Maxim about the possibility of Ustvolskaya becoming their stepmother. Ustvolskaya's friend Viktor Suslin said that she had been "deeply disappointed by [Shostakovich's] conspicuous silence" when her music faced criticism after her graduation from the Leningrad Conservatory. The relationship with Nazirova seems to have been one sided, expressed largely in his letters to her, and can be dated to around 1953 to 1956. He married his second wife, Komsomol activist Margarita Kainova, in 1956; the couple proved ill matched, and divorced five years later. In 1954, Shostakovich wrote the Festive Overture, opus 96; it was used as the theme music for the 1980 Summer Olympics. (His '"Theme from the film Pirogov, Opus 76a: Finale" was played as the cauldron was lit at the 2004 Summer Olympics in Athens, Greece.) In 1959, Shostakovich appeared on stage in Moscow at the end of a concert performance of his Fifth Symphony, congratulating Leonard Bernstein and the New York Philharmonic Orchestra for their performance (part of a concert tour of the Soviet Union). Later that year, Bernstein and the Philharmonic recorded the symphony in Boston for Columbia Records.

Партияға қосылу

1960 жылы Шостаковичтің өмірінде тағы бір маңызды бетбұрыс болды: ол Коммунистік партияға қосылды. Үкімет оны РСФСР Композиторлар одағының төрағасы етіп тағайындауды қалаған, бірақ бұл лауазымды атқару үшін партия мүшелігін алу қажет еді. 1953-1964 жылдары Коммунистік партияның бірінші хатшысы болған Никита Хрущев Кеңес Одағының суретшілерімен қарым-қатынасты жақсарту мақсатында интеллигенцияның алдыңғы қатарынан қолдау іздегенін түсінді. Бұл оқиға әртүрлі интерпретацияланды: оның адалдығының белгісі, қорқудың көрінісі, саяси қысымның нәтижесі немесе еркіндік шешімі. Бір жағынан, аппарат Сталиннің қайтысынан кейін бұрынғыдан азырақ репрессивті болды. Екінші жағынан, оның ұлы бұл оқиға Шостаковичтің көздерінен жас шығарғанын, кейін әйелі Иринаға шантаж жасалғанын айтқан. Лев Лебединский композитордың өмірге құмарлығының басылғанын мәлімдеді. 1960 жылы Шостакович РСФСР Композиторлар одағының төрағасы болып тағайындалды, ал 1962 жылдан қайтыс болғанға дейін КСРО Жоғарғы Кеңесінің делегаты қызметін атқарды. Партияға қосылу арқылы Шостакович бұрын уәде еткен Ленинге арналған құрметін жазуға міндеттенді. Оның 1961 жылы аяқталған және Болшевик революциясын бейнелейтін он екінші симфониясы Ленинге арналып, "1917 жыл" деп аталды. Шостаковичтің осы жеке дағдарысқа музыкалық жауабы – үш күнде жазылған сегізінші скрипкалық квартет. Ол шығарманы "Фашизм мен соғыс құрбандарына" деп атады, бұл 1945 жылы Дрезденге жасалған өрт шабуылының естелігіне арналған. Алайда, оныншы симфония сияқты, квартетте оның бұрынғы туындыларынан және музыкалық монограммасынан үзінділер бар. Шостакович досы Исаак Гликманға: "Егер мен бір күні өлсем, ешкім менің есімімді сақтап қалу үшін шығарма жазбаса, өзім жазған дұрыс болар" деп мойындады. Шостаковичтің бірнеше әріптестері, соның ішінде Наталья Вовси Михоэлс және виолончельші Валентин Берлинский де сегізінші квартеттің биографиялық мағынасын білген. Питер Дж. Рабиновиц сонымен қатар онда Рихард Штраустың "Метаморфозалар" шығармасына жасалған жасырын сілтемелерді атап көрсетті. 1962 жылы Шостакович үшінші рет Ирина Супинскаяға үйленді. Гликманға жазған хатында ол: "Оның жалғыз кемшілігі – 27 жаста. Басқа жағынан алғанда, ол өте жақсы: ақылды, көңілді, ашық және өте сүйкімді" деп жазды. Шостаковичтерді жақсы білетін Галина Вишневскаяның айтуынша, бұл неке өте бақытты болды: "Дмитрий Дмитриевич осымен ғана үй ішіндегі тыныштықты сезінді. Ол оның өмірін бірнеше жылға ұзартты деп ойлаймын". Қараша айында ол өміріндегі жалғыз рет қоғамдық орында өзінің бірнеше шығармаларын Горькийде дирижерлік етті, ал қалған уақытта жүйкесіне және денсаулығына байланысты дирижерлік етуден бас тартты. Сол жылы Шостакович өзінің 13-ші симфониясында (бағыт есімді) антисемитизм тақырыбына қайта оралды. Симфония Евгений Евтушенконың бірнеше өлеңдерінен тұрады, олардың біріншісі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде украиналық еврейлерге жасалған қырғынды еске алады. Бұл қаншалықты тәуекел екені туралы пікірлер екіге бөлінді: өлең кеңес БАҚ-ында жарияланды және тыйым салынбады, бірақ ол даулы болып қала берді. Симфонияның премьерасынан кейін Евтушенко өзінің өлеңіне орыстар мен украиндықтар еврейлермен бірге Баби-Ярда қаза тапқан деген жолдарды қосуға мәжбүр болды. 1965 жылы Шостакович бес жылға жер аударылып, ауыр еңбекке кесілген ақын Иосиф Бродскийді қорғап сөз сөйледі. Шостакович Евтушенкомен, кеңес суретшілері Корней Чуковскиймен, Анна Ахматовамен, Самуил Маршакпен және француз философы Жан-Поль Сартрмен бірге наразылық білдірді. Наразылық акцияларынан кейін жаза жеңілдетіліп, Бродский Ленинградқа оралды.

The year 1960 marked another turning point in Shostakovich's life: he joined the Communist Party. The government wanted to appoint him Chairman of the RSFSR Union of Composers, but to hold that position he was required to obtain Party membership. It was understood that Nikita Khrushchev, the First Secretary of the Communist Party from 1953 to 1964, was looking for support from the intelligentsia's leading ranks in an effort to create a better relationship with the Soviet Union's artists. This event has variously been interpreted as a show of commitment, a mark of cowardice, the result of political pressure, and his free decision. On the one hand, the apparat was less repressive than it had been before Stalin's death. On the other, his son recalled that the event reduced Shostakovich to tears, and that he later told his wife Irina that he had been blackmailed. Lev Lebedinsky has said that the composer was suicidal. In 1960, he was appointed Chairman of the RSFSR Union of Composers; from 1962 until his death, he also served as a delegate in the Supreme Soviet of the USSR. By joining the party, Shostakovich also committed himself to finally writing the homage to Lenin that he had promised before. His Twelfth Symphony, which portrays the Bolshevik Revolution and was completed in 1961, was dedicated to Lenin and called "The Year 1917". Shostakovich's musical response to these personal crises was the Eighth String Quartet, composed in only three days. He subtitled the piece "To the victims of fascism and war", ostensibly in memory of the Dresden fire bombing that took place in 1945. Yet like the Tenth Symphony, the quartet incorporates quotations from several of his past works and his musical monogram. Shostakovich confessed to his friend Isaac Glikman, "I started thinking that if some day I die, nobody is likely to write a work in memory of me, so I had better write one myself." Several of Shostakovich's colleagues, including Natalya Vovsi Mikhoels and the cellist Valentin Berlinsky, were also aware of the Eighth Quartet's biographical intent. Peter J. Rabinowitz has also pointed to covert references to Richard Strauss's Metamorphosen in it. In 1962, Shostakovich married for the third time, to Irina Supinskaya. In a letter to Glikman, he wrote, "her only defect is that she is 27 years old. In all other respects she is splendid: clever, cheerful, straightforward and very likeable." According to Galina Vishnevskaya, who knew the Shostakoviches well, this marriage was a very happy one: "It was with her that Dmitri Dmitriyevich finally came to know domestic peace Surely, she prolonged his life by several years." In November, he conducted publicly for the only time in his life, leading a couple of his own works in Gorky; otherwise he declined to conduct, citing nerves and ill health. That year saw Shostakovich again turn to the subject of anti Semitism in his Thirteenth Symphony (subtitled Babi Yar). The symphony sets a number of poems by Yevgeny Yevtushenko, the first of which commemorates a massacre of Ukrainian Jews during the Second World War. Opinions are divided as to how great a risk this was: the poem had been published in Soviet media and was not banned, but it remained controversial. After the symphony's premiere, Yevtushenko was forced to add a stanza to his poem that said that Russians and Ukrainians had died alongside the Jews at Babi Yar. In 1965, Shostakovich raised his voice in defence of poet Joseph Brodsky, who was sentenced to five years of exile and hard labor. Shostakovich co signed protests with Yevtushenko, fellow Soviet artists Kornei Chukovsky, Anna Akhmatova, Samuil Marshak, and the French philosopher Jean Paul Sartre. After the protests, the sentence was commuted, and Brodsky returned to Leningrad.

Кейінгі өмірі

1964 жылы Шостакович «Гамлет» орыс фильміне музыка жазды, оны «Нью-Йорк Таймс» газеті жақсы бағалады: «Бірақ Шекспирдің көркем сөздерінен аудио стимуляцияның жетіспеуі Дмитрий Шостаковичтің керемет әрі құлқылы музыкалық шығармасымен біршама өтелді. Ол зор қадір-қасиет пен тереңдікке ие, және кейде орынды жабайылыққа немесе лайықты жеңілдікке толы». Өмірінің соңғы жылдары Шостакович созылмалы аурудан қиналды, бірақ темекі мен арақтан бас тартуға қарсы тұрды. Ол 1966 және 1970 жылдары жүрек талмасына да шалдықты.

Мұра

Шостакович өзінің фортепиано туындыларының бірнеше жазбасын қалдырды. Оның музыкасын орындаған танымал музыканттардың арасында Мстислав Ростропович, Татьяна Николаева, Мария Юдина, Давид Ойстрах және Бетховен квартетінің мүшелері бар. Шостаковичтің бұрынғы Совет Одағының шегінен тыс композиторларға тигізген әсері салыстырмалы түрде шамалы болды. Оның ықпалын кейбір скандинавиялық композиторлардың, мысалы Ларс Эрик Ларссонның шығармаларында көруге болады. Оның көптеген орыс замандастары мен Ленинград консерваториясының шәкірттері оның стиліне зор әсер етті (оның ішінде Герман Окунов, Сергей Слонимский және Борис Тищенко, оның 1978 жылғы Бесінші симфониясы Шостаковичтің естелігіне арналған). Шостаковичтің консервативті өрнегі авангардтың ықпалы төмендеген сайын және оның саяси көзқарастары туралы пікір-таластар күшейген сайын тыңдарман арасында күннен-күнге танымал болып келеді. Антарктидадағы Александр аралындағы Шостакович түбегі оның құрметіне аталған.

Шолу

Шостаковичтің шығармалары негізінен тоналды, бірақ атоналдылық және хроматизм элементтері де бар. Кейінгі шығармаларының бірінде (мысалы, Он екінші квартет) ол тондық қатарларды қолданды. Оның шығармашылығында симфониялар мен аспаптық квартеттердің циклдары басым, олардың әрқайсысы 15-ке жетеді. Симфониялар оның мансабы бойында біркелкі таралған, ал квартеттер карьерасының соңғы кезеңіне шоғырланған. Ең танымалдары – Бесінші және жетінші симфониялар, сегізінші және он бесінші квартеттер. Басқа шығармаларына Гогольдің комедиясы негізінде жазылған «Мценск облысының Леди Макбет» операсы, «Мұрын» және аяқталмаған «Қаржыгерлер» операсы; фортепиано, скрипка және виолончельге арналған екі-екіден концерт; екі фортепиано триосы; және көптеген кино музыкасы кіреді. Шостаковичтің музыкасында ол ең көп құрметтеген композиторлардың ықпалы байқалады: Бах – фугалары мен пассакалияларында; Бетховен – кейінгі квартеттерінде; Малер – симфонияларында; және Берг – музыкалық кодтар мен цитаталарды қолдануында. Ресей композиторларының ішінде ол Модест Мусоргскийді ерекше бағалады, оның «Борис Годунов» және «Хованщина» операларын қайта жазды; Мусоргскийдің ықпалы «Леди Макбет» және он бірінші симфонияның қысқы көріністерінде, сондай-ақ «Райок» сияқты сатирикалық шығармаларда ең анық көрінеді. Прокофьевтің ықпалы алғашқы соната мен бірінші концертте байқалады. Оның 1950 жылдардағы сүйемелдемелі хорға арналған шығармаларында орыс шіркеу және халық музыкасының ықпалы айқын. Шостаковичтің Стравинскиймен қарым-қатынасы өте күрделі болды; Гликманға жазған хатында ол: «Композитор Стравинскийге құлшылық етемін. Ал ойшыл Стравинскийді жек көремін» деді. Ол әсіресе «Псалтирь симфониясына» ғашық болған, 1962 жылы Стравинский КСРО-ға келгенде оның фортепианолық нұсқасының көшірмесін сыйға берген. (Екі композитордың кездесуі өте сәтті болмады; куәгерлер Шостаковичтің үлкен шаршаңқылығын және Стравинскийдің оған деген «қатыгездігін» атап өтті.) Көптеген зерттеушілер 1936 жылғы айыптауға дейінгі тәжірибелік шығармалар мен одан кейінгі консервативті шығармалар арасындағы қарама-қайшылықты атап өтті. Композитор Флора Литвиноваға: «Егер «партиялық басшылық» болмаса, мен одан да көп талант көрсетер едім, көбірек сарказм қолданар едім, идеяларымды жасырудың орнына ашық білдіре алатын едім» деді. 1934 және 1935 жылдары жарияланған мақалаларында Шостакович Берг, Шенберг, Кренек, Хиндемит және әсіресе Стравинскийді өзіне ықпал еткен композиторлар деп атады. Алдыңғы кезеңнің маңызды шығармалары – консерваторияның академизмін және оның прогрессивті ұмтылыстарын біріктірген Бірінші симфония; «Мұрын» («Оның барлық сахналық шығармаларының ең радикалды модернистік туындысы»); айыптауға себеп болған «Леди Макбет»; және «Гроув сөздігінде» «Шостаковичтің музыкалық дамуының осы күнге дейінгі орасан зор синтезі» деп сипатталған Төртінші симфония. Төртінші симфония Малердің ықпалының алғашқы көрінісі болды, ол Шостаковичтің оңалту жолын дайындады, ал ол өзі бұрынғы екеуінің ең сәтті болғанын мойындады. 1936 жылдан кейін Шостаковичтің музыкасы консервативті сипатқа ие болды. Осы кезеңде ол көбірек камералық музыка жазды. Оның камералық шығармалары негізінен тоналды болғанымен, «Гроув сөздігінде» «тазалаудың тоңған әлемі» деп аталған кейінгі камералық шығармалары тондық қатарларды қамтыды, бірақ ол оларды сериялық емес, тақырыптық тұрғысынан қарастырды. Вокалдық шығармалар да оның кейінгі туындыларының маңызды бөлігін құрайды.

Shostakovich's works are broadly tonal but with elements of atonality and chromaticism. In some of his later works (e. g., the Twelfth Quartet), he made use of tone rows. His output is dominated by his cycles of symphonies and string quartets, each totaling 15. The symphonies are distributed fairly evenly throughout his career, while the quartets are concentrated towards the latter part. Among the most popular are the Fifth and Seventh Symphonies and the Eighth and Fifteenth Quartets. Other works include the operas Lady Macbeth of Mtsensk, The Nose and the unfinished The Gamblers, based on the comedy by Gogol; six concertos (two each for piano, violin and cello); two piano trios; and a large quantity of film music. Shostakovich's music shows the influence of many of the composers he most admired: Bach in his fugues and passacaglias; Beethoven in the late quartets; Mahler in the symphonies; and Berg in his use of musical codes and quotations. Among Russian composers, he particularly admired Modest Mussorgsky, whose operas Boris Godunov and Khovanshchina he reorchestrated; Mussorgsky's influence is most prominent in the wintry scenes of Lady Macbeth and the Eleventh Symphony, as well as in satirical works such as "Rayok". Prokofiev's influence is most apparent in the earlier piano works, such as the first sonata and first concerto. The influence of Russian church and folk music is evident in his works for unaccompanied choir of the 1950s. Shostakovich's relationship with Stravinsky was profoundly ambivalent; as he wrote to Glikman, "Stravinsky the composer I worship. Stravinsky the thinker I despise." He was particularly enamoured of the Symphony of Psalms, presenting a copy of his own piano version of it to Stravinsky when the latter visited the USSR in 1962. (The meeting of the two composers was not very successful; observers commented on Shostakovich's extreme nervousness and Stravinsky's "cruelty" to him.) Many commentators have noted the disjunction between the experimental works before the 1936 denunciation and the more conservative ones that followed; the composer told Flora Litvinova, "without 'Party guidance' I would have displayed more brilliance, used more sarcasm, I could have revealed my ideas openly instead of having to resort to camouflage." Articles Shostakovich published in 1934 and 1935 cited Berg, Schoenberg, Krenek, Hindemith, "and especially Stravinsky" among his influences. Key works of the earlier period are the First Symphony, which combined the academicism of the conservatory with his progressive inclinations; The Nose ("The most uncompromisingly modernist of all his stage works"); Lady Macbeth, which precipitated the denunciation; and the Fourth Symphony, described in Grove's Dictionary as "a colossal synthesis of Shostakovich's musical development to date". The Fourth was also the first piece in which Mahler's influence came to the fore, prefiguring the route Shostakovich took to secure his rehabilitation, while he himself admitted that the preceding two were his least successful. After 1936, Shostakovich's music became more conservative. During this time he also composed more chamber music. While his chamber works were largely tonal, the late chamber works, which Grove's Dictionary calls a "world of purgatorial numbness", included tone rows, although he treated these thematically rather than serially. Vocal works are also a prominent feature of his late output.

Яһудилік тақырыптар

1940 жылдары Шостакович еврей тақырыптарына қызығушылық таныта бастады. Ол еврей музыкасының "қасіретті интонациялардың үстіне қуанышты әуен құру қабілетіне" таң қалды. Еврей тақырыптары бар туындылардың мысалдары: Төртінші саздық квартеті (1949), Бірінші скрипкалық концерт (1948), Пушкин өлеңдеріне арналған төрт монолог (1952), сондай-ақ Ми минорындағы фортепиано триосы (1944). Еврей халық музыкасы туралы Моисей Береговскийдің 1944 жылғы диссертациясын зерттеген кезде ол еврей тақырыптарында жазуға шабыттанды. 1948 жылы Шостакович еврей халық әндерінің кітабын сатып алып, одан «Еврей халық поэзиясынан» ән циклын жазды. Ол бастапқыда Кеңес Одағында еврей болудың ауырлығын көрсететін сегіз ән жазды. Бұлды жасыру үшін, ол еврейлердің Кеңес үкіметі тұсындағы жақсы өмірін көрсету үшін тағы үш ән қосты. Оның туындыдағы нағыз мағынаны жасыруға тырысқанына қарамастан, Композиторлар одағы 1949 жылы елдегі антисемитизмнің күшімен оның музыкасын мақұлдаудан бас тартты. «Еврей халық поэзиясынан» 1953 жылғы наурызда Сталиннің қайтысынан кейін ғана, басқа тыйым салынған туындылармен бірге орындала бастады.

Өзін-өзі цитаталау

Шостакович өз шығармаларында музыкалық цитаталарды қадағалап қолданды. Бұл стильдік таңдау ертерек композиторлардың арасында жиі кездесетін, бірақ Шостакович оны өзінің музыкасының ерекше белгісіне айналдырды. Басқа композиторлардың шығармаларын цитаталаудың орнына, Шостакович өзінің-өзінен цитаталауды ұнатты. София Мошевич, Иан Макдональд және Стивен Харрис сияқты музыка зерттеушілері оның шығармаларын цитаталары арқылы байланыстырды. Мысалы, "Мценск округінің Леди Макбеті" операсының төртінші әрекетіндегі Катеринаның "Серёжа, хороший мой" ариясының басты тақырыбы. Арияның әдемілігі, Катерина сүйіктісі Сергейді түрмеде кездестіретін сахнаның қатал, басымды тонға қарсы, жаңа тыныс сияқты әсер қалдырады. Сергей оны сатып, Катеринаны түрмеге қамалуына кінәлап, жаңа сүйіктісін тапқанда, бұл тақырып трагедиялық мәнге ие болады. 25 жылдан соң Шостакович осы тақырыпты "Сегізінші скрипкалық квартетінде" пайдаланды. Бұл квартеттің қысымды және күңгірт тақырыптары арасында виолончель төртінші бөлімнің үшінші минуты шамасында "F-диез мажорының "жарық" тонында" Серёжа тақырыбын орындайды. Бұл тақырып оның он төртінші скрипкалық квартетінде де қайта пайда болады. Сегізінші квартеттегідей, виолончель тақырыпты таныстырады, бұл жерде ол Бетховен скрипкалық квартетінің виолончелисті Сергей Ширинскийге арналған.

Өлгеннен кейін жарық көрген еңбектері

2004 жылы музыковед Ольга Дигонская Мәскеудегі Глинка атындағы мемлекеттік орталық музыкалық мәдениет мұражайында Шостаковичтің қолжазбаларының мол қорын тапты. Картонды папканың ішінде Шостаковичтің өзімен жазылған "300 беттік музыкалық эскиздер, пьесалар мен ноталар" болды. Композитор досы Шостаковичтің үй қызметшісіне пара беріп, кеңсесінен шығарылған қоқысты қоқысқа тастаудың орнына, оған үнемі жеткізіп тұруын қамтамасыз еткен. Осылай шығарылған материалдардың бір бөлігі Глинка мұражайына келді. "Глинка мұрағатында толығымен белгісіз немесе тек жанама жолмен ғана анықталатын көптеген шығармалар мен композициялар бар еді", - деді Дигонская. Олардың арасында Шостаковичтің 1932 жылғы "Оранго" операсының прологына арналған фортепиано және вокалдық эскиздері де болды. Бұл эскиздерді британ композиторы Джерард МакБерни оркестрледі және 2011 жылдың желтоқсанында Эса Пекка Салонен жетекшілігімен Лос-Анджелес филармониясы тұңғыш рет орындады.

Беделі

Макбурнидің айтуынша, Шостаковичтің музыкасы "көрнекті күшке және жаңалыққа ие, кейбіреулердің пікірінше, ал басқаларының ойынша – туынды, саспаған, мағынасыз және екінші тартқан" деген пікірлер қалыптасқан. Оның британдық замандасы Уильям Уолтон оны "20 ғасырдың ең ұлы композиторы" деп сипаттады. Музыкатанушы Дэвид Фэннинг "Гроув сөздігінде" былай деп қорытындылайды: "Ресми талаптардың қарама-қайшылығы, отандастарының ауыр күйзелісі және гуманитарлық, қоғамдық қызметке деген жеке құштарлығы арасында ол зор эмоционалдық күшке ие музыкалық тілді қалыптастыра алды". Кейбір заманауи композиторлар сынға алды. Пьер Булез Шостаковичтің музыкасын "Малердің екінші, тіпті үшінші басылымы" деп есептемеді. Румын композиторы, Веберннің шәкірті Филипп Гершкович Шостаковичті "есінен жаңылып, құлшынған хакер" деп атады. Осыған байланысты тағы бір шағым – Шостаковичтің стилінің түйсіксіздігі мен қатыгездігі: Стравинский "Леди Макбет" туралы "қатыгездікпен соққылап, монотонды" деп жазды. Ағылшын композиторы және музыкатанушы Робин Холлоуэй оның музыкасын "мелодиясы мен гармониясы соғыс кемесінің сұр түсімен, құрылымы фабрикалық функционалдықпен, ал мазмұны риторика мен мәжбүрлеуге толы" деп сипаттады. 1980 жылдары фин дирижері және композиторы Эса Пекка Салонен Шостаковичті сынап, оның музыкасын орындаудан бас тартты. Мысалы, 1987 жылы ол былай деді:

"Шостакович көп жағынан Стравинскийге қарсы күш. Мен Шостаковичтің 7-симфониясы жайсыз және ұнамайтын туынды десем, адамдар: "Иә, иә, бірақ осы симфонияның артында не жатқанын ойлаңыз" дейді. Мұндай көзқарас ешкімге де пайда бермейді". Салонен содан бері Шостаковичтің бірнеше шығармаларын орындап, жазды, тіпті "Оранго" операсының әлемдік премьерасын өткізді, бірақ 5-симфонияны "артық бағаланған" деп есептеді, сондай-ақ ол "батырлыққа қатысты әрқашан күдікпен қарадым" деп қосты. Шостакович бұрынғы композиторлардың және халық музыкасының материалдары мен стильдерін көптеп пайдаланды; "төменгі" музыканың түйсіксіздігі осы "эклектиканың ең ұлысына" елеулі әсер етті. МакБёрни мұны Шостаковичтің мансабының басында араласқан ерте кеңестік кезеңнің авангардтық өнер шеңберлеріне байланыстырады және бұл қарыздар оған "контраст, қайталау, күшею үлгілерін" жасауға мүмкіндік беретін мақсатты тәсіл болды деп санайды.

Тұлға

Шостакович көп жағынан ұқыпсыз адам болды: қызының айтуынша, ол "тазалыққа ден қоятын". Ол пәтеріндегі сағаттарды бір-бірімен келістіріп, пошта қызметінің қалай жұмыс істейтінін тексеру үшін өзіне үнемі хаттар жіберетін. Элизабет Уилсонның "Шостакович: Есінде қалған өмір" кітабында оның жүйкеленуіне қатысты 26 сілтеме бар. Михаил Друскин композитордың жас кезінде "қажулы және жүйкелі" болғанын еске алады. Юрий Любимов: "Оның басқалардан гөрі осал және сезімтал болуы оның генийінің маңызды ерекшелігі болды, күмәнсіз" деді. Кейінірек, Кшиштоф Мейер еске алғандай, "оның беті құрысулар мен тіршіліксіздікке толы болды". Шостаковичтің көңілі көтерілген кезде спорт оның басты демалыс түрлерінің бірі болды, бірақ ол қатысудың орнына көруші немесе төреші болуды ұнатты (ол футболдан білікті төреші болған). Оның сүйікті футбол клубы – "Зенит" Ленинград (қазіргі Санкт-Петербургтің "Зенит" клубы) болды, оны ол үнемі тамашалайтын. Ол сонымен қатар карта ойындарын, әсіресе солфеджді ұнатты. Шостакович табиғатынан ұяң болды: Флора Литвинованың айтуынша, ол "ешкімге 'жоқ' деуге мүлдем қабілетсіз болған". Бұл оның ресми мәлімдемелерге, соның ішінде 1973 жылы Андрей Сахаровты айыптауға оңай көндірілуіне себеп болды. Кейіннен оның әйелі Helsingin Sanomat газетіне оның аты оның рұқсатысыз қосылғанын айтты. Бірақ ол Композиторлар одағының төрағасы және Жоғарғы Кеңестің депутаты ретінде сайлау округіндегі азаматтарға көмектесуге дайын болды. Олег Прокофьев: "Ол көптеген адамдарға көмектесуге тырысты, сондықтан оның өтініштеріне де аз назар аударылды" деді. Құдайға сенетінін сұрағанда, Шостакович: "Жоқ, мен осыған өте өкінемін", - деді.

Православие мен ревизионизм

Шостаковичтің ресми сынға жауабы және музыканы түрліше диссиденттік құрал ретінде пайдаланғаны күмәнді. Ол сырттай үкімет саясаты мен ұстанымдарына бағынып, сөздерін оқып, үкіметтік идеяларды қолдайтын мақалаларға қол қойды. Бірақ оның режимге наразы екені белгілі, мұны оның отбасы, Исаак Гликманға жазған хаттары және «формализмге қарсы» науқанды сатирамен сынайтын «Райок» кантатасы растайды. Бұл кантата оның өлімінен кейін ғана жарияланды. Шостакович 1937 жылы Ұлы тазалау кезінде атылған Кеңес Одағының маршалы Михаил Тухачевскийдің жақын досы болған. Шостаковичтің музыкасында мемлекетке қарсы пікірлерін қаншалықты білдіргені де әлі анық емес. 1979 жылы жарық көрген Соломон Волковтың «Куәлік» кітабы ревизионистік көзқарасты ұсынды. Кітапта Шостаковичтің естеліктері Волковқа диктантпен жазылған деп айтылды. Онда композитордың көптеген шығармаларында үкіметке қарсы жасырын хабарлар бар екендігі, Шостаковичтің цензураны асырып өтетін орыс суретшілерінің дәстүріне жатқандығы жазылған. Ол шығармаларына көптеген цитаталар мен мотивтерді, әсіресе өзінің музыкалық таңбасы DSCH-ты енгізген. Оның ұзақ жылдарғы музыкалық серігі Евгений Мравинский: «Шостакович өз ниеттерін әдетте нақты бейнелер мен мағыналармен түсіндіретін» деді. Бұл ревизионистік көзқарасты оның балалары Максим мен Галина да қолдады, бірақ Максим 1981 жылы Волковтың кітабы әкесінің еңбегі емес екенін мәлімдеді. Волков «Куәлік» және «Шостакович пен Сталин» кітаптарында Шостаковичтің үкіметпен қарым-қатынасында «юродивый» яки «қасиетті ақымақ» рөлін атқарғанын дәлелдеді. Максим Шостакович 1991 жылы Кеңес режимі құлағаннан кейін «Куәлік» және Волков туралы жағымды пікір білдірді. Ол Аллан Б. Хо мен Дмитрий Феофановқа әкесі «өз музыкасын жақсы білетін ленинградтық жас жігітпен кездескенін» және «Волков Шостаковичпен естеліктері үшін жұмыс істеу үшін кездескенін» растады. Максим өзінің «Куәлік» пен Волковтың жақтасы екенін бірнеше рет айтқан. Басқа да белгілі ревизионистер – Ян Макдональд, оның «Жаңа Шостакович» кітабында композитордың музыкасын жаңаша түсіндірген, және Элизабет Уилсон, оның «Шостакович: Есімде қалған өмір» кітабында композитордың таныстарынан алынған куәліктер келтірілген. Музыканттар мен ғалымдар, оның ішінде Лорел Фэй мен Ричард Тарускин, «Куәліктің» нақтылығына күмәнді келтіріп, оның маңыздылығын талқылады. Олар Волковтың оны қайта өңделген мақалалар, әңгімелер және мүмкін композитордан алынған ақпараттардан құрастырғанын айтты. Фэй бұл айыптауларды 2002 жылғы «Волковтың куәлігі қайта қарастырылды» мақаласында жазды. Онда Шостакович қол қойған және растаған «Куәліктің» түпнұсқа қолжазбасының беттері оның бұрынғы сұхбаттарынан сөздерімен бірдей екені, олардың ешқайсысы да даулы емес екені көрсетілген. Хо мен Феофанов қол қойылған екі бетте даулы материалдар бар екенін айтады. Мысалы, «3-тараудың бірінші бетінде [Шостакович] «Бұл үйде [Всеволод] Мейерхольд тұрды» деген жазудың астына «Бұл үйде оның әйелі қатыгездікпен өлтірілді» деп қосу керек екенін атап өткен».

Shostakovich's response to official criticism and whether he used music as a kind of covert dissidence is a matter of dispute. He outwardly conformed to government policies and positions, reading speeches and putting his name to articles expressing the government line. But it is evident he disliked many aspects of the regime, as confirmed by his family, his letters to Isaac Glikman, and the satirical cantata "Rayok", which ridiculed the "anti formalist" campaign and was kept hidden until after his death. He was a close friend of Marshal of the Soviet Union Mikhail Tukhachevsky, who was executed in 1937 during the Great Purge. It is also uncertain to what extent Shostakovich expressed his opposition to the state in his music. The revisionist view was put forth by Solomon Volkov in the 1979 book Testimony, which claimed to be Shostakovich's memoirs dictated to Volkov. The book alleged that many of the composer's works contained coded anti government messages, placing Shostakovich in a tradition of Russian artists outwitting censorship that goes back at least to Alexander Pushkin. He incorporated many quotations and motifs in his work, most notably his musical signature DSCH. His longtime musical collaborator Yevgeny Mravinsky said, "Shostakovich very often explained his intentions with very specific images and connotations." The revisionist perspective has subsequently been supported by his children, Maxim and Galina, although Maxim said in 1981 that Volkov's book was not his father's work. Volkov has further argued, both in Testimony and in Shostakovich and Stalin, that Shostakovich adopted the role of the yurodivy or holy fool in his relations with the government. Maxim Shostakovich has also commented on Testimony and Volkov more favorably since 1991, when the Soviet regime fell. To Allan B. Ho and Dmitry Feofanov, he confirmed that his father had told him about "meeting a young man from Leningrad who knows his music extremely well" and that "Volkov did meet with Shostakovich to work on his reminiscences". Maxim has repeatedly said he is "a supporter both of Testimony and of Volkov." Other prominent revisionists are Ian MacDonald, whose book The New Shostakovich put forward further revisionist interpretations of his music, and Elizabeth Wilson, whose Shostakovich: A Life Remembered provides testimony from many of the composer's acquaintances. Musicians and scholars including Laurel Fay and Richard Taruskin contested the authenticity and debate the significance of Testimony, alleging that Volkov compiled it from a combination of recycled articles, gossip, and possibly some information directly from the composer. Fay documents these allegations in her 2002 article "Volkov's Testimony reconsidered", showing that the only pages of the original Testimony manuscript that Shostakovich had signed and verified are word for word reproductions of earlier interviews he gave, none of which are controversial. Ho and Feofanov have countered that at least two of the signed pages contain controversial material: for instance, "on the first page of chapter 3, where [Shostakovich] notes that the plaque that reads 'In this house lived [Vsevolod] Meyerhold' should also say 'And in this house his wife was brutally murdered'."

Жазылған мұра

1958 жылы мамыр айында Парижге сапары барысында Шостакович Андре Клюйтенспен бірге екі фортепиано концертін және бірнеше қысқа фортепианолық шығармаларын жазды. Бұл жазбалар EMI компаниясымен LP форматта шығарылып, кейін CD-де қайта жарық көрді. Шостакович екі концертті "Мелодия" үшін стерео дыбыста Мәскеуде жазды. Шостакович сонымен қатар виолончельші Даниил Шафранмен және Мстислав Ростроповичпен бірге "Cello Sonata", Op. 40; скрипкашы Дэвид Ойстрахпен жеке жазбада "Скрипка сонатасы", Op. 134; және скрипкашы Дэвид Ойстрах пен виолончельші Милош Садломен бірге "Пианино триосы", Op. 67 орындауларын жазды. Сонымен қатар, Шостаковичтің 1930 жылдардағы концерттік орындауындағы алғашқы фортепиано концертінің соңғы сәттерін көрсететін қысқа кинохроника да бар. 1974 жылы "Мұрын" операсының кеңестік қайта қойылымын бақылаған Шостаковичтің түсті фильмі де түсірілді.