Кіріспе

Вирджиния штатындағы өзен, АҚШ. Раппаханнок өзені – АҚШ-тың шығыс Вирджиниясындағы өзен. Оның ұзындығы шамамен 195 миль (314 км). Өзен штаттың солтүстік бөлігінің барлығын кесіп өтеді, батыстағы Блю Ридж тауларынан басталып, Пьемонт аймағы арқылы Фолл Лайнына дейін, содан кейін жағалау жазығынан өтіп, Потомак өзенінің оңтүстігінде Чесапик шығанағына құяды. Америка тарихында маңызды өзен болған Раппаханнок өңірінде бұрынғы халықтар ұзақ жылдар бойы қоныстанған. Сонымен қатар, колониялық дәуірде Вирджиния колониясының алғашқы елді мекендері осы өзеннің бойында пайда болды. Америка Азамат соғысы кезінде, өзен солтүстік-оңтүстік бағытындағы әскерлердің қозғалысына кедергі келтіргендіктен, ол соғыстың шығыс майданының шекарасы ретінде тиімді қызмет етті, "Солтүстік" (Одақ) пен "Оңтүстік" (Америка Конфедерациясының штаттары) арасындағы шекараны белгіледі. Бұл өзен ондаған мың сарбаздардың қатысқан ірі шайқастардың орталығы болды. Фредериксбургтің бірінші шайқасынан кейін шамамен 10 000 африкалық американдық құл өзен арқылы Одақ әскерлерінің желісіне қашып, бостандыққа шықты. Өзеннің су жинау алабы 2,848 шаршы миль (7,376 км2) құрайды, бұл Вирджинияның шамамен 6% бөлігін құрайды. Су жинау алабының көп бөлігі ауылдық және орманды жерлерді қамтиды. Аймақтағы даму 20-шы ғасырдың соңынан бастап Вашингтон, округ Колумбия қаласының оңтүстікке қарай кеңеюімен бірге өсті.

Курс

Раппаханнок өзені Вирджиния штатының Фронт-Рояль қаласының оңтүстік-шығысында, Уоррен, Фаукьер және Раппаханнок округтерінің бірігіп жатқан жеріне жақын, Блю-Ридж тауларындағы Честер саңылауында бастау алады. Ол оңтүстік-шығысқа қарай ағып, Ремингтон, Келли Форд және Ричардсвилл қалаларынан өтеді, содан кейін оң жағынан өзенге қосылатын ең ірі саласы – Рапидан өзенімен бірігеді. Раппаханнок Фредериксбург қаласынан өтеді. Фредериксбургтің оңтүстік-шығысында өзен баяулай бастап, шамамен 80 шақырымға созылатын тұзды сулы сағаға айналады. Ол Порт-Роял және Порт-Конвей атты екі шағын, бірақ маңызды тарихи қалалар арқылы өтеді, олар бір-біріне қарама-қарсы жатқан, біріншісі оңтүстік жағалауда, екіншісі солтүстік жағалауда орналасқан. Бұл қалалар теңізге жүретін кемелердің соңғы тоқтау орны болған және темекі экспорты үшін алғашқы порттардың бірі болған, себебі темекі – маңызды тауар еді. Тапаханноктың оңтүстік жағалауынан ағып өткенде, өзеннің ені 1,6 шақырымнан асады. Чесапик шығанағына жеткенге дейінгі соңғы елді мекендер – Ирвингтон, Урбанна, Стингрей Пойнт және Уайт Стоун Бич. Кең өзен Чесапик шығанағына Потомак өзенінің сағасынан оңтүстікке қарай шамамен 32 шақырым (20 миль), ал штаттың астанасы Ричмондтан шығысқа қарай шамамен 97 шақырым (60 миль) қашықтықта құяды. Өзеннің шығанаққа құятын жері, солтүстіктегі Виндмилл-Пойнт пен оңтүстіктегі Стингрей-Пойнт аралығында 6 шақырымнан астам енге ие. Бұл саға Солтүстік Нек түбегінің оңтүстігінде орналасқан. Фредериксбургтен жоғары Раппаханнок каноэмен және каякпен демалуға қолайлы жағдайлар жасайды. Көптеген ағыстар I және II деңгейдегі қиындыққа ие, бірақ Ремингтон маңында III деңгейдегі ағыстар да кездеседі. Өзеннің су жиналатын алабы Раппаханнок өзені аңғарының ұлттық жануарлар қорығының бір бөлігі ретінде әр түрлі жерлерде қорғалады.

Сорма

Раппаханнок өзенінің сағасында өсетін устрицалар Шығыс жағалаудағы ең аз тұзды устрицалар болып табылады. Олар тәтті және жұмсақ дәмімен танымал, олар майлы сияқты сипатталады. Төмен тұздылығы көк таудың минералдық табиғатын ашып көрсетеді. Бұл устрицалар шараппен бірге жеуге өте жақсы деп белгілі. 19 ғасырда Вашингтонда устрицалар кең көлемде тұтынылған. Олар жаңа, грильденген, қайнатылған немесе пирогтың құрамында берілген.

Тарих

Өзеннің атауы алгонкиан тілінен келген, lappihanne (кейде toppehannock деп те жазылады), "жылдам, көтерілетін судың өзені" немесе "судың толқынының келіп-кетуі" деген мағынаны білдіреді – бұл атауды жергілікті Раппаханнок тайпасы қолданған. 2018 жылы ол Вирджиния штатындағы федералды мойындалған тайпалардың бірі атанды. Колониялық дәуірдің басында Раппаханноктың төменгі ағысында бірнеше шағын елді мекендер пайда болғанмен, Раппаханнок өзенінің аңғарындағы қоныстану губернатор Александр Спотсвудтың ықпалымен, он сегізінші ғасырдың басында кеңейді. Джеймс өзені геологиялық тұрғыдан Пиемонттың тау жыныстары мен жағалау жазығының шөгінді жыныстары мен аллювиалды топырақтарының кездесетін құлау сызығына дейін зерттелді. Бұл өзеннің теңізден басталатын соңғы кеме жүзе алатын бөлігі. Спотсвуд Джеймс өзенінен өзге өзен аңғарында қоныстануға шақырды. 1714 жылы ол Рейнланд-Пфальц және Швейцариядан келген протестант иммигранттарды, Раппаханнок пен Рапидан өзендерінің қосылған жеріне жақын жерлерге қоныстандыру үшін тартты. Germanna елді мекендері деп белгілі болған бұл ауылдар, аймақтағы темір кенін пайдалану мақсатымен құрылды. 1812 жылғы соғыс кезінде Раппаханнок өзенінің шайқасы осы өзенде болды. Жүздеген теңізшілер мен әскерилермен толтырылған он жеті британдық кемесі төрт американдық жекеменшік кемені (privateer) тұтқынға алды. Америка Азаматтық соғысы кезінде, өзенде көпірлердің және қолайлы арқаулардың азаулығына байланысты, өзен жағалауынан шабуылдан қауіпсіз әскерлердің қозғалысын қамтамасыз ететін кедергі және қорғаныс шебі болды. Бұл Одақ әскерлерінің Оңтүстік Вирджинияға ену әрекеттері үшін үлкен қиындық тудырды, себебі уақытша көпірлер арқылы өтуге тырысқанда олар шабуылға ұшырау қаупінде болды. Соғыс барысында өзеннің бақылауы бірнеше рет ауысты. Өзен бойындағы маңызды шайқастарға Фредериксбург шайқасы және Раппаханнок станциясының екі шайқасы жатады. 1864 жылғы Wilderness (немесе Overland) науқанында генерал Улисс С. Грант өзендегі қорғаныс шебін айналып өтіп, Одақтың толық жеңісімен аяқталды. 1862 жылғы желтоқсан айының соңында Фредериксбургтегі алғашқы шайқас кезінде және одан кейін, аймақтағы плантациялар мен қаладан шамамен 10 000 африкалық американдық құлдары бостандыққа ұмтылып, Одақ әскерлерінің артына өтіп, еркіндікке қол жеткізді. Бұл көш және оның "Бостандық жолы" 2010 жылы Фредериксбург және Стаффорд округіндегі өзеннің екі жағында орнатылған тарихи ескерткіштермен еске алынды. Қазіргі күні бұл бостандыққа ұмтылу Фредериксбургтен басталатын жыл сайынғы қайта жаңғыру арқылы тойланады. 18-19 ғасырлардағы кейбір құжаттарда, соның ішінде Азаматтық соғыс жазбаларында Раппаханнок өзені "Хеджман өзені" деп аталған. 1736-1737 жылдардағы зерттеуде Раппаханноктың Рапиданның аузынан жоғары ағысы "Каннон" деп, ал одан да жоғары "Хеджман өзені" деп белгіленген, бұл атау аймақтың алғашқы қоныс салушысы болған Натаниэль Хеджманның есімімен байланысты.