Испан азамат соғысы және Эбро шайқасы

Кіріспе

Испания азамат соғысы шайқасы
Екінші Пуника соғысындағы шайқас
Алғашқы республикалық жеңіс, Эброны кесіп өту
| combatant1 =
| combatant2 =
| commander1 =
| commander2 =
| strength1 = 80,000Томас: 70-80 далалық батарея, 150 қару, 31 тамыз: 100 танк, Джексон: 10,000, Престон: 7,150 қаза тапты, 20,000 жараланды, 19,563 тұтқынға алынды, 80 ұшақ қиратылды
| casualties2 = Томас: 6,500 қаза тапты және 1937/38 жылдың қысында Республикалық Халық Армиясы күштерін Теруэль шайқасына жұмсады, ол Февраль айында франколық армия қайта басып алған Теруэль қаласының маңындағы суық температурадағы қанды шайқастар болды. Содан кейін ұлтшылдар наурыз айында қарсыластарына қайта топтасуға мүмкіндік бермей Арагонға шабуыл жасады. Қыстың аяусыз суығында шаршаған республикалық армия тек әлсіз қарсылық көрсете алды. 15 сәуірде Франко әскерлері Винарос қаласында Жерорта теңізіне жетіп, республикалық аумақты екіге бөлді. Нәтижесінде ұлттық армия Ллейданы және Каталонияның өнеркәсіптік аймақтарының көп бөлігін электрмен қамтамасыз ететін гидроэлектр стансаларын басып алды. Дегенмен, 1938 жылдың 17 наурызында Аншлюс болғаннан кейін француз үкіметі шекараны қайта ашуға шешім қабылдады. Каталониядағы Республика армиясы наурыз бен маусымның ортасы аралығында 18,000 тонна соғыс материалдарын алды және ұлтшыл тұтқындардан он екі жаңа дивизия құрылды, сондай-ақ он алты жастан бастап, орта жастағы әкелерге дейінгі жас шақыру кеңейтілді, бұл «Quinta del Biberón» (сәби бөтелкесі шақыруы) деп аталды. Содан кейін Эбро армиясы құрылды. Осы уақытта франкистік армиялар Барселонаға қарай жылжудың орнына, Валенсияның солтүстігіндегі XYZ желісіне шабуыл жасады, республика астанасын басып алуды көздеді, себебі Франция науқас Республиканы қолдау үшін соғысқа кіруі мүмкін деп қорқады. Жағдайға жауап ретінде испан премьер-министрі Хуан Негрин генерал Висенте Рохо Ллючтің Валенсияға қарай жылжып келе жатқан франкистік бас күштерге қарсы шабуыл жасау жоспарын бекітті. Шабуылдардың мақсаты Валенсия мен Каталонияға жасалған қысымды жеңілдету, сондай-ақ Еуропа үкіметтеріне республикалық үкімет әлі де тұрақты екенін көрсету болды.

Battle of the Spanish Civil War
the battle in the Second Punic War
Initial Republican victory, crossing of the Ebro
| combatant1 =
| combatant2 =
| commander1 =
| commander2 =
| strength1 = 80,000Thomas:70–80 field batteries150 guns31 August:100 tanksJackson:10,000Preston:7,150 killed20,000 wounded19,563 captured80 aircraft destroyed
| casualties2 = Thomas:6,500 killed and in the winter of 1937/38 the Republican Popular Army had spent its forces in the Battle of Teruel, a series of bloody combats in subzero temperatures around the city of Teruel, which was retaken by the Francoist army in February. Then, the Nationalists launched an offensive in Aragon in March without giving their enemies a chance to recover. Fighting in the middle of bitter winter temperatures, the exhausted Republican army could offer only feeble resistance. By 15 April Franco's troops reached the Mediterranean Sea at Vinaròs, cutting Republican territory in two. As a result, the Nationalist army conquered Lleida and the hydroelectric dams that provided much of the Catalan industrial areas with electricity. Nevertheless, on 17 March 1938, after the Anschluss, the French government decided to reopen the frontier. The Republican Army in Catalonia received 18,000 tons of war material between March and mid June and twelve new divisions were formed from Nationalist prisoners of war and an extended call up, which included conscripts that ranged in age from sixteen years old, the so called Quinta del Biberón (the baby bottle call up), to middle aged fathers. A new army, the Ebro's army, was then formed. Meanwhile, the Francoist armies attacked the XYZ Line north of Valencia with the intention of capturing the Republican capital, instead of advancing towards Barcelona, fearing that France would enter the war in support of the ailing Republic. In response to the situation, Spanish premier Juan Negrín approved a plan by General Vicente Rojo Lluch to launch attacks against the main Francoist forces advancing towards Valencia. The purpose of the attacks was to relieve the pressure on Valencia and Catalonia, as well as to show European governments that the Republican government was still viable.

Лоялистік армия

Валенсияға қарай жылжып келе жатқан ұлтшыл әскерлерді шатыстыру мақсатында Халық Республикалық Армиясы төменгі Эбро аймағында шабуыл жасауға шешім қабылдады. Армияның саны көп болғанымен, жеткілікті әуе және артиллерия қолдауы болмады. 15 мамырда подполковник Хуан Модесто басшылығымен 15-ші және 5-ші армия корпустары біріктіріліп, Эбро Армиясы құрылды. Шабуыл басталғанда 12-ші және 18-ші армия корпустарынан күшелену күтілуде. Escaladei-ден құрылған және келесі дивизиялардан тұрды:

XI, XIII және XV Халықаралық бригадаларын қамтитын, командир Педро Матео Мерино басқарған 35-ші Халықаралық дивизия. 31-ші, 33-ші және 60-шы аралас бригадаларын қамтитын, командир Эстебан Кабезос Моренте басқарған 3-ші дивизия. 10-шы, 60-шы және 101-ші аралас бригадаларын қамтитын, командир Валентин Гонсалес "Эль Кампесино" басқарған 46-шы дивизия. 122-ші (1-ші батальонымен, "ла Брюикса", 123-ші және 124-ші аралас бригадаларымен бірге), Марселино Усаторе басқарған 27-ші дивизия. 95-ші, 84-ші және 224-ші аралас бригадаларын қамтитын, командир Мануэль Феррандиз басқарған 60-шы дивизия. 72-ші, 102-ші және 130-шы аралас бригадаларын қамтитын, подполковник Антонио Белтран Касанья "l'Esquinazau" басқарған 43-ші дивизия.

Испания ұлттық армиясы

Марокко армия корпусы Эбро өзенінің оң жағасында орналасты. Кейін генерал Рафаэль Гарсия Валиньо басқарып келген Маэстражго армия корпусы күшейте түсу үшін жіберілді.

Гандеса қоршауы

Республикашылдардың басты мақсаты – Эбродан батысқа қарай 25 шақырым жерде орналасқан Гандеса қаласы болды, ол Каталонияға және Эброға параллель созылған солтүстік-оңтүстік бағыттарының тоғысқан жері еді. Қала төңірегіндегі жер бедері өте таулы, Кавалл, Пандолс және Фатарелла таулары басым болды. Олардың қатты әктас тау жыныстары мен сирек орман жамылғысы Франко әскерінің атысынан қорғануға мүмкіндік бермеді. 27 шілдеде Модесто Т-26 танктерімен Гандесаға шабуыл жасауға бұйрық берді, ал 30 шілдеде танктері мен артиллериясын Гандеса төңірегіне шоғырландырып, қалаға қарсы жаяу әскер шабуылын бастады. 1 тамызда XV Халықаралық бригада Гандесаның алдындағы 481-ші төбеге қарсы қызу шабуыл жасады, көп шығынға ұшырады; алайда, республикашылдардың шабуылы ұлтшылдардың әуе күштері мен артиллериясының басымдығына байланысты сәтсіз аяқталды, сондай-ақ Модесто Эбро армиясына қорғанысқа өтуді бұйырды.

Қиындықтар

Республикалық шабуыл аяқталғаннан кейін Эброның республикалық армиясы өзенге тіреліп, қоршауға түсті. Ұлтшыл офицерлер қорғалмаған Сегре өзенінен өтіп, Барселонаға шабуыл жасауды ниеттенді, бірақ Франко Эбро армиясын жоюды және жоғалған аумақтарды қайтарып алуды қалады. Ұлтшылдар артиллериясы мен әуе күштерінің басым бөлігін Эбро майданына шоғырландырды. Ал республикалық жоғары басшылығы әскерлеріне қарсы тұруға және шегінбеуге бұйрық берді. Шегінген офицерлер мен сарбаздар атылып тасталды. Шайқас екі тараптан да Бірінші дүниежүзілік соғыстың Батыс майданындағы шайқастар сияқты, қанды фронталдық шабуылдармен жүрді, бұл тозым соғысына айналды. Ұлтшылдардың тактикасы – қарсыластың қорғанысын әлсірету үшін шағын аумақтарда артиллериялық оқ жаудыру мен әуе шабуылы жасау, содан кейін бір-екі жаяу әскер батальонымен шабуылдап, аумақты басып алу болды. Күн сайын 500 зеңбірек 13 мыңнан астам оқ, ал 200-ден астам ұшақ 10 мың фунт бомба тастады. Дегенмен, республикалық әскерлер қайсарлықпен күресіп, ұлтшылдардың шабуылдарын пулеметтер мен минометтермен тойтарып берді. Көптеген аймақтарда окоп қазу мүмкін болмады, ал тамыздың ыстығы шыдайсыз болғандықтан (4 тамызда көлеңкеде 37°C болды), республикалық әскерлерде су мен азық-түлік тапшылығы күшейді. Республикалық әскерлер таңнан кешке дейін тоқтаусыз бомбалаудан зардап шекті, бұл мәйіттерді көмуге мүмкіндік бермеді, ал жаралыларды тек түнде, шағын қайықтармен эвакуациялауға тура келді. Шайқастың кілті – итальяндық Aviazione Legionaria және неміс Condor Legion эскадрильялары ұшқан, Aviación Nacional таңбасымен белгіленген ұлтшылдардың әуе үстемдігі болды. Ұлтшылдар тарапында 500-ге жуық бірінші сыныпты ұшақтар болды (Savoia SM 79, Savoia SM 81, BR.20, He 111, Do 17, Ju 52 және 6 Ju 87 бомбалаушылары), ал Испания Республикалық Әуе Күштерінде бар болғаны 35 заманауи және 40 екінші сыныпты ұшақ болды. Шілдеде "Кондор" легионы 76 республикалық ұшақты жойды, ал тамыз айына қарай республикалық әуе күштері бұл аймақта әуе үстемдігін жоғалтты. Республикалық ұшақтар саны кем дегенде екі есе кем болды, ал тәжірибелі совет ұшқыштарының көпшілігі елге қайтарылды. Республикалық әуе шабуылына қарсы қорғаныс жеткіліксіз болды және көптеген ұшақтар жерде жойылды.

After the end of the Republican offensive, the Republican army of the Ebro was trapped in a pocket with its back to a river and Nationalist officers wanted to attack across the unprotected Segre River and advance to Barcelona, but Franco wanted to destroy the Republican Army of the Ebro and to recover the lost territory. The Nationalists concentrated most of their artillery and air forces in the Ebro's Front. On the other hand, the Republican high command ordered their troops to resist and not to retreat. Officers and men were executed for retreating. The battle was fought by both sides as a World War I Western Front style battle, with each side launching bloody frontal assaults on enemy positions in what became a war of attrition. The Nationalist tactic was to use artillery and aerial bombardment in small areas to soften resistance and then to launch a frontal assault with one or two infantry battalions to occupy the area. Each day 500 cannons fired more than 13,000 rounds at the Republican troops and more than 200 Nationalist aircraft dropped 10,000 pounds of bombs. Nevertheless, the Republican troops fought with stubborn bravery and repelled the Nationalist assaults with barrages of machine gun and mortar fire. In many zones, the terrain was too hard to dig trenches or foxholes, and as the August heat became unbearable (on 4 August it was 37°C in the shade), the shortages of water and food grew worse for the Republican troops. The situation was made more desperate by the relentless bombing that the Republican troops endured from dawn to dusk, which made it impossible for bodies to be buried, and meant that the wounded could only be evacuated at night, by small boats. The key to the battle was Nationalist air superiority, provided by the Italian Aviazione Legionaria and German Condor Legion squadrons that flew under the Aviación Nacional markings. Some 500 first class planes were available on the Nationalist side (Savoia SM 79, Savoia SM 81, BR.20, He 111, Do 17, Ju 52 and 6 Ju 87 bombers, against only some 35 modern fighters and some 40 second class aircraft of the Spanish Republican Air Force. In July, the Legion Condor had destroyed 76 Republican planes and by August the Republican Air Force had lost air superiority in the area. The Republican planes were outnumbered by at least two to one, and most of the experienced Soviet pilots had been withdrawn. Republican anti aircraft defenses proved to be inadequate and many planes were destroyed on the ground.

Ұлттық қарсы шабуыл

Ұлттық күштер республикалықтар басып алған аумақты қайтару үшін алты контрнаступление жасады. Бірінші қарсы шабуыл 6 тамызда Мекиненца мен Файон арасындағы солтүстік республикалық қалтаға қарсы басталды. "Кондор" легионы 50 тонна бомба тастады, ал 10 тамызда республикалық әскерлер өзеннен шегінуге мәжбүр болды. Содан кейін Франко Гарсия Валиньоның Маэстразго корпусын майданға жіберуді шешті және 31 тамызда ұлтшылдар Корбераға қарай ілгерілеу үшін Каваллс жотасына шабуыл жасады. Тау жотасын 35-ші, 11-ші және 43-ші республикалық дивизиялар ұстады, ал ұлтшылдар сегіз дивизиямен, 300 зеңбірекпен, 500 ұшақпен және 100 танкымен шабуылдады. 3 қыркүйекте ұлтшылдар 88 мм-лік неміс зеңбіректерінің қолдауымен Гандесадан жаңа шабуыл жасады және 4 қыркүйекте ұлтшылдар Корбераны басып алды. Содан кейін Ягуе күштері республикалық шепті бұзып өтті, бірақ Модесто 35-ші дивизиямен бұзылысты жапты және өз әскерлеріне ұстануға бұйрық берді: "Бірде-бір позиция жоғалмауы керек. Егер жау бірін алса, тез қарсы шабуыл жасалып, қажет болғанша күресу керек, бірақ әрқашан ол республикалықтардың қолында қалатынына көз жеткізіңіз. Жаудың бір метріне де кірмеңдер!" Алты апталық шайқастан кейін ұлтшылдар 120 шаршы мильді қайтарып алды. 2 қазанда ұлтшылдар Лавалл биіктігін, екі аптадан кейін Пандольс жотасының кілті – 666-шы нүктесін басып алды. 30 қазанда Гарсия Валиньоның Маэстразго армиясының корпусы, Мұхаммед эль Миззиан басшылығымен, 175 зеңбірек пен 100 ұшақ қолдауымен Каваллс жотасының биіктігіне шабуыл жасады. Республикашылар бір күндік шайқастан кейін биіктіктен айырылып, 100 жауынгердің қолдауына қарамастан, үлкен шығынға ұшырады (1000 тұтқын және 500 қаза тапты). 2 қарашада ұлтшылдар Пандольс жотасын басып алды, ал 3 қарашада ұлтшыл күштердің оң жақ қанаты Эбро өзеніне жетті. 7 қарашада Мора ла Нова түсті, ал 10 қарашада ұлтшылдар Пикосса тауының басына басып алды. 16 қарашада 35-ші дивизияның соңғы сарбаздары Фликс қаласында Эбро өзенін қайта кесіп өтті және шайқас аяқталды. Екі жақ та ауыр шығынға ұшырады, шамамен 50 000 – 60 000 адам қаза тапты, сондай-ақ көптеген ұшақтар жоғалды (республикалықтар 130 мен 150 арасында). Республика армиясы қару-жарағының көп бөлігін және тәжірибелі бөлімшелерін жоғалтты. Дегенмен, Франко жаңа кен заңына қол қойғаннан кейін, ол неміс үкіметінен үлкен жеңілдіктер алды, Германия ұлтшыл күштерге жаңа қару жіберді, ал желтоқсанда Франко Каталонияға қарсы шабуыл жасады. Антони Бивор Негриннің "белсенді соғыс саясатының" – күшті қорғаныс орнатудың орнына шабуыл жасау, Еуропадағы кең ауқымды қақтығысқа үміттену немесе ұлтшыл күштерді әлсірету, негізінен Испания Коммунистік партиясының үгіт-насихат жеңістерін қамтамасыз етуге деген құштарлығынан туындағанын және Эбро шайқасында бұл саясат республикалық армияны ешқандай мақсатсыз жойғанын дәлелдеді. Республикашылар өздерінің стратегиялық мақсаттарының ешқайсысын орындамады және Бивордың айтуынша, шабуылдарында "терең операциялар" теориясын қолдануға дайын емес еді. Осылайша, олардың күштері ұзақ уақыт бойы ұлтшылдардың екінші деңгейдегі қорғаныс позицияларын тазартты, бұл жоғары механикаландырылған ұлтшыл күштердің күшті қорғаныс позицияларына тез орналасуына мүмкіндік берді. Республиканың әйгілі әні – "Ай Кармела!" осы шайқасты еске алады.

The Nationalist forces launched six counter offensives in order to retake the territory seized by the Republicans. The first counteroffensive was launched on 6 August against the northern republican held pocket between Mequinenza and Fayón. The Legion Condor dropped 50 tons of bombs and by the 10 August the Republican troops were forced back across the river. Then Franco decided to send Garcia Valiño's Maestrazgo Corps to the front and on 31 August the Nationalists launched an attack against the Cavalls Range in order to advance towards Corbera. The mountain range was held by the 35th, 11th and the 43rd Republican divisions, and the Nationalists attacked with eight divisions, 300 guns, 500 aircraft and 100 tanks. On 3 September the Nationalists launched a new attack from Gandesa supported by German 88 mm guns and by 4 September the Nationalists had occupied Corbera. Then Yagüe's forces broke the Republican lines, but Modesto sealed the breach with the 35th Division and ordered their troops to hold on: "Not a single position must be lost. If the enemy takes one, there must be a rapid counterattack and as much fighting as necessary, but always making sure that it remains in republican hands. Not a metre of ground to the enemy!" After six weeks of combat the Nationalists had recovered 120 square miles. On 2 October the Nationalists occupied the heights of Lavall and two weeks later Point 666, the key of the Pandols Range. On 30 October the troops of the Garcia Valiño's Army Corps of the Maestrazgo, led by Mohammed el Mizzian, attacked the heights of the Cavalls Range, supported by 175 guns and 100 aircraft. The Republicans lost the heights after one day of combat, suffering huge casualties (1,000 prisoners and 500 dead), despite the support of 100 fighters. On 2 November the Nationalists occupied the Pandols Range and on 3 November the right flank of the Nationalist forces reached the river Ebro. On 7 November Móra la Nova fell and by 10 November the Nationalists had occupied Mount Picossa. On 16 November the last men of the 35th recrossed the Ebro at Flix and the battle ended. Both sides had suffered huge losses, with estimates ranging from 50,000 to 60,000 as well as the loss of large numbers of aircraft (the Republicans between 130 and 150). and the Republican army had lost most of its weapons and experienced units. Nevertheless, after Franco signed a new mining law that made huge concessions to the German government, Germany sent new weapons to the Nationalist forces and in December, Franco launched an offensive against Catalonia. Antony Beevor has argued that Negrín's "active war policy" of attacking, rather than adopting strong defences and hoping for a wider European conflict or harrying the Nationalist forces, had been driven primarily by the Communist Party of Spain's desire for propaganda victories and that at the Battle of the Ebro, the policy destroyed the Republican army for no great purpose. The Republicans accomplished none of their strategic objectives and, according to Beevor, were unwilling to apply the theory of the deep operations to their attacks. Thus, their forces spent a long time clearing Nationalist secondary defensive positions, which allowed the highly mechanised Nationalist forces to deploy in strong defensive positions quickly. A well known Republican song, ¡Ay Carmela!, commemorates the battle.

Қысқа әңгімелері

"Көпірдегі қарт адам". Эрнест Хемингуэй, 1936 жыл. "Бесінші колонна және алғашқы қырық тоғыз әңгіме" жинағында, 1938 жылғы, Скрибнер баспасы.