Сирек кездесетін Уэльс терьері: Сеалихам тарихы мен жағдайы

Кіріспе

Силихам терьеры (Daeargi Sealyham) – Уэльсте жұмыс иті ретінде пайда болған шағын және орташа өлшемді терьер тұқылының сирек кездесетін уэльстік нұсқасы. Бұл тұқым негізінен ақ денелі, қатаң қылды, және 19 ғасырдың ортасы мен соңында капитан Джон Эдвардс Пемброкширдегі Силихам үйінде оны өрбітті. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін оның танымалдылығы күрт өсті, ол Голливуд жұлдыздарымен және Ұлыбритания патшалық отбасының мүшелерімен байланысты болды. Содан бері оның саны айтарлықтай азайды, ал тұқымды Кеннел клубі осал тұқымдар тізіміне енгізді; 2008 жылы Ұлыбританияда бар болғаны 43 күшік тіркелген кезде ең төменгі көрсеткіш тіркелді. Бұл құлдырауға шетелдік және дизайнерлік тұқымдардың көптеп келуі, сондай-ақ Силихамның жұмыс иті ретіндегі пайдалылығының төмендеуі себеп болды. Тиісті жаттығулар жасалса, бұл тұқым отбасылық иттің немесе жұмысшы терьердің роліне бірдей жарайды. Ол тұқымға тән ерекше ауруларға шалдығуда аз бейімделген, ең көп таралған екі жағдай – линзаның орын ауысуы және иттің дегенеративтік миелопатиясы. Қазір линзаның орын ауысуына себеп болатын генді анықтау үшін ДНК-тест қолжетімді, және осыған сәйкес өрбіту бағдарламаларын түзетуге болады.

Тарих

Бұл тұқым 1850 және 1891 жылдар аралығында капитан Джон Эдвардс, Уэльстің Пемброкшир графтығындағы Вольфскасл маңындағы Силихам үйінде шығарылды. Бастапқыда бұл тұқым зиянкестерді бақылау үшін, кішкентай жануарларды аулау үшін және егеуқырларды, әсіресе ол әдетте қоныс аударатын бажеркендерді жою үшін қолданылды. Ол күшті жауы бар, қысқа жүнді шағын ақ итті қалаған. Ақ түсті жүні ерекше бағаланды, себебі бұл аңшыға далада иттің өзі аулаған жануардан айыруға мүмкіндік берді. Эдвардс 1891 жылы қайтыс болғаннан кейін, басқа селекционерлер де Силихам тұқымымен жұмыс істей бастады. 1913 жылы Американың Силихам терьер клубы құрылды. 1920-1930 жылдары сэр Джослин Лукас осы иттерді бажеркендерді аулауға пайдаланды, оларды ол көбінесе басқа жерге қоныс аударды. Ол Силихам терьерлерін сусар, тышқан және батпақ егеуқырларын аулауға да қолданды. Кэри Грант Арчи Лич деп атаған итін өсірді – Гранттың нағыз есімі. Ұлыбритания патшалық отбасы да осы иттерді ұнатты; Георг V патшаның Джек есімді иті болды. Силихам терьері бір кезде ең танымал терьер тұқымдарының бірі болған. 2008 жылы Кеннел клубқа жаңа шұбарларды тіркеу рекордтық деңгейде төмендеп, 43-ке жетті, осылайша оны Құрдымды Жергілікті Тұқымдар тізіміндегі соңғы үштікке қойды. 2011 жылдың қазан айында британдық Country Life журналы тұқымның бетінде "SOS: Силихамды құтқарайық" деген тақырыппен жариялап, тұқымды сақтау науқанын бастады. 2011 жылдың соңында Ұлыбританиядағы Кеннел клубқа 49 жас күшік тіркелді, осылайша олар жойылу қаупі бар тұқымдар тізіміндегі соңғы үштікке кірді. Тағы бір танымал Силихам терьері, Ч. Efbe's Hidalgo At Goodspice, сондай-ақ Charmin деп аталды, 2009 жылы Crufts көрмесінде үздік шоу иті атанды, бірақ оның жеңісі теледидардан көрсетілмеді, себебі BBC сол жылы дау тудырған "Pedigree Dogs Exposed" деректі фильмін көрсеткеннен кейін жарысты көрсетуді тоқтатты. Ол бұрын 2007 жылы АҚШ-та өткен AKC/Eukanuba ұлттық чемпионатында және 2008 жылы Әлемдік Ит Көрмесінде жеңіске жеткен. Шармин зейнетке шыққаннан кейін 2018 жылдың қазан айында қайтыс болғанға дейін көптеген көрмелерге көрермен ретінде қатысты. Силихам терьерлері әлеуметтік желілерде де жарияланып, осы сирек тұқымның танымалдылығын арттыруға көмектесті. Facebook-та Ivor the Sealyham terrier (2007–2020) Уэльстегі серуендері туралы апта сайынғы фотосуреттерін, жаңартуларын және бейнелерін жариялап, бүкіл әлем бойынша 20 000-нан астам жанкүйер жинады. "Working Sealyham Terrier Club" клубының негізін қалаушы Гарри Парсонс, "Тұқымды сақтау үшін жылына 300-ден 500-ге дейін шұбар қажет" деді. 2017 жылы бұл тұқым Америкалық Кеннел Клубы тіркеген 190 тұқымның 150-і болып саналды. 2023 жылы Stache есімді Силихам терьері АҚШ-тың Ұлттық Ит Көрмесінде жеңіске жетті.

The breed was developed between 1850 and 1891 by Captain John Edwardes, at Sealyham House, near Wolfscastle in the Welsh county of Pembrokeshire. Originally the breed was used for pest control, to hunt small game, and to eliminate vermin, particularly badgers, which he usually relocated. He wanted a small white dog with a strong jaw, and a wiry coat. The white coat was particularly prized, as it meant that the hunter in the field could distinguish the dogs from the quarry. After Edwardes' death in 1891, other breeders began to work with Sealyhams, The American Sealyham Terrier Club was founded in 1913. During the 1920s and 1930s, Sir Jocelyn Lucas used the dogs to hunt badgers which he usually relocated. At this time he also used Sealyham Terriers for hunting otters, stoats and squirrels. Cary Grant owned one which he named Archie Leach – Grant's real name. The British royal family also favoured these dogs; King George V owned a dog named Jack. The Sealyham was once one of the more popular terriers, In 2008, registrations of new puppies with the Kennel Club dropped to an all time low of 43, placing it among the bottom three on the list of Vulnerable Native Breeds. In October 2011, British magazine Country Life highlighted the breed on its front cover, with the heading "SOS: Save our Sealyhams", and launched a campaign to save the breed. End of year figures for 2011 showed that 49 puppies were registered with the Kennel Club in the UK, keeping them within the bottom three on the list of most endangered breeds. Another notable Sealyham Terrier, Ch. Efbe's Hidalgo At Goodspice, also known as Charmin, won Best In Show at Crufts in 2009, but his victory was not televised as the BBC had dropped the coverage of the competition earlier that year, following the controversy after the channel showed the documentary Pedigree Dogs Exposed. He had previous won the AKC/Eukanuba National Championship in the United States in 2007, and the World Dog Show in 2008. While in retirement, Charmin attended many shows as a spectator until he died in October, 2018. Sealyham terriers have also been featured on social media channels, contributing to a gain in notoriety of this rare breed. On Facebook, Ivor the Sealyham terrier (2007–2020) posted weekly photos, updates and videos of his walks in Wales, gaining over 20,000 fans worldwide. Harry Parsons, founder of the Working Sealyham Terrier Club, has stated that, "To sustain a breed you need between 300 to 500 puppies a year". By 2017, the breed ranked 150 out of 190 breeds registered by the American Kennel Club. In 2023, a Sealyham Terrier named Stache won the US National Dog Show.

Сыртқы келбеті

Сейлихамның өлшемдері әртүрлі елдердегі тұқымдық стандарттарға сәйкес өзгереді. Кеннел клуб стандартында Сейлихам терьерінің биіктігі, қайыңнан немесе иық жапырақшасының жоғарғы бөлігінен өлшенгенде, белгілі бір шектен аспауы керек деп көрсетілген. Американдық Кеннел Клубының (AKC) стандартында биіктік қайыңда шамамен 10.5 дюйм болуы тиіс, ал салмағы аталықтар үшін 23-24 фунт, аналықтар үшін сәл аз болуы керек. Олардың ақ түсті қос қабатты жүні бар, оны түйіліп қалмауы үшін сым щеткамен үнемі күту қажет. Астыңғы қабаты тығыз, ал сыртқы қабаты сым тәрізді және ауа райына төзімді. Беттегі белгілер лимон, қара, қоңыр, көк және бажер (қоңыр мен қараның қоспасы) сияқты әртүрлі түстерде болуы мүмкін. Сейлихамдар жерге жақын тұрады, сондықтан лайлы ауа райында олардың ұзын жүні қаттылап кірленеді.

Тендерлік

Олар басқалармен бірге болуді жақсы көреді, бірақ жалғыз қалғанда да жақсы жағдайды көтере алады. Силихам терьерлері қала және ауыл өміріне де үйренісе алады. Олар отбасының адал серіктері бола алады, сонымен қатар жұмыс істейтін иттер ретінде де тәрбиеленуі мүмкін, осылайша мысықтарды немесе егеуқұйрықтарды ұстауда өте тиімді. 2011 жылдың қараша айына дейін Кеннел клубы конформация көрмесінің төрешілеріне осы тұқымның денсаулығына қатысты ешқандай нақты мәселелерді көрсеткен жоқ. Тұқымның аз санына байланысты, бүгінгі күні тұқым алдындағы ең көп кездесетін екі мәселе – танымал аталықтың әсері және тұқым ішіндегі генетикалық әртүрліліктің жалпы проблемасы болып табылады. Бұл тұқым атопиялық дерматитке бейім.