Кіріспе

Малага шайқасы - Испанияда Азамат соғысы кезінде Малага провинциясының республикалық бақылауын жою үшін нацистік Германияның әуе және теңіз қолдауымен Ұлттық және итальяндық күштердің біріккен шабуылының шыңы. Марокколық тұрақты әскерлер мен итальяндық танктердің қатысуымен жақында келген Корпо Труп Волонтаре испандық республикалық армиясының толық жеңіліске ұшырауы және Малаганың бір аптадан аз уақыт ішінде берілуімен аяқталды.

Кіріспе

Мадридті басып алмаудан кейін және Коруна жолы шайқасында республикалық қарсы шабуылдан кейін националистер бастаманы қайта алуға тырысты. Испанияның оңтүстігінде Жерорта теңізі бойындағы 25 миль кең жер белдеуі Испанияның республикалық флотының базасы Малагада орналасқан, республикашылар қолға алған және жақын маңдағы Кадис портына итальяндық әскерлердің келуі Малагаға шабуыл жасауды қисынды етті. 17 қаңтарда Малаганы жаулап алу науқаны басталды, Квейпо де Льяноның басшылығымен жаңадан құрылған Оңтүстік армиясы батыстан алға жылжи бастады, ал полковник Антонио Муньос Хименес бастаған сарбаздар солтүстік-шығыстан шабуыл жасады. Екі шабуылда да аз қарсылық көрсетілді және бір аптада 15 мильге дейін алға жылды. Республикашылар Ұлттықлердің Малагаға шабуыл жасауға шоғырланғанын түсінбеді, сондықтан олар 3 ақпандағы негізгі шабуылға күшейтілмеген және дайын болмаған.

Ұлттықлер

Ұлттық ұлтшылдардың 15000 әскерінен тұратын аралас күш (Марокконың отаршыл әскерлері, Карлдық отаршылдар (Requetés) және итальяндық сарбаздар Малагаға Ұлттық ұлтшылдардың шабуылға қатысты. Бұл күштерге жалпы Квейпо де Льяно басшылық етті. Италиялықтардың жетекшісі Марио Роатта және "Қара көйлектер" деп аталатын 9 механикаландырылған батальоны болды. Олардың құрамында 5000-нан 10000-ға дейін сарбаз болды. Олар жеңіл танктермен және бронемашиналармен жабдықталды. Альборан теңізінде Канар, Балеар және Веласко аралдары, немец крейсері "Адмирал Шер"пен бірге Малаганы блокадаға түсіріп, бомбалауға дайын болды. Ұлттық күштерді неміс кондор легионының әуе күштері де қолдады.

Республикашылдар

Республикашыл күштер 12000 Андалусиялық милициядан (тек 8000 қарулы) құралған. Сан жағынан үлкен және рух жағынан жоғары болғанымен, отаршылар әскери соғысқа мүлдем дайын емес еді және КНТ мен коммунистік отаршылар арасында қатал қарама-қайшылық болды. Сонымен қатар, олар итальяндықтардың заманауи қару-жарағына қарсы қорғанысты табысты жүргізу үшін қару-жарақтан айырылды. Малагада әуе шабуылына қарсы қорғаныс жоқ, отаршылар окоптар немесе жол тосқауылдарын құрмады және оқ-дәрі жетіспеді.

Шайқас

Оңтүстік армиясы 3 ақпанда Рондада Малагаға батыстан шабуыл жасады. 4 ақпан түнінде солтүстіктен шабуыл жасаған итальяндық қара көйлектер республикалықтардың бронежабдықпен соғысуға дайын еместігі салдарынан үлкен жетістікке қол жеткізді. Ұлттықлер Малагаға қарай тұрақты түрде алға жылжуды жалғастырды және 6 ақпанға қарай қала айналасындағы биіктіктерге жетті. Қоршаудан қорқып, республика командирі, полковник Виллальба Малаганы эвакуациялауға бұйрық берді. 8 ақпанда Квейпо де Льяно мен Оңтүстік армиясы құрғақ және құнарсыз Малагаға кірді.

Ұлттық басқыншылық

Малагадан қашып құтыла алмаған республикашылдарды не атып өлтірді, не түрмеге қамады. Малага құлағаннан кейін, Ұлттықлер қалада ғана 4000 республикашылды өлтірді. Мыңдаған республикашыл босқындар қаладан жағалауға қашып кетті, олардың көбі қайтыс болды. Ұлттықлер қашып бара жатқан республикашыларды Алмерияға бара жатқан жолда ұстап алады да, еркектерді атып өлтіреді, ал әйелдерді оларды тамақтандырудың ауыртпалығын республикалық үкіметке жүктеу үшін жалғастыра береді. Пол Престон былай деді: "Малагадан шығатын жолды тосқауылдаған босқындар тобырлары тозаққа түсіпті. Олар теңізден оқ жауды, әуеден бомбаға ұшырады, содан кейін автоматпен атқылады. Қалада болған қысымның ауқымы олардың неліктен қатаң шара қолдануға дайын екенін түсіндіреді".

Саяси және әскери салдарлар

Республикашылдардың күйреуі коммунистерді Валенсия үкіметінде 20 ақпанда генерал Асенсио Торрадоның, соғыс министрінің орынбасары отставкаға кетуіне мәжбүр етті. Франсиско Ларго Кабальеро оны "Клардид" редакторы және әскери білімі жоқ Карлос де Барайбармен алмастырды. Бенито Муссолини итальян әскерлерінің керемет табысын Испанияға араласпау туралы келісімге келіскеніне қарамастан, Испанияға итальяндық қатысуды жалғастыру және ұлғайту үшін себеп ретінде көрді. Валенсияны басып алу жоспарлары Мадридке шабуыл жасап, оны басып алу арқылы шешуші жеңіске жету үшін тасталды.

Кёстлер бейнесі

Малага шайқасын Артур Костлер өзінің 1937 жылғы "Өліммен диалог" және 1953 жылғы "Көрінбейтін жазу" деген кітаптарында көрсеткен. Костлер Малагаға британдық "News Chronicle" газетінде журналист ретінде, сонымен қатар Коминтерннің пропагандалық бөлімінде жұмыс істеген. Қала құлаған кезде ол ұлтшыл күштердің тұтқындарына түсіп, қазадан қашып құтқарылды, негізінен Сэр Питер Чалмерс Митчеллдің араласуына арқа сүйеді. Бұл туралы Митчеллдің 1938 жылы жарық көрген "Мой дом в Малаге" атты мемуарларында толық баяндалған.