Уэльский терьер (Daeargi Cymreig): тарихы, сипаттамасы, өсіру ерекшеліктері. Ұлыбританиядағы ең көне ит тұқымының бірі, сирек кездесетін тұқымдар тізімінде.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Уэльстік терьер (Даearги Cymреig) Уэльстен шыққан және бастапқыда түлкі, кеміргіштер және борсық аулау үшін өсірілді; бірақ соңғы ғасырда ол көбінесе көрмелерге қатысу үшін өсірілді. Осыған қарамастан, ол терьерге тән мінез-құлқының күшін сақтап қалды. Уэльстік терьер Ұлыбританиядағы ең ежелгі ит тұқымы деп есептеледі. Уэльстік терьер британдық көрме алаңына кеш келді (өйткені ол негізінен жұмыс істейтін ит болған) және 19-ғасырда ғана тұқым ретінде ресми тіркелді. Ол Ұлыбритания Кеннел клубының жойылып кету қаупі бар тұқымдар тізіміне енген, әр жылы шамамен 300 шағын иттің тіркелгені белгілі. Ал ең танымал тұқымдардың ондаған мыңдаған өкілдері жыл сайын тіркеледі.
The Welsh Terrier (Daeargi Cymreig) originates from Wales and was originally bred for hunting fox, rodents and badger; but during the last century, it has mainly been bred for showing. Despite this, it has retained its terrier strength of character. The Welsh Terrier has been claimed to be the oldest existing dog breed in the UK. The Welsh Terrier was a latecomer to the British show ring (being primarily a working dog) and was not officially registered as a breed until the 19th century. It is on the UK Kennel Club's list of breeds that are in danger of dying out, having as few as 300 or so pups registered annually. The most popular breeds are registered in tens of thousands each year.
Сыртқы келбеті
Уэльстік терьердің басы, аяқтары және ішкі жағы қара немесе кейде сұр түсті ат құдырауымен қоңыр түсті. Ұрғашылары кейде қараңғы қоңыр түсті, бүкіл денесі бір текті болады. Бұл тұқым – орташа мөлшердегі, мықты және ықшам денелі ит, ол салмағымен өсе алады. Құйрығы 2006 жылға дейін Ұлыбританияда тыйым салынғанға дейін әдетте қысқартылып келді, шаршы пішіндес ит образын толықтыру үшін осылай етілді, оның ұзындығы мен биіктігі шамалас болатын. Дене пішіні тікбұрышты, ал беті созылған, «кірпіш тәрізді». Бұл пішін бақыршақтары мен сақалымен қалыптасады. Тек тұқымдық иттерде бет пішіні жұмыртқа тәрізді, сүйектері жұқа және жақсы көрінеді. Жүні екі қабаттан тұрады: ішкі қабаты – жылуды сақтайтын, ал сыртқы қабаты – тозаңнан, жаңбырдан және желден қорғайтын, кедір-бүдырлы. Уэльстік терьерлер көбінесе қара түсте туады және алғашқы жылында қара және қоңыр ат құдырауына айналады. Бұл тұқым түк қырылмайды (қараңыз: Мольт). Дегенмен, жүнді үнемі күтіп, жуып, тазалап отыру қажет. Қысқартылмаған Уэльстік терьердің құйрығы қысқартылған құйрықтан шамалы ғана ұзын болады және жалпы келбетіне көп әсер етпейді. Жүні түсіп қалмайды, бірақ ескі түктері ойын мен қозғалыс кезінде түсіп қалады, егер жүнді үнемі күтіп, шашып отырмаса. Күтімсіз қалған жүн де түсін жоғалтып, жұқарады. Уэльстік терьер ықшам денелі Эйрдейл терьеріне өте ұқсас.
The Welsh Terrier is coloured tan on the head, legs and underbelly with a black or sometimes grizzle saddle. Females are sometimes a simple darker tan all over. The breed is a sturdy and compact dog of about medium size that can grow up to with a weight of The tail was usually docked until this was prohibited in the United Kingdom in 2006, being preferred in order to complete the image of a square dog, as tall as it is long. The body shape is rectangular, with an elongated, "brick like" face. This shape is formed by the whiskers and beard. With pedigrees the face can take a more oval shape and be finer boned and more distinct. The hair contains two layers, an undercoat that insulates and abrasive fur on top that protects against dirt, rain, and wind. Welsh Terriers are born mostly all black and during the first year they change colour to standard black and tan grizzle. This breed does not shed (see Moult). However, the coat requires regular grooming maintenance including brushing and hand stripping. An undocked Welsh Terrier tail is only an inch or so longer than a docked tail and does not make a great deal of difference to the overall appearance. The coat does not moult out but old hairs will eventually be stripped out through play and movement if the coat is not regularly raked. Ungroomed coats can also fade and thin out as the old hair loses colour and texture. The Welsh Terrier closely resembles a compact Airedale Terrier.
Тендерлік
Уэльстік терьердің терьерге тән мінезі бар. Тиісті қолында ол бақытты, сергекті, сирек ұялшақ немесе қорқақ болады, бірақ кейде қиын мінезді болуы мүмкін. Уэльстік терьерлер көбінесе адамдармен және басқа иттермен жақсы тіл табысады, бірақ егер оларға қарсылық туса, артқа шегінбейді. Осы тұқымның иттері адал дос бола алады және қалалық немесе ауылдық өмірге бейімделе алады. Уэльстік терьерлер дербес аң аулау үшін өрбітілген, сондықтан олардың сенімділігі мен шыдамдылығы жоғары болуы керек болған. Осының салдарынан, уэльстік терьерде бағынушылықты дамыту – ұзақ процесс, және оны үнемі жаттығу арқылы нығайту қажет. Стэнли Кореннің «Иттердің интеллектуалды деңгейі» кітабында олар 101-орында тұр, яғни олардың жұмысқа және бағынуға қабілеттіліктері орташа деңгейде. Бірақ бұл уэльстік терьерлер командаларды оқуға немесе түсінуге жарамсыз дегенді білдірмейді, тек олар өздерінің шешімдерін қабылдауға бейім; сондықтан үнемі жаттығулар қажет. Олар өздігінен әрекет еткенде, креативті және тез шешім қабылдай алады. Сонымен қатар, олардың көп сөйлеуге бейімділігі де бар. Басқа терьер тұқымдары сияқты, уэльстік терьерлер де қазғанды ұнатады. Уэльстік терьерлер энергияға толы, сондықтан оларға үнемі жаттығу қажет. Күндіз аулада жүгіру жеткіліксіз. Олар қызығушылық танытады, ал егер олар шаршаса, зерттеуге және нұқсан келтіруге тырысуы мүмкін. Уэльстік терьерлерді көңілді ұстау үшін оларға қиындықтар керек. Мысалы, олар ойыншықтарды қууды және жүзуді жақсы көреді (олардың отбасымен көлде демалу – жақсы мысал). Уэльстік терьерлер балалармен жақсы тіл табысады, олар ойнауды және баланың ойынына қадағалауды ұнатады, бірақ олар көбінесе шалбарды тартып, кішкентай балаларды құлатуы мүмкін. Егер олар кішкентай балалармен ерте жастан араласса, олар ойнауға үйренеді. Барлық тұқымдар сияқты, уэльстік терьерлерді де мүмкіндігінше ерте, түрлі иттермен, адамдармен және жағдайлармен таныстыру маңызды.
The Welsh Terrier has a typical terrier temperament. In the right hands, it is a happy, lively, and seldom shy or timid dog, but sometimes can have an attitude. The Welsh Terrier is generally friendly with people and dogs but when a challenge is perceived, it will not back down. Dogs of this breed can be devoted friends and can function either as city dogs or as country dogs. Welsh Terriers were developed to hunt independently and this required that they be very assertive and stoic dogs. As a consequence, developing obedience in a Welsh Terrier is a long term proposition and one has to constantly work on and reinforce the training. They rank 101st in Stanley Coren's The Intelligence of Dogs, being of average working/obedience intelligence. This, however, does not mean that Welsh Terriers fail to learn or understand commands, just that they tend to make their own decisions; thus the need for constant reinforcement. When acting on their own, they are quite creative and quick in decision making. They also have the potential for excessive barking. Like other terrier breeds, the Welsh Terrier enjoys digging. A Welsh Terrier is full of energy and requires regular exercise. A run around the yard during the day is insufficient. They become excited, and if bored, they may explore and potentially cause mischief and damage. Welsh Terriers need a challenge to keep them entertained. For example, they love chasing toys and love swimming (a good example would be lake activities with their families). Welsh Terriers get along well with children; they love to play and follow a child as it plays, however, and they will often tug at pant legs and can knock young ones off their feet. If they are around young children at an early age, they will easily learn to play more gently. As with all breeds, it is important to socialize Welsh Terriers as early as possible to a wide range of dogs, people, and experiences.
Денсаулық
Уэльстік терьердің денесі қалыпты және сау болғандықтан, дене бітімі мықты әрі ұзақ өмірге толы болады. Кейбір зерттеулер бастапқы линзаның шығуына (luxation) генетикалық бейімділік бар екенін көрсеткен, бұл екіншілік глаукомаға алып келуі мүмкін. Ониходистрофия – тырнақтардың нашар өсуіне байланысты, тырнақтардың әлсіз және сынғыш болуына себеп болатын ауру, бұл тұқымда жиі кездеседі. Денсаулығы жақсы күтілген Уэльстік терьер орташа есеппен 12-13 жыл өмір сүреді және қартайғанға дейін белсенді және еңкейіп жүреді.
The body of the Welsh Terrier is normal and healthy so that the physique is durable and lasting. Some studies have suggested a genetic predisposition to primary lens luxation which results in secondary glaucoma. Onychodystrophy, a disorder of nail growth causing nails to be weak and brittle, is relatively common in the breed. A healthy Welsh Terrier lives around 12 to 13 years on average and stays active and alert up to a high age if it is well taken care of and healthy.
Танымал мәдениетте
Балто III: Wings of Change анимациялық фильмінде Мел кейіпкері уэльстік терьер тұқымды ит. Ол өте невротикалық, ал оның даусы "Оскар" сыйлығына ұсынылған актер Дэвид Пеймерге тиесілі. П. Г. Водхаустың "Money for Nothing" романында Джон Кэрроллдың Эмили деген иті – уэльстік терьер.
In the animated film Balto III: Wings of Change, the character of Mel is a Welsh Terrier. He is very neurotic and is voiced by Oscar nominated actor David Paymer. In the P. G. Wodehouse novel Money for Nothing, John Carroll's dog, Emily, is a Welsh Terrier.