Кіріспе

1950 жылы Джон Фордтың түсірген фильмі

Рио-Гранде – Джон Фордтың режиссерлік жұмысымен жасалған, 1950 жылғы американдық романтикалық вестерн фильмі. Басты рөлдерді Джон Уэйн мен Морин О’Хара сомдаған. Бұл Фордтың «Кавалерия трилогиясының» үшінші бөлімі, алдыңғы екі фильм: «Форт-Апачи» (1948) және «Сары лента киген әйел» (1949) RKO Pictures студиясынан шыққан. Уэйн барлық үш фильмде де басты рөлде ойнайды: «Форт-Апачиде» Кирби Йорк капитаны, «Сары лента киген әйелде» Нейтан Бриттлс капитаны, ал «Рио-Грандеде» – подполковник Кирби Йорк (сценарийлер мен титрлерде Йорк[е] кейіпкерінің тегі «Форт-Апачиде» және «Рио-Грандеде» әртүрлі жазылған). «Рио-Гранде» фильмінің қосымша актер құрамында Бен Джонсон, Клод Джарман кіші, Гарри Кэри кіші, Чилл Уиллс, Дж. Кэррол Найш, Виктор МакЛаглен, Грант Уизерс, «Пионерлердің ұлдары» батыстық әншілер тобы және Стэн Джонс бар.

Сюжет

1879 жылдың жазында, «Шенендоадан он бес жыл өткен соң» подполковник Кирби Йорк (Уэйн) Техас шекарасына 2-ші АҚШ атқыштар полкімен орналасады. Оның міндеті – апачи шабуылдарынан елді қорғау. Йорк апачи басшысын тұтқындаған. Ол апачилардың Мексиканы қуғыннан қашу үшін пайдалануынан және қол астындағы әскердің жеткіліксіз болуынан қатты қысымға ұшырайды. Йорктің ұлы (оны 15 жылдан бері көрмеген), сарбаз Джефферсон Йорк (Клод Джарман кіші), полкке жіберілген 18 жаңа сарбаздың бірі. Ол Вест-Пойнтты бітіре алмаған, бірақ дереу әскерге қатарына қосылған. Сарбаз Йорк әкесімен жеке кездесуде, өзінің баласы болғандықтан ешқандай жеңілдік күтпейтінін, оны басқа сарбаздар сияқты қарауын сұрайды. Полковник оған келіседі. Кез келген сынаққа дайындығымен Джефферсон екі тәжірибелі сарбазбен, Трэвис Тайримен (Бен Джонсон) (заңнан қашып жүрген) және Дэниел «Сэнди» Бунмен (Гарри Кэри кіші) дос болады, олар оны қанаттарына бітіреді. Техастан екі маршал келіп, Тайриді адам өлтіргені үшін тұтқындауға бұйрық береді, бірақ ол аттардың арасына жасырынып, маршалдар оны таба алмай кетеді. Йорктің бұрынғы әйелі Кэтлин (Морин О’Хара) күтпеген жерден келіп, кәмелетке толмаған Джефферсонды әскерден сатып алып, үйіне қайтаруға тырысады. Азамат соғысы кезінде Йорк жағдайға байланысты Шенендоа аңғарындағы әйелінің үйін, Брайдсдейлді өртеп жіберуге мәжбүр болды. Брайдсдейлге от қойған сержант-майоры Квинканн (Виктор МакЛаглен) әлі де Йоркпен бірге және Кэтлинге осы оқиғаны үнемі еске салады. Анасымен сөйлескенде Джефф оны армиядан сатып алуға тырысуына қарсы шығады, өзін босату үшін командирдің ғана емес, сонымен қатар өзінің де қолы қойылғанын еске салып, армияда қалуды жөн көреді. Ұлының болашағы үшін күрес (және, мүмкін, Йоркке көрсетілген кіші офицерлердің көңілі) бұрынғы махаббатты қайта жақындастырады. Апачилар бір түнде қамалға шабуыл жасайды. Олардың көпшілігі оянып қалған сарбаздар тарапынан өлтіріледі, бірақ олар өздерінің басшыларын босатуға қол жеткізеді. АҚШ маршалдарының бірі қайтып келіп, Тайриді тұтқындайды, ол содан кейін сот шешімі күткен кезде ауруханаға жатқызылады. Йорктің қарауылдары Рио-Грандеге жеткенде, олар қуған апачиларды ұстауға тым кеш болады, ол мексикалық қарауылмен кездеседі. Олар әдепті сәлемдесулерін алмасып, АҚШ әскерлерінің Мексикаға кіре алмайтынын растайды. Фортқа оралғаннан кейін Тайри, полк хирургы (Чилл Уиллс) мен Квинканнонның көмегімен түрмеден қашып, Йорктің атын ұрлап, маршал кеткенше қашып кетуге ниетті. Йоркке оның бұрынғы Азамат соғысы командирі, Филип Шеридан (Джей Карол Найш), қазір Миссури әскери бөлімінің қолбасшысы келіп тұрады, ол Ұлы жазықты тыныштықтастыруға жауапты штаб. Шеридан Йоркке Апачиларды қуып, Мексикаға қарай Рио-Гранде өзенінен өтіп, оларды өлтіруді бұйырды. Бұл басқа елдің егемендігін бұзуға байланысты саяси салдарларға әкелетін әрекет. Егер Йорк апачилардың қаупін жоюға тырысып, сәтсіз аяқтаса, ол сотқа тартылады. Шеридан, Йоркке қандай тәуекелге бара жатқанын үнсіз мойындап, егер солай болса, «сот мүшелері Азамат соғысы кезінде бізбен бірге Шенендоадан төмен түскен адамдар болады» деп уәде береді. Йорк тапсырманы қабылдайды. Йорк өз адамдарын Мексикаға қарай бастап жүрер алдында әйелдер мен балаларды қауіпсіздігі үшін Блис фортына Джефферсонның да қатысуымен жібереді. Джефферсон мен Бун Тайримен кездеседі, ол оларға аймақта апачилар бар екенін айтады. Апачилар балаларды және Белл ефрейтордың әйелі бар вагондарды басып алады. Қалған эскорт апачиларға қарсы тұрғанда Джефферсон фортқа оқиғаны хабарлау үшін жіберіледі. Ол үш апачидан шабуылға ұшырайды, бірақ Тайри оны құтқарады. Полк қалған эскортпен кездеседі, төрт сарбаз қаза тапқан, содан кейін апачиларды қуалайды. Олар өртелген вагонды және өлтірілген Белл ефрейтордың әйелін табады, бірақ балалардың қайда кеткені белгісіз. Осы уақытта Тайри полкке қайта оралып, апачиларды Мексикадағы жасырынған жерлеріне дейін іздегенін айтады. Йорк пен Тайри балаларды құтқару үшін жоспар жасайды. Йорк үш сарбазға, Тайриге, Бунға және Джефферсонға Мексикалық ауылдағы қираған шіркеуге кіруге рұқсат береді, онда апачилар балаларды ұстап отыр. Содан кейін Йорк полкін толыққанды шабуылға көшіреді. Кавалериялық әскерлер барлық балаларды жарақатсыз құтқарады, бірақ полковник Йорк жебенің тиюінен жараланады, оны Джефферсон алып тастауын бұйырады. Ол жеңімпаз әскерлерімен фортқа қайтарылады, онда Кэтлин оны күтіп алып, травоисте әкелгенде қолынан ұстайды. Полковник Йорк жазылғаннан кейін Тайри, Бун, Джефф, Навахо Скауты Көп Мұқтардың ұлы және Белл ефрейторы марапатталады. Салтанатта Техас маршалдарының бірі қайтадан пайда болғанда, Тайриге заңнан қашу үшін демалыс беріледі, ол үшін ол генерал Шериданның атын ұрлайды. Әскерлерге парад кезінде полк оркестрі генералдың сұрауымен «Дикси» әнін орындайды, бұл әйелі Йоркке ұнауы үшін жасалған.

Актерлер

Джон Уэйн – подполковник Кирби Йорк
Морин О’Хара – Кэтлин Йорк

Бен Джонсон – сарбаз Трэвис Тайри
Клод Джарман кіші – сарбаз Джефферсон Йорк
Гарри Кэри кіші – сарбаз Дэниел «Сэнди» Бун
Чилл Уиллс – доктор Уилкинс, полк хирургы

Джей Карол Найш – генерал Филип Шеридан
Виктор МакЛаглен – сержант-майор Квинканн
Грант Уизерс – орынбасар маршал
«Пионерлердің ұлдары» – полк әншілері

Питер Ортис – капитан Сент-Жак
Стив Пендлтон – капитан Прескотт
Каролин Гримс – Маргарет Мэри
Альберто Морин – мексикалық лейтенант
Стэн Джонс – сержант
Фред Кеннеди – сарбаз Хайнц

Өндіріс

Түсірілімге дайындық

«Вагон Мастер» фильмін аяқтағаннан кейін Форд тағы бір вестерн түсіргісі келмеді. Оның орнына ол Уэйн мен Морин О’Хараның қатысуымен «The Quiet Man» ирландиялық романтикалық комедиясын түсіргісі келді, бірақ Republic Pictures студиясының президенті Герберт Йейтс Фордтың алдымен «Рио-Гранде» фильмін түсіруін талап етті, өйткені ол «The Quiet Man» сценарийінің әлсіз екенін және оның жалпы қызығушылық тудырмайтынын ойлады. Йейтс «Рио-Гранде» фильмін «The Quiet Man» фильмінен бұрын түсіруді талап етті, оның шығындарын өтеу үшін. Бірақ «The Quiet Man» 1952 жылы шыққаннан кейін «Рио-Грандеден» әлдеқайда жоғары табыс әкелді, алғашқы жылы 3,8 миллион доллар табыс тауып, Йейтс пен Republic Pictures студиясына жылдың ең табысты 10 фильмінің біріне айналды.

Сценарий

«Рио-Гранде» фильмінің сценарийін ирландиялық сценарист Джеймс Кевин МакГиннесс жазған. Ол Джеймс Уорнер Белланың 1947 жылдың 27 қыркүйегінде «The Saturday Evening Post» журналында жарияланған «Mission With No Record» атты әңгімесіне негізделген. Әңгіменің кейбір бөліктері шамалы ұқсас.

Марапаттар

Фильм 2008 жылы Америка кино институты тамылжың 10 үздік фильмінің қатарында «Батыс» жанрындағы үздік фильм деп танылды.