Испания азамат соғысының хроникасы: Жеңіске қарай

Кіріспе

Оқиғалардың хронологиясы

Бұл кезеңге дейін ұлтшылдар басымдыққа ие болған, бірақ соғыстың нәтижесі әлі белгісіз болды. Ұлтшыл күштер бірнеше жеңіске жеткен сайын жағдай біртіндеп өзгерді. 1937 жылдың желтоқсаны мен 1938 жылдың ақпаны аралығындағы Теруэль шайқасы – ұлтшылдар мен республикашылар арасындағы маңызды шайқас болды. Шайқас басталғанда қала республикашылардың бақылауында болды, бірақ қаңтарда ұлтшылдар оны басып алды. Республика үкіметі қарсы шабуылға өтіп, қаланы қайтарып алды, алайда 22 ақпанда ұлтшылдар оны қайта басып алды. 1938 жылдың 14 сәуірінде Арагон шабуылы кезінде ұлтшылдар Жерорта теңізіне жетіп, Испанияның үкімет бақылауындағы бөлігін екіге бөлді. Үкімет мамыр айында бейбіт келісімге келуге тырысты, бірақ Франсиско Франко шартсыз капитуляцияны талап етті, соның салдарынан соғыс жалғасты. Ұлтшыл әскері Теруэльден оңтүстікке қарай және жағалау бойымен Республиканың астанасы Валенсияға қарай жылжыды, бірақ нығайтылған XYZ желісі бойындағы қатты шайқаста тоқтатылды. Үкімет енді Валенсияға жасалған шабуылдан ұлтшылдардың назарын аудару және Эбро шайқасында (24 шілдеде басталып, 26 қарашаға дейін жалғасқан) өзінің аумағын қайта біріктіру үшін толыққанды науқанға кірісті. Бұл науқан алғашқыда әскери тұрғысынан сәтті болғанымен, Мюнхен келісіміндегі Адольф Гитлерге жасалған франко-британдық ыңғайласу саясаты оны күйретіп жіберді. Чехословакияның берілуі үлкен державалармен франкоға қарсы одақ құру үмітін жойып, республикашылардың соңғы моральдық күшін жойды. Республикашылар ақырында жеңіліске ұшырап, 1938 жылдың қарашасында шегінді, бұл ұлтшылдардың соңғы жеңісіне қарай тағы бір маңызды қадам болды. Эбродан шегіну соғыстың нәтижесін анықтады. Жаңа жылға сегіз күн қалғанда Франко Каталонияға қарсы кең ауқымды шабуыл жасады. 1939 жылдың алғашқы екі айында ұлтшылдар Каталонияны басып алды. Таррагона 14 қаңтарда, Барселона 26 қаңтарда және Жирона 5 ақпанда түсті. Жиронаның түсуінен бес күн өткен соң Каталониядағы соңғы қарсылық күштер талқандалды. 27 ақпанда Ұлыбритания мен Франция үкіметтері Франконың Испаниясын мойындады. Үкімет күштері үшін Мадрид пен бірнеше бекіністер ғана қалды. 28 наурызда, қала ішіндегі ұлтшыл күштердің көмегімен (генерал Эмилио Мола 1936 жылы үгіт-насихат хабарларында айтқан "бесінші колонна") Мадрид ұлтшылдардың бақылауына көшті. Келесі күні, ұлтшылдардың қарулы күштерінің бақылауында екі жылға жуық уақыт болған Валенсия да капитуляциялады. Жеңіс 1 сәуірде жарияланды, соңғы республикашыл күштері капитуляциялады. Соғыс аяқталғаннан кейін сол жақтағы бұрынғы жауларына қатысты ауыр жазалау шаралары қолданылды, мыңдаған республикашылар түрмеге қамалды және 10 000-нан 28 000-ға дейін адам атылды. Көптеген басқа республикашылар шетелге, әсіресе Франция мен Мексикаға қашты.

Before this period, the Nationalists had already become dominant, yet the outcome of the war was still not certain. This progressively changed as the Nationalist forces notched up several victories. The December 1937 – February 1938 Battle of Teruel was an important confrontation between Nationalists and Republicans. The city belonged to the Republicans at the beginning of the battle, but the Nationalists conquered it in January. The Republican government launched an offensive and recovered the city, however, the Nationalists conquered it for good by 22 February. On 14 April 1938, the Nationalists broke through to the Mediterranean Sea during the Aragon Offensive, cutting the government held portion of Spain in two. The government tried to sue for peace in May, but Francisco Franco demanded unconditional surrender, and the war raged on. The Nationalist army pressed southward from Teruel and along the coast toward the capital of the Republic at Valencia but were halted in heavy fighting along the fortified XYZ Line. The government now launched an all out campaign to distract the Nationalists from their attack on Valencia and to reconnect their territory in the Battle of the Ebro, beginning on 24 July and lasting until 26 November. Although the campaign was militarily successful at first, it was fatally undermined by the Franco British appeasement of Adolf Hitler in the Munich Agreement. The concession of Czechoslovakia destroyed the last vestiges of Republican morale by ending all hope of an anti Francoist alliance with the great powers. The Republicans were eventually defeated and withdrew in November 1938, another significant step towards the Nationalist's final victory. The retreat from the Ebro all but determined the outcome of the war. Eight days before the new year, Franco struck back by throwing massive forces into an invasion of Catalonia. The Nationalists conquered Catalonia in a whirlwind campaign during the first two months of 1939. Tarragona fell on January 14, followed by Barcelona on 26 January and Girona on 5 February. Five days after the fall of Girona, the last resistance in Catalonia was broken. On 27 February, the governments of the United Kingdom and France recognized Francoist Spain. Only Madrid and a few other strongholds remained for the government forces. On 28 March, with the help of pro Nationalist forces inside the city (the "fifth column" General Emilio Mola had mentioned in propaganda broadcasts in 1936), Madrid fell to the Nationalists. The next day, Valencia, which had held out under the guns of the Nationalists for close to two years, also surrendered. Victory was proclaimed on 1 April, when the last of the Republican forces surrendered. After the end of the war, there were severe reprisals against the Nationalist's former enemies on the left, when thousands of Republicans were imprisoned and between 10,000 and 28,000 executed. Many other Republicans fled abroad, especially to France and Mexico.

Толық хронология: 1938 жыл

8 қаңтар Республикалық әскерлер генералдар Хуан Эрнандес Саравия мен Леопольдо Менендес басшылығымен полковник Доминго Рей д’Аркур тапсырған Теруэль қаласын басып алды. Қыстың қатал жағдайы Франконың генералдар Варела мен Аранда басқаруымен жіберген әскерлердің уақтылы жетіп келуіне кедергі келтірді. 20 ақпан Республикалық әскерлер генерал Ягуэ басшылығындағы марокколық әскерлердің қысымымен Теруэльді тастап, Валенсияға қарай жол тартты. Теруэль шайқасы аяқталды. 6 наурыз Палос мүйісіндегі теңіз шайқасы (Ұлтшылдардың ауыр крейсері «Балеарс» республикалық эсминецтермен батырылды). 13 наурыз Франция республикалық аймаққа қару-жарақ транзиті үшін шекарасын қайта ашты. 5 сәуір Әскери министр Индалесио Прието испан Республикалық армиясына кеңестік ықпалдың деңгейіне наразылық білдіріп, қызметінен кетті. 15 сәуір Ұлтшылдар Жерорта теңізіне жетіп, Республикалық аймақты екіге бөлді. Маусым Франция шекарасын тағы да жапты. 5 шілде Халықаралық Араласпау комитеті Испаниядан барлық шетелдік еріктілерді қайтару туралы келісімге келді. 24 шілде Эбро шайқасы басталды. Республикалық күштер Ұлтшылдарды Валенсияға шабуылдан аудармақ болып, Каталонияға жасалған қысымды азайтуға тырысты. Бастапқыда генерал Модесто басқарған Республикалық әскерлер айтарлықтай жетістікке жетті, бірақ кейін Ұлтшылдардың басым әуе күштерімен шектелді. Қыркүйек айының 21-і Республикалық үкімет басшысы доктор Негрин Ұлттар Лигасында сөйлеген сөзінде Халықаралық бригадалардың шайқас аймақтарынан шығарылатынын мәлімдеді. 4 қазан әскерді қайтару басталды. 30 қазан Ұлтшылдар қарсы шабуылға көшіп, Республикалық әскерлерді Эброның арғы бетіне қайтаруға мәжбүр етті. 16 қараша Эбро шайқасы аяқталды. 23 желтоқсан Барселона үшін шайқас басталды. Ұлтшылдар Пиренейден Эброға дейін жеке колонналармен алты бағытта шабуыл жасады. Олар Борж-Бланкесті басып алып, Таррагонаны қоршап, Барселона шетіне жетті. Республикалық үкімет Барселонадан Жиронаға шегінді, бірақ әскерлер қаланың қорғанысын жалғастыруда.

January 8 Republican troops commanded by Generals Juan Hernández Saravia and Leopoldo Menéndez take the city of Teruel, surrendered by Colonel Domingo Rey d'Harcourt. The harsh winter conditions prevent the timely arrival of troops sent by Franco under the command of Generals Varela and Aranda. February 20 Republican troops are forced to abandon Teruel and follow the highway to Valencia, under pressure from Moroccan troops commanded by General Yagüe. End of the Battle of Teruel. March 6 The naval Battle of Cape Palos (the Nationalist heavy cruiser Baleares is sunk by Republican destroyers). March 13 France reopens its borders for the transit of arms to the Republican zone. April 5 Socialist minister of defense Indalecio Prieto quits in protest at the level of Soviet influence over the Spanish Republican Army. April 15 The Nationalists reach the Mediterranean at Vinaròs, dividing the Republican zone in two. June France once again closes its borders. July 5 The international Non Intervention Committee reaches an agreement regarding the withdrawal of all foreign volunteers from Spain. July 24 Start of the Battle of the Ebro. Republican forces attempt to divert the Nationalists from attacking Valencia and to diminish the pressure on Catalonia. At first, the Republican troops, commanded by General Modesto, achieve considerable success, but are then limited by superior Nationalist air power. Heavy combat continues into November
September 21 In a speech to the League of Nations Doctor Negrín, head of the Republican government, announces that the International Brigades will be pulled from the combat zones. The withdrawal begins October 4. October 30 The Nationalists counterattack, forcing Republican troops back across the Ebro. November 16 End of the Battle of the Ebro. December 23 The battle for Barcelona begins. A six pronged Nationalist attack is launched, with separate columns from the Pyrenees to the Ebro. They take Borges Blanques, surround Tarragona and reach the outskirts of Barcelona. The Republican government retreats from Barcelona to Girona, although troops continue to maintain the defense of the city.