Кіріспе

Бразилияның ұлттық заң шығару органы Ұлттық конгресс (Congresso Nacional) – Бразилияның федералды үкіметінің заң шығарушы органы. Штаттық заң шығарушы жиналыстар мен муниципалдық палаталардан өзгеше, Конгресс екі палаталы: Федералды Сенат (жоғарғы палата) және Депутаттар палатасы (төменгі палата). Конгресс жыл сайын 2 ақпаннан 22 желтоқсанға дейін Бразилиада отырыс өткізеді, ал 17 шілде мен 1 тамыз аралығында орталық демалысқа шығады. Сенат 26 штатты және Федералды округті білдіреді. Әр штат пен Федералды округтің үштен бір сенаторы бар, олар сегіз жылдық мерзімге халықтың тікелей дауысымен сайланады. Төрт жыл сайын Сенаттың (соның ішінде штаттар мен Федералды округ делегацияларының) үштен бірі немесе екіден бірі жаңарып отырады. Депутаттар палатасы әр штат халқының өкілі болып табылады және оның мүшелері пропорционалдық өкілдік жүйесі бойынша төрт жылдық мерзімге сайланады. Орындықтар әр штаттың халқына пропорционалды түрде бөлінеді, ең аз халқы бар штаттарға кемінде 8 орын, ал ең көп халқы бар штаттарға ең көп 70 орын беріледі. Сенаттан өзгеше, Депутаттар палатасының құрамы төрт жыл сайын толығымен жаңарып отырады. Бұрын саясаткерлердің партия ауыстыруы жиі кездесетін және партиялардың Конгресстегі орын саны үнемі өзгеріп тұратын. Орындықтар партияларға тиесілі, саясаткерлерге емес; партияны ауыстырып, орнын сақтап қалу тек шектеулі жағдайларда ғана мүмкін. Сайланған партиясынан бас тартқан саясаткерлер енді Конгресс депутатының мәртебесінен айырылады. Бразилия Конгресінің әрбір палатасы өз мүшелерінен президентті және басқа да басқарушы органдарының мүшелерін сайлайды. Сенат төрағасы лауазымдық түрде Ұлттық конгресс төрағасы болып табылады және осы ретінде бірлескен отырыстарды шақырып, оларды жүргізеді, сондай-ақ екі палатаның бірлескен жұмысын басқарады. Палата төрағасы президенттік тізімде екінші, ал Сенат (және Конгресс) төрағасы үшінші болып табылады.

Федералды Сенат

Федералды Сенат (Senado Federal) – 1824 жылы Бразилия империясының бірінші Конституциясымен құрылған Ұлттық Конгрестің жоғарғы палатасы; ол Ұлыбританияның Лордтар палатасынан шабыт алды, бірақ 1889 жылы Республика жарияланғаннан кейін АҚШ Сенатына жақындады. Қазіргі уақытта Сенат 81 орыннан тұрады. Әр 26 штаттан үш сенатор және Федералды округтен үш сенатор сегіз жылдық мерзімге көпшілік дауыспен сайланады. Сайлаулар кезең-кезеңімен өткізіледі, сондықтан жоғарғы палатаның үштен екісі бір уақытта, ал қалған үштен бірі төрт жылдан кейін сайланады. Әрбір штаттан бір орынға сайлау болғанда, әрбір сайлаушы Сенатқа бір дауыс береді; екі орынға сайлау болғанда, әрбір сайлаушы екі дауыс береді, бірақ сайлаушы бір кандидатқа екі дауысын бере алмайды. Алайда, Сенаттың үштен екі бөлігін жаңарту сайлауларында әр партия сайлауға екі үміткерді ұсына алады. Әр штат пен Федералды округте ең көп дауыс жинаған кандидат (немесе орынның үштен екісі сайлауға қойылған жағдайда алғашқы екі кандидат) сайланады.

Депутаттар палатасы

Депутаттар палатасы (Câmara dos Deputados) – Ұлттық конгрестің төменгі палатасы болып табылады, ол 513 федералды депутаттан тұрады. Бұл депутаттар төрт жылдық мерзімге пропорционалды сайлау жүйесі бойынша сайланады. Орын саны әр штаттың халқына пропорционалды түрде бөлінеді, сондай-шама штаттардың ең азы 8 орынға (ең сирек қоныстанған штаттар), ал ең көбі 70 орынға (ең көп қоныстанған штаттар) ие болуға құқылы. 2018 жылы елдегі 33 саяси партияның 24-і Палатаға кем дегенде бір өкіл сайлай алды, ал олардың 16-сы кем дегенде бір сенатор сайлауға қол жеткізді. Сайлау қорытындылары туралы толық мәліметтерді «Соңғы сайлау» бөлімінен қараңыз.

Ғимарат

1900 жылдардың басында Бразилияның Ұлттық конгресі сол кездегі ұлттық астана болған Рио-де-Жанейродағы бөлек ғимараттарда орналасқан еді. Сенат теміржол орталық станциясына жақын, Республика алаңының жанында, Монкорво Фильхо көшесінде орналасқан, қазіргі уақытта Рио-де-Жанейро Федералды университетінің студенттер орталығы орналасқан жер. Федералды депутаттар палатасы Мисерикордия көшесінде орналасқан, кейіннен бұл жерде Рио-де-Жанейро штатының жергілікті депутаттар палатасы орналасқан. 1930 жылдардан 1960 жылдардың басына дейін Сенат Монро сарайында орналасқан, ол 1970 жылдары метро станциясы – Синеландияның құрылысына орын беру үшін бұзылып жатыр. Федералды депутаттар палатасы 1960 жылдардың басында Бразилиаға көшірілді, бұл процеске бірнеше жыл кетті. 1960 жылдан бері Ұлттық конгресс Бразилиада орналасқан. Қаланың көптеген мемлекеттік ғимараттары сияқты, Ұлттық конгресс ғимаратын да Оскар Нимейер жобалаған. Сол жақтағы жарты шар Сенаттың, ал оң жақтағы жарты шар Депутаттар палатасының орны. Олардың арасында екі тік кеңсе мұнарасы орналасқан. Ғимарат Бразилияның басты көшесі – Монументальді осьтің ортасында орналасқан. Оның алдында демонстрациялар өтетін үлкен көгалдық аймақ бар. Оның артында – Планальто сарайы мен Жоғарғы федералды сот орналасқан Praça dos Três Poderes ("Үш билік алаңы") жатыр. 2007 жылдың 6 желтоқсанында Ұлттық тарихи және көркем мұра институты (Instituto do Patrimônio Histórico e Artístico Nacional) Ұлттық конгресс ғимаратын Бразилия халқының тарихи мұрасы деп жариялау туралы шешім қабылдады. Ғимарат 1987 жылдан бері Бразилияның алғашқы қалалық құрылыстарының бір бөлігі ретінде ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген.

2023 жылғы штурм

2023 жылдың 8 қаңтарында бұрынғы президент Жаир Болсонарудың қолдаушылары Бразилияның Ұлттық Конгресіне шабуыл жасап, қиратты, сондай-ақ Бразилия астанасы Бразилиадағы басқа да федералдық ғимараттарға зақым келтірді.