Кіріспе
Джон Стеннис ғарыш орталығы (SSC) – АҚШ-тың Миссисипи штатының Ханкок округінде, Миссисипи және Луизиана штаттарының шекарасындағы Перл өзенінің жағалауында орналасқан NASA-ның зымырандарды сынау орталығы. 2012 жылғы мәліметтер бойынша, бұл NASA-ның ең ірі зымыран қозғалтқыштарын сынау алаңы. 50-ден астам жергілікті, штаттық, ұлттық, халықаралық, жеке және мемлекеттік компаниялар мен мекемелер өздерінің зымыран сынауларын жүргізу үшін SSC-ны пайдаланады.
The John C. Stennis Space Center (SSC) is a NASA rocket testing facility in Hancock County, Mississippi, United States, on the banks of the Pearl River at the Mississippi–Louisiana border. as of 2012, it is NASA's largest rocket engine test facility. There are over 50 local, state, national, international, private, and public companies and agencies using SSC for their rocket testing facilities.
Тарих
NASA-ның жоспарланған зымыран сынақ орталығына қойылған бастапқы талаптар бойынша, оның орналасқан жері Луизиана штатының шығысындағы Жаңа Орлеандағы Мишод жиналыс орталығында зымырандар жасалатын орын мен Флорида штатындағы Кеннеди ғарыш орталығындағы ұшырылатын орынның арасында болуы керек еді. Сондай-ақ, орынға баржалардың кіруі қажет болды, себебі Аполлон бағдарламасы үшін сынақтан өтетін зымыран бөліктері құрлықпен тасымалдауға тым үлкен еді. Сонымен қатар, Аполлон қозғалтқыштары Алабама штатының Хантсвилл қаласы маңындағы Маршалл ғарыш ұшу орталығының қолдағы сынақ тұғырларында сынау үшін тым шулы болды. Оқшауланған жер қажет еді. Флоридадағы Эглин әуе күштері базасы, сондай-ақ Кариб теңізі мен Тынық мұхитындағы аралдарды қоса алғанда, басқа да жағалау аймақтарын қарастырған толыққанды іздеу процесінен кейін, NASA 1961 жылғы 25 қазанда Миссисипи сынақ орталығын (қазіргі Stennis ғарыш орталығы) құру туралы хабарлады. Оның орналасқан жері үшін Миссисипи штатының Хэнкок округіндегі Шығыс Перл өзенінің жағасындағы биік терраса аймағы таңдалды. NASA жер учаскелерін тікелей сатып алу немесе мәңгілікке пайдалану құқығын алу арқылы әрбір жерді сатып алудың қиын міндетін АҚШ Армиясының Инженерлік корпусына тапсырды. Таңдалған аймақта халық тым сирек болды және басқа барлық талаптарға сай келді. Алайда, құрылыс басталғанға дейін бес кішкентай қауымдастық (Гейнсвилл, Логтаун, Наполеон, Санта-Роза және Вестония), сондай-ақ алтыншысының (Пирлингтон) солтүстік бөлігі және барлығы 700 отбасы толыққанды түрде орталықтан көшірілуі керек болды. Бұл жұмысқа 3200-ден астам жеке меншік жер учаскесі, 786 үй, 16 шіркеу, 19 дүкен, үш мектеп және түнгі клубтар мен қоғамдық орталықтарды қоса алғанда, көптеген коммерциялық ғимараттар сатып алынды. Қауымдастықтың қалдықтары, соның ішінде қала көшелері мен бір бөлмелі мектеп үйі әлі де орталық аумағында сақталған. Аполлон және Шатл бағдарламалары аяқталғаннан кейін базаның қолданылуы төмендеді, бұл айналасындағы қауымдастықтарға экономикалық әсер етті. Жылдар бойы басқа да мемлекеттік және коммерциялық ұйымдар орталыққа көшіп келіп, кетіп отырды, нәтижесінде қауымдастықтарға маңызды экономикалық пайда әкелді.
Ракеталық қозғалтқышты сынау кешені
Rocket Propulsion Test Complex) – 1965 жылы Джон Стеннис ғарыш орталығының бір бөлігі ретінде салынған зымыранды сынау кешені. Бұл кешен "Сатурн V" зымыранын жасауға маңызды үлес қосты. 1985 жылы А1, А2 және В1/В2 сынақ тұғырлары Ұлттық тарихи ескерткіштер тізіміне енгізілді. SSC-дегі NASA Инженерлік және Ғылым дирекциясы (ESD) SSC-нің зымыранды сынау тұғырларын пайдалануды және күтіп ұстауды қамтамасыз етеді.
А-1/А-2 сынақ тұғыры
Стеннис ғарыш орталығындағы бастапқы үш сынақ стендінің кішілеу екеуі, А1 және А2 стендтері, Сатурн V-тің екінші сатысын, S II (айтылуы "ess two") сынауға және ұшуға сертификаттауға салынған, бұл Аполлон бағдарламасының ұшыру құралы болды. Екі стендтің де ұқсас болат және бетон құрылымдары шамамен 200 фут (61 м) биіктікте, 1 миллион фунттан астам итеру күшіне және температураға төтеп беруге қабілетті. Әрбір сынақ стенді тазарту немесе қысымды күшейту газдары ретінде сұйық сутегін (LH2), сұйық оттегін (LOX) және басқа да сұйықтықтармен қатар, газданған гелийді (GHe), газданған сутегін (GH2) және газданған азотты (GN2) қамтамасыз ете алады.
1960 жылдар
Құрылыс 1963 жылы басталды және 1966 жылы аяқталды. А сынақ кешеніне сондай-ақ сынақ басқару орталығы, бақылау бекіністері және әртүрлі техникалық және қолдау жүйелері кіреді. 1966 жылдың 23 сәуірінде А 2 сынақ тұғырындағы жұмысшылар Сатурн V-тің екінші сатысына арналған S II T, Құрылымдық және динамикалық сынақ көлігін 15 секунд бойы барлық жүйелерді сынап, сәтті ұшырды. Бұл – ұшу салмағындағы S II сатысының алғашқы сынағы болды. Бұл саты, белгілі ең үлкен және ең қуатты сұйық оттектік-сутектік саты, өзінің бес Rocketdyne J 2 қозғалтқышынан бір миллион фунт тяга күші дамытты. Бұл сынақ А 2 тұғырының алғашқы пайдалануын да белгіледі. S II ұшу сатысының толық уақытқа созылған алғашқы сынағы 1966 жылдың 20 мамырында өтті, S II T сынақ 354,5 секунд бойы А 2 сынақ тұғырында ұшырылды. LOX тоқтату датчиктері автоматты түрде тоқтатуды іске қосты. Ұшыру, отын пайдалану жүйесінен басқа, барлық негізгі сынақ мақсаттарына жетті. Бұл S II T-ның төртінші статикалық сынағы болды. Саты өзінің бес сутек-оттектік J 2 қозғалтқыштарынан бір миллион фунт тяга күші дамытты.
S-II-T жарылуы
1966 жылы 28 мамырда ССС-де қысым сынақтары жүргізіліп жатқанда Сатурн V екінші сатысының S II T статикалық сынақ үлгісі жарылып, сынақты бақылап тұрған North American Aviation компаниясының бес техникалық қызметкері жеңіл жарақат алды. Апат сутегі отын багының қысымға шыдамауынан болды. Бір миллион фунт итермелеу күшіне ие бес сутегі-қышқылтек J 2 қозғалтқышы бар S II T 25 мамырда жердегі сынақ атысына түсті, бірақ сутегі байланысында ақау болғандықтан автоматты түрде тоқтатылды, сынақ 195 секундтан кейін аяқталды. Жарылыс кезінде техникалық қызметкерлер сутегінің ағып кетуіне не себеп болғанын анықтауға тырысып жатқан. Жарылыс болған кезде бакта сутегі болған жоқ. MSFC басшылығымен Кеннеди ғарыш орталығының директоры доктор Курт Х. Дебус басқарған Тергеу комиссиясы 28 мамыр күні кешке шақырылды. Алдын ала тергеу көрсеткендей, екінші сменадағы қызметкерлер сұйық сутегінің қысым датчиктері мен коммутаторлары ажыратылғанын білмей, бакты қысыммен толтыруға тырысқан. Сұйық сутегі шығару клапанынан ағып жатыр деп ойлап, техникалық қызметкерлер клапанды жауып, нысанды жапқан. Бұл бактағы қысымның артуына және жарылуына әкеп соқты. 1966 жылдың 30 мамырында комиссия екі күндік тергеуден кейін қорытындысын жариялады. S II сатысының отын багы жобалық параметрлерден асып кеткен қысымға шыдамады. MTF сынақ процедураларын қатаң бақылау қажет болды. S II T жойылғаннан кейін NASA S II кемесінің бағдарламасын 1967 жылдың шілдесіне дейін ұзартты. 1966 жылдың 30 желтоқсанында MSFC техникалық қызметкерлері MTF сынақ стендісінде Сатурн V екінші сатысының алғашқы ұшу үлгісі S II 1-дің статикалық сынақ атысын жүргізді. Бұл екінші сынақ атысы, бұрынғысына ұқсас, алты минуттан астам уақытқа созылды.
1967 жыл
1967 жылдың 11 қаңтарында S II 1 сатысының алғашқы статикалық тексеруі MTF-те аяқталды. 1967 жылдың 27 қаңтарында S II 2 сатысы Калифорния штатындағы Seal Beach қаласынан Панама каналы арқылы өтіп, MTF-ке бет бұрды. 16 күндік сапардан кейін S II екі статикалық сынақтан өту үшін MTF-қа жетті. S II 2 сатысы 1967 жылдың 11 ақпанында MTF-қа келді. 1967 жылдың соңында KSC-ден ұшыру жоспарланған екінші Saturn V құралының (AS 502) бөлігі болған S II 2 сатысын 1967 жылдың наурыз айының соңында MTF-те сынау жоспарланған. 1967 жылдың 17 ақпанында жаңартылған J 2 қозғалтқыштарының кластерінің толық ұзақтықтағы алғашқы сынағы, S II линкоры сынағы No. 041, 360 секундқа созылды. 1967 жылдың 25 ақпанында жұмысшылар S II A 1 сынақ стендінің құрылысын аяқтады, ал Инженерлер корпусы ерекшеліктермен пайдалануға қабылдады. 31 наурызда превентордың жабылмауына байланысты бағдарламалық қызметкерлер S II 2 сатысын статикалық сынақтан өтуге жасаған алғашқы әрекетті тоқтатты. Жаңартылған бес J 2 қозғалтқышымен жабдықталған S II сынақ сатысының сынақтары 1967 жылдың наурыз айының соңында шамамен 360 секундтық негізгі қозғалтқыш жұмысымен аяқталды.
Қорытынды
Бұл екі сынақ стенділері 1970 жылдардың басына дейін Аполлон бағдарламасы аяқталғанға дейін S II сатылары мен J 2 қозғалтқыштарын сынақтан өткізіп, ұшуға қабілетті екенін растады.
1970-2000 жылдар
1971 жылы орталық жаңа ғарыш кемесі бағдарламасының (SSME деп аталады) қозғалтқыштарын сынақтан өткізетіні жарияланды. Бастапқыда физикалық өлшемдері әлдеқайда үлкен S II J 2 қозғалтқыштарын қабылдауға арналған A 1 және A 2 сынақ стендтері, кішірек SSME қозғалтқыштарына бейімделді. Алғашқы сынақ 1975 жылдың 19 мамырында A 1 стендінде өткізілді. Орталық ғарыш кемесі бағдарламасы аяқталғанға дейін A 1 және A 2 стендтерінде қозғалтқыштарды сынауды жалғастырды, соңғы жоспарланған сынақ 2009 жылдың 29 шілдесінде A 2 стендінде жүзеге асты.
2010 жылдар
Шаттл бағдарламасы тоқтатылғандықтан, A 1 және A 2 сынақ тұғындары жаңа буын зымыран қозғалтқыштарын сынауға қайта қолданылуда, оның ішінде SLS жоғарғы сатысын қуаттандыруға арналған J 2X қозғалтқышы да бар. Мұндай алғашқы сынақ 2007 жылдың 18 желтоқсанында өтті. Стеннис, NASA-мен серіктестікте Халықаралық ғарыш станциясына коммерциялық жүк тасымалдауды жүзеге асыру үшін Дульс, Вирджиния штатындағы Orbital Sciences Corp. үшін Aerojet Rocketdyne AJ26 зымыран қозғалтқыштарын сынады. Orbital компаниясының ғарыш стансасына алғашқы рейсі 2013 жылдың 18 қыркүйегінде Вирджиниядағы NASA-ның Уоллопс ғарыш орталығынан ұшырылды. Orbital-дың Antares зымыраны екі AJ26 қозғалтқышымен жабдықталған.
2020 жылдар
А 1 сынақ стенді 2020 жылдың наурыз айында Аполлон-13 ғарышкері және Миссисипи штатының Билокси қаласында туған Фред Хейздің есімімен аталды.
B-1/B-2 сынақ тұғыры
B1/B2 сынақ тұғыры – екі позициялы, тік, статикалық ату тұғыры, ең жоғары динамикалық жүктемесі 11M lbf құрайды. Ол бастапқыда 1960 жылдары 1967 жылдан 1970 жылға дейін толық Saturn V S1 C бірінші сатысының бес F 1 қозғалтқышын бір уақытта сынау үшін салынған. 1966 жылдың 17 қазанында MSFC өзінің S IC толық жүйелік сынақ бустерін, S IC T-ны, статикалық сынақ стендісін тексеру және статикалық атулар үшін SSC-ге жіберді. Жұмысшылар алып бустерді 1000 мильдік өзен сапары үшін Посейдон баржасына тиеді. Алты күннен кейін S IC T SSC-ге жетті. Барлық келешек атулар B 2 стендісінде жүргізілетін болды. Аполлон/Сатурн V бірінші сатысының толық жүйелік сынақ нұсқасы, S IC T, 1966 жылдың 17 желтоқсанында Миссисипи сынақ орталығындағы B 2 сынақ стендісіне орналастырылды. Сынақ стендісіне сатының электрлік және механикалық қосылымдары дереу басталды. 1967 жылдың басында нысанның тексеру жүйесін көрсету мақсатында статикалық ату жүзеге асырылды.
1967 жыл
1967 жылғы 13 ақпанда инженерлік корпустың қызметкерлері МТФ-де S IC B 2 сынақ тұғырын салуды аяқтады. 1967 жылғы 3 наурызда МТФ-дегі B 2 сынақ тұғырының жүйелерін, кіші жүйелерін және толық интеграцияланған жүйелерін жан-жақты тексеруден кейін жұмысшылар S IC ұрыс кемесінің/барлық жүйелер сатысын (S IC T) 15 секунд бойы сәтті сынап өткізді. Бұл S IC T сынағы, МТФ-тегі алғашқы S IC сынағы, сатының, механикалық қолдау құралдарының және S IC сынақ жабдықтарының толық үйлесімділігін көрсетті. 1967 жылғы 17 наурызда екінші S IC T сынағы 60 секундқа созылды. Бұл сынақ B 2 сынақ тұғырының жалынды қабылдағыштағы су ағыны схемасын растады және МТФ-дегі жабдықтарды тексеру сынақтарының сериясын аяқтады.
Аполлоннан кейін
Шаттл дәуірінде ол Space Shuttle Main Engine (SSME) қозғалтқышын сынау үшін модификацияланды. Stennis қазір B 1 сынақ орнын Pratt & Whitney Rocketdyne компаниясына жалға береді, ол Delta IV ұшыру құралы үшін RS 68 қозғалтқыштарын сынау үшін пайдаланады. NASA 2021 жылдың басында алғаш рет NASA ғарышқа ұшыру жүйесінің (SLS) негізгі сатысын сынауға B 2 сынақ позициясын дайындады. Төрт RS 25D зымыран қозғалтқыштары бар SLS негізгі сатысы, жанармақ толтыру және босату сынақтарынан және екі қыздыру сынағынан өтті.
А-3 сынақ тұғыры
2007 жылдың тамызында НАСА SSC-де А3 сынақ стендінің құрылысын бастады. А3 стендісі жоғары биіктіктегі жұмысты симуляциялайтын вакуум жағдайында J2X қозғалтқыштарын сынау үшін қолданылуы тиіс еді. А3 теңіз деңгейіндегі сынақ орталығы ретінде де жұмыс істей алады. Алайда, 2010 жылы Constellation бағдарламасы тоқтатылғандықтан, стенд аяқталуынан кейін пайдаланбауға шамасы бар. Дегенмен, қажет болған жағдайда А3 стендісін жаңа миссияны сынау үшін қайта жабдықтау мүмкін. 2014 жылы Bloomberg News және The Washington Times басылымдарында жарияланған мақалаларда журналистер 350 миллион долларлық сынақ стендінің жалғасқан құрылысын сынап, оны Миссисипи штатының АҚШ сенаторы Роджер Ф. Викердің пайдасыз қаржы жұмсауы деп сипаттады. Американдық-жаңазеландиялық зымыранға ұшыру қызметін ұсынатын Rocket Lab компаниясы А3 стендісін Архимед қайта пайдаланылатын зымыран қозғалтқышын әзірлеу және сынау үшін пайдалануды жоспарлап отыр.
Е Сынау стенді кешені
1990 жылдары "Е" аталатын жаңа сынақ кешені құрылды, ол түрлі жаңа шағын қозғалтқыштарды, жеке/көп компоненттерді және жаңа идеяларды сынауға арналған. "Е" сынақ стенді кешені төрт жеке сынақ стендісінен тұрады.
Тарих
2012 жылы Blue Origin компаниясы жаңа BE 3 сұйық оттегі/сұйық сутектік зымыран қозғалтқышының E 1 сынақ камерасында итеру камералық жинағын сынады. Blue компаниясының қайта пайдалануға болатын күштеу жүйесінің (RBS) құрамындағы бұл қозғалтқыштар, компания әзірлеп жатқан екі конус пішіндес ғарыш аппаратын ұшыруға арналған. 2014 жылдың 22 мамырында болашақ Orbital Sciences Antares ұшыруына дайындалып, Stennis E 1 сынақ стендісінде сынақтан өткізілген AJ26 зымыран қозғалтқышы істен шығып, E 1 сынақ стендісіне ауыр зақым келтірді. 10 маусым күніне дейін NASA, Orbital және Aerojet Rocketdyne компаниялары зақымның дәрежесі туралы, сондай-ақ E 1 сынақ стендісіндегі үш сынақ камерасының қызметке қайта оралу мерзімі туралы қосымша ақпарат жарияламады. 2014 жылдың маусым айының басында E 1 сынақ стендісі 2014 жылдың 22 мамырындағы зымыран қозғалтқышының ақаулығына қатысты тергеу аяқталғанша жұмыс істемейтін еді.
Е2 Сынақ тұғыры
Стеннистегі E2 сынақ қондырғысында көлденең орнатылған қозғалтқыштарды және тік орнатылған көлік сатыларын және/немесе қозғалтқыштарды сынау үшін үш бөлек сынақ стендісі (1-ші және 2-ші камера) бар бірнеше сынақ камералары бар. 1-ші камерада дейін қозғалтқыштарды, ал 2-ші камерада дейін көлік сатыларын сынауға болады. E2 1-ші камерасы, бастапқыда Жоғары Жылу Ағыны Қондырғысы (HHFF) деп белгіленген, 1993 жылы Ұлттық Ғарыш Қанатты Ұшағы (NASP) үшін материалдарды әзірлеуді қолдау мақсатымен салынған. 2013 жылғы мәліметтер бойынша, E2 сынақ стендінде аяқталған соңғы сынақ 2012 жылы NASA жүргізген химиялық бу генераторларының сынағы болды.
Е4 Сынақ тұғыры
E4 сынақ стенді 32 фут биіктігіндегі төрт бетон қабырғалы камерадан және оған қоса берілген бетон негізден тұрады; 1344 шаршы фут көлемді нығайтылған және кондицияланған Сигналды дайындау ғимараты; 10 тонналық көпірлі кранмен, 1 тонналық көпірлі кранмен және 7000 шаршы фут көлемді жарылысқа төзімді сынақ бақылау орталығы бар 12 825 шаршы фут көлемді биік зал; және екі 1400 шаршы фут көлемді көтерілген еденді бақылау бөлмелері. Объектіде сондай-ақ жер астындағы су шашу құбырлары, жер астындағы электр энергиясы, деректер және басқару арналары, сондай-ақ ішуге жарамды су да бар. E4 нығайтылған тұрақ жүйесі 500 000 фунт күш (2 224 кН) дейін қозғалтқыштар мен қуат блоктарын горизонтальды конфигурацияда сынау үшін жобаланған.
H-1 сынақ стендісі
2001 жылы Пентагонның Баллистикалық зымыранға қарсы қорғаныс ұйымы 2002 қаржы жылының бірінші тоқсанында басталатын ғарыштағы лазерді (SBL) сынау үшін Стеннис H 1 сынақ тұғынында 140 миллион долларлық құрылыс салуды ұсынды. Бұл нысан мегаватттық деңгейдегі сутек фториді лазерінің прототипі үшін сәуле сапасын, тиімділігін және қуатын бағалауға арналған еді. 2007 жылы британдық Rolls Royce компаниясы бұрынғы H1 сынақ алаңында ашық ауадағы авиациялық қозғалтқыштарды сынау нысанын іске қосты. Rolls Royce компаниясы бұл нысанды Ұлыбританиядағы Hucknall әуежайындағы сынақ нысанындағы шу мәселесіне байланысты, Дербидегі бас кеңсесіне жақын орналасқандықтан салған. 2013 жылы Rolls Royce компаниясы екінші сынақ тұғынын ашты.
Жалға алушыларға арналған нысандар
2005 жылы орталықта 30-дан астам мемлекеттік органдар мен жеке компаниялар орналасқан. Олардың арасындағы ең ірісі – шамамен 3500 қызметкері бар АҚШ Әскери-теңіз күштерінің бөлімшелері болды, бұл NASA-ның мемлекеттік қызметкерлерінен әлдеқайда көп. Орталықтағы белгілі агенттіктердің кейбіреулері:
INFINITY ғылыми орталығы
INFINITY Science Center – коммерциялық емес мұражай, ол NASA-ның Джон С. Стеннис ғарыш орталығының келушілер орталығына қызмет етеді. Бұл нысан Миссисипи штатының келушілер орталығының жанында, Миссисипи/Луизиана шекарасына жақын орналасқан. Орталықтың интерактивті көрмелерінің тақырыптарына Миссисипидің табиғи тарихы, NASA, ғарыш, планеталар, жұлдыздар, ауа райы, Жер ғылымы, ғарыш саяхаты және зерттеу кіреді. Көрмелердің арасында Аполлон-4 командалық модулі, толық көлемді Халықаралық ғарыш станциясы модулі, Орион ғарыш кемесінің макеті және ғарышқа ұшқан RS 25 ғарыш шатлының негізгі қозғалтқышының бөліктері бар. Сыртқы көрмелерге F 1 зымыран қозғалтқышы, цунамидан хабар беретін бауы, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің өзендік жаттығу қайығы және Аполлон 19 Сатурн V зымыранының бірінші сатысы (NASA Michoud жиналысынан алынған) кіреді. INFINITY Science Center 2012 жылдың сәуір айында бұрынғы StenniSphere келушілер орталығының орнына ресми түрде ашылды.
StenniSphere (Стеннисфера)
Стеннис ғарыш орталығының мұражайы және келушілер орталығы StenniSphere деп белгілі болды. Жаңа INFINITY ғылыми орталығының ашылуына байланысты, StenniSphere 2012 жылдың 15 ақпанында жұмысын тоқтатты. INFINITY-ден өзгеше, StenniSphere ғимараты Стеннис ғарыш орталығының аумағында орналасқан. Көрмелер NASA-ның қызметіне, ғарышқа, ғарыш зерттеулеріне, ғылымға, географияға, ауа райына және тағы да басқа көптеген тақырыптарға арналған. StenniSphere-дегі көптеген экспонаттар INFINITY жаңа келушілер орталығына көшірілді.