Кіріспе

Жүрек ритмінің қалыптан тыс түрі

Torsades de pointes, torsade de pointes немесе torsades des pointes (TdP; сондай-ақ torsades деп те аталады) (/t//ɔːr/, /s//ɑː//d// //d//ə// /'/p//w//ã//t/, tɔʁsad də pwɛ̃t̪, "шыңдардың бұрылуы" деп аударылады) – жүрек ритмінің нақты бір түрі, ол кенеттен жүрек тоқтауына (кардиогенді өлімге) әкелуі мүмкін. Бұл электрокардиограммада (ЭКГ) ерекше белгілері байқалатын полиморфты қарыншалық тахикардия. Оны француз дәрігері Франсуа Дессертенн 1966 жылы сипаттаған. QT аралығының ұзаруы адамның осы қалыптан тыс жүрек ритміне шалдығу қаупін арттырады, және QT аралығын ұзартатын антиаритмиялық дәрілер қабылдаған науқастардың 1-10% - ында кездеседі.

Белгілері мен симптомдары

Көптеген эпизодтар өздігінен қалыпты синустық ырғаққа қайта оралады. Симптомдар мен салдары: жүрек қағу, бас айналу, есілкіреу (қысқа эпизодтар кезінде), есінен тану (ұзақ эпизодтар кезінде) және кенеттен жүрек тоқтауы.

Себептер

Торадалар тұқым қуалайтын (кем дегенде 17 генмен байланысты) және көбінесе QT аралығын тым ұзартуға себеп болатын дәрі-дәрмектер мен/немесе электролиттердің бұзылуынан туындайтын, қабылданатын түрінде кездеседі. Тоссад де поинтестің (Torsades de pointes) жиі кездесетін себептері – дәрілік заттардың QT аралығын ұзартуы, ал сирек жағдайларда диарея, қан сарысуындағы магнийдің және калийдің төмендеуі немесе туа біткен ұзақ QT синдромы. Бұл, калий және/немесе магний тапшылығынан туындап, нашар тамақтанатын адамдарда және алкогольге тәуелді адамдарда байқалуы мүмкін. Кейбір дәрілік заттар мен олардың өзара әрекеттесуіне әкелетін комбинациялары тоссад де поинтес (Torsades de pointes) қаупін арттырады. Мысалы, кларитромицин, левофлоксацин немесе галоперидол сияқты QT аралығын ұзартатын дәрі-дәрмектерді цитохром P450 ингибиторларымен (мысалы, флуоксетин, циметидин) немесе грейпфрут сияқты белгілі бір тағамдармен бірге қабылдағанда, қандағы QT аралығын ұзартатын дәрілік заттардың концентрациясы артып, тоссад де поинтес (Torsades de pointes) даму қаупі жоғарылайды. Лоперамидтің әсерінен туындаған TdP кардиостық оқиғасы туралы хабарланған (дегенмен доза дәрілік препараттың қалыпты мөлшерінен әлдеқайда жоғары болған).

Дәрі-дәрмектер себептері

Кейбір рецепт бойынша берілетін дәрі-дәрмектерді қабылдап жүрген науқастарда ТдП пайда болу мүмкіндігі белгілі болды, бұл 14 препараттың нарықтан алынып тасталуының маңызды себебі болды. ТдП-ға себеп болатын 49 препарат және QT аралығын ұзартатын тағы 170 препарат медициналық тиімділігі болғандықтан және препарат нұсқауларындағы ұсынымдар арқылы ТдП қаупін басқаруға және азайтуға болатындықтан нарықта сақталады. Ондансетрон антиэметигі де ТдП даму қаупін арттыруы мүмкін. Бұл соталол, прокаинамид, хинидин, ибутилид және дофетилид сияқты кейбір антиаритмиялық препараттардың қосымша әсері ретінде де анықталды. Мысалы, 2000 жылы цисаприд (Propulsid) гастрокинетикалық препараты АҚШ нарығынан алынып тасталды, себебі ол ұзақ QT синдромынан туындаған ТдП салдарынан болатын өлім жағдайларымен байланысты болды. Бұл әсер тікелей QT аралығының ұзаруымен байланысты, негізінен hERG каналының тежелуі және кейбір жағдайларда кешіккен натрий каналының күшеюі арқылы жүзеге асырылады.

R-on-T құбылысы

R on T құбылысы – алдыңғы жүрек соғуының T толқынына ерте қарыншалық жиырылудың түсуі. Зерттеулер R on T құбылысының тұрақты қарыншалық тахикардия мен қарыншалық фибрилляцияны тудыруы мүмкін екенін көрсетеді. Бұл жүрек аритмиясы, онда жүрек қарыншалары алдыңғы жүрек әрекетінің реполяризациясы кезінде қайтадан қозады. Жүрек бұлшық етінің бір бөлігі осы ерте кезеңде қозуға қабілетсіз болғандықтан, ерте камералық жиырылу өмірге қауіпті жүрек аритмияларын (мысалы, қарыншалық фибрилляция немесе Torsades de pointes) тудыруы мүмкін. ЭКГ-да бұл құбылыс жүректің алдыңғы әрекетінің реполяризация фазасында қарыншалық экстрасистола (R) (T толқыны) түскенде көрінеді. Аритмия сондай-ақ кардиоверсия сияқты сыртқы стимул жүрек циклының осал фазасына сәйкес келгенде де туындауы мүмкін. Қарыншалық аритмиялардың Lown сыныптамасында R on T құбылысы ең қауіпті, бесінші сынып болып табылады.

Емдеу

Torsades de pointes емдеудің мақсаты қалыпты ырғақты қалпына келтіру және аритмияның қайталануын болдырмау. Торсадалар қалыпты синустық ырғаққа өздігінен оралуы мүмкін, бірақ ұзаққа созылған торсадалар жүрек тоқтауын болдырмау үшін жедел емдеуді талап етеді. Торсадаларды тоқтатудың ең тиімді әдісі – электрлік кардиоверсия, яғни жүрекке электр тогы жіберіп, жүрек жасушаларын уақытша тоқтатып, содан кейін оларды қайта синхрондау. Электролиттік тепе-теңдікті түзету, мысалы, қандағы калий деңгейінің төмендеуі (гипокалиемия), сондай-ақ QT аралығын ұзартатын дәрілерді тоқтату қажет. Нақты жағдайларда торсадалардың алдын алу үшін бета-блокаторлар немесе ұзақ QT синдромы кезінде мексилетин қолданылуы мүмкін. Кейде жүректің өздігінен туатын синустық ырғағын жылдамдату үшін кардиостимулятор қолданылады, ал қайталану қаупі бар адамдарға аритмияның келесі эпизодтарын автоматты түрде анықтап, дефибрилляциялау үшін имплантацияланатын дефибриллятор орнатылуы мүмкін.

Терминология

Бірлік және көпше формалары (torsade de pointes, torsades de pointes және torsades des pointes) жиі қолданылып келеді. Олардың әрқайсысы грамматикалық тұрғыдан "дұрыс" емес пе, ал қалғандары "бұрыс" па деген сұрақ көп рет туындады. Бұл мәселе ірі медициналық сөздіктерде де байқалады: бірі тек көпше түрін жазады, екіншісі көпше түрін бас сөз ретінде келтірсе, жекеше түрін нұсқа ретінде көрсетеді, үшіншісі жекеше түрін бас сөз ретінде жазып, көпше түрін қолдану ұсынылмайды деген түсініктеме береді. Дәрігерлердің бір тобы аритмия құбылысын (аритмия бір немесе бірнеше эпизодты қамтуы мүмкін) атау үшін жекеше түрін қолданудың тиімдірек екенін, ал бір эпизод ішінде қайталама бұрылыстарды сипаттау үшін көпше түрін сақтаудың жөн екенін ұсынды. Басқа авторлар болса, үш сөздің де көпше түрінде болуы керек деп санайды. Олар тілдің табиғи айырмашылықтарына қатысты, әдемі тілмен: "Француздардың өзі 'жан-жақты айырмашылыққа' құмар емес пе?" - деген ой айтты.