Кіріспе

Кобан (Cobán), толық Санто-Доминго-де-Кобан, Гватемаланың орталық бөлігіндегі Альта-Верапас департаментінің астанасы. Сонымен қатар, ол Кобан муниципалитеті үшін әкімшілік орталық болып табылады. Ол Гватемала қаласынан 219 км қашықтықта орналасқан. 2018 жылғы халық санауы бойынша Кобан қаласының халқы 212 047 адамды, ал муниципалитеттің халқы 212 421 адамды құрады. Кобан теңіз деңгейінен жоғары орналасқан және жалпы ауданы 1 974 км²-ды құрайды. Ол ірі кофе өсіру аймағының орталығында жатыр.

Вера-Пас уағыздаушыларының ордені

1530 және 1531 жылдар аралығында капитан Алонсо де Авила [es] Сиуадд Реалға жол тартқанда, Лакам Тун [es] лагунасы мен төбесін кездейсоқ ашты. Бұл жердің халқы испандықтар бағындырған халықтармен тарихи түрде сауда жасағандықтан, болатын жағдайды біліп, орманға тығылды. Испандықтар лакандтарды бағындыруға тырысты: Хуан Энрикес де Гусман Нуэва-Эспаниядан, Франсиско де Монтехо Юкатан түбегінен, Педро де Альварадо Гватемаладан капитан Франсиско Гил Сапатамен бірге, ал соңында Педро Сольорзано Чиапастан. Осы кезде Уағыздаушылар ордені Тезулутланның «соғыс аймағын» бейбіт аймаққа айналдыруға тырысты. Темір жолмен, Ла-Эспанияда бірнеше сәтсіздіктерден кейін, аралдық Аудиенсия Бартоломе де лас Касасқа 1534 жылы Нуэва Гранадаға баруға шақыруды қабылдауға рұқсат берді, онда ол жаңадан епископ болып тағайындалған еді. Екеуі де Панамаға қарай кемемен жүріп, содан кейін Лимаға бет алды, бірақ сапар барысында дауыл кемелерін Никарагуаға лақтырып жіберді, онда Лас Касас Гранада монастырында қалуды жөн көрді. 1535 жылы ол Гватемала аймағындағы зерттелмеген ауылдық аймақтарды бейбіт түрде отарлауды бастауды корольге және Индиялар Кеңесіне ұсынды; алайда, Берналь Диас де Луко мен Меркадо де Пеналозаның оған көмектесу ниеттеріне қарамастан, оның ұсынысы қабылданбады. 1536 жылы Никарагуа губернаторы Родриго де Контрерас әскери экспедиция ұйымдастырды, бірақ Лас Касас Карлос V-тің әйелі, Португалия королевасы Изабелге хабарлағаннан кейін оны бірнеше жылға кейінге шегерді. Биліктің қарсылығын ескере отырып, Лас Касас Никарагуадан Гватемалаға кетті. 1536 жылдың қараша айында Лас Касас Гватемаланың сол кездегі астанасы Сантьяго-де-Гватемалаға қоныстанды; бірнеше айдан кейін оның досы, епископ Хуан Гарсес оны Тласкалаға көшіп баруға шақырды, бірақ бірнеше аптадан кейін ол Гватемалаға оралды. 1537 жылдың 2 мамырында губернатор Алонсо де Мальдонадо оған Тезулутлан капитуляциясын берді – жазбаша міндеттеме, 1539 жылдың 6 шілдесінде Мексиканың вице-королі Антонио де Мендоса ратификациялады. Онда барлығы Тезулутлан халқы, бағындырылғаннан кейін, енкомиенда ретінде берілмейді, бірақ корольдің поддандылары болады деп келісті. Лас Касас монахтар Родриго де Ланда, Педро Ангуло және Луис де Ракпен бірге төрт христиан жергілікті тұрғындарын іздестіріп, оларға Ізгі хабардың негізгі қағидаларын түсіндірген христиан әндерін үйретті. Луис де Рак Сакапуланың кацигіне барып, оның халқының алғашқы шүкіршілік рәсімін өткізді. Кейін Лас Касас кацикке сыйлықтар жеткізу үшін еріп жүрді, ол одан қатты әсер еткендіктен, өз халқының уағыздаушысы болуға шешім қабылдады. Касик Дон Хуан есімімен шүкіршілік рәсімінен өтіп, жергілікті тұрғындарға кішкентай шіркеу салуға рұқсат алды; алайда, басқа касик Кобан шіркеуді өртеп жіберді. Дон Хуан, алпыс адаммен бірге, Лас Касас және Педро Ангуло Кобан халқымен сөйлесіп, оларды жақсы ниеттеріне сендірді; Дон Хуан тіпті қыздарының біреуін католик шіркеуімен Кобан касигіне үйлендіруді ұсынды. 1539 жылы папа Павел III Сиудад-Реал епархиясына уәкілеттік берді; сол жылы Алонсо де Мальдонадо испан отарлаушыларының қысымымен Тезулутланға әскери науқан бастады [ ] және барлық жергілікті тұрғындарды енкомиендаға берді. Бұл капитуляциялардың айқын бұзуы Лас Касасты ашуландырып, оны король Карл V алдында айыптау үшін Испанияға барды. 1540 жылдың 9 қаңтарында патшалық құжат шығарылды, ол Тезулутлан капитуляциясын ратификациялады және аймақты Уағыздаушылар орденінің қорғауына берді. Сол жылдың 17 қазанында Кардинал Гарсия де Лойса, содан кейін Үндістан Кеңесінің президенті, Мексика Аудиенциясына осы заңдарды орындауға бұйрық берді. Капитуляциялар ресми түрде 1541 жылдың 21 қаңтарында Севилья шіркеуінде жарияланды. Лас Касас 1544 жылы Чиапас епископы болып тағайындалды, бірақ ол жаңа әдістерді өзінің епархиясында қолдануға тырысты, бірақ олар енкомиендостардан түбегейлі бас тартты. Қақтығыс Сиадуд-де-Мексикоға көшті және ақырында барлығы жергілікті тұрғындардың бостандығына қолдау көрсетуге келісті; алайда, бұл орындалмады, өйткені Лакандон орманы тағы екі ғасыр бойы бағындырылмады, бұл бүлікші майя халқының сүйікті тығылған жеріне айналды. Лас Касас пен Ангуло Рабиналды құрды, ал Кобан қаласы жаңа католик ілімінің орталығы болды. Бірнеше жылдан кейін жергілікті тұрғындар испан үлгісімен қоныстанды және Tactic сияқты бірнеше қалалар құрылды. «Соғыс аймағы» атауы 1547 жылы ресми түрде қабылданған «Вера-Пас» (нағыз бейбітшілік) атауымен ауыстырылды. 1890 жыл шамасында британдық археолог Альфред Персиваль Модсли және оның әйелі Гватемалаға көшіп келіп, Кобанға сапар жасады. Модслилер Верапазға келген шақта, либерал президенттер Мануэль Лисандро Баррильяс Берсиан, Хосе Мария Рейна Барриос және Мануэль Эстрада Кабрера берген кең жеңілдіктердің арқасында аймақта неміс колониясы қоныстанды. Немістер өте біріккен және тұрақты қауымдастыққа ие болды және Кобанда 1888 жылы құрылған неміс клубында (Deutsche Verein) әртүрлі іс-шаралармен айналысты. Олардың басты коммерциялық қызметі кофе плантациялары болды. Модсли немістерді былай сипаттады: «Кобанда Республиканың басқа қалаларына қарағанда шетелдіктер көп: олардың барлығы дерлік кофе өсірумен айналысатын немістер, ал кейбіреулері мал шаруашылығымен және басқа да салалармен айналысады; олардың арасында оқшаулық, үй шаруашылығы және еңбек проблемалары туралы шағымдар жиі естілмейді, бірақ мен оларды бизнестен үлкен пайда көріп отырғандарына және олардың еңбегі мен көрегендігі аймаққа әкелген үлкен коммерциялық маңызға қуандым; және жеке тұрғысынан, олардың дені сау және күшті балалары өсе алатын ләззатты климаттан ләззат алады, сондай-ақ тропикалық өмірге жартылай еуропалық жағдайларға тән барлық жайлылықтардан ләззат алады. Қонақ үйлер немесе фондалар сирек кездеседі; бірақ шетелдік тұрғындардың қонақжайлылығы мәшһүр». Қала 19 ғасырдың соңында неміс кофе өсірушілерімен дамытылды және Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін көбінесе тәуелсіз иелік ретінде жұмыс істеді. 1935 жылы Кобанда неміс мектебі есігін ашты. 1930 жылға дейін қалада шамамен 2000 неміс тұрды. Сонымен қатар, Убиконың мақсаты аймақта немістерге тиесілі кең аумақтарды бақылауға алу болды деген болжам бар.

Франья Трансверсаль дель Норте

Солтүстік көлденең жолақ 1970 жылы генерал Карлос Арана Осорио үкіметі кезінде 60–70 заң шығарушы декретімен ауыл шаруашылығын дамыту мақсатында ресми түрде құрылды. Декретте нақты былай делінген: "Хуэуэтенанго департаментінің Сан-Ана-Хуиста, Сан-Антонио-Хуиста, Нентон, Жакальтенанго, Сан-Матео Икстатан және Санта-Крус-Барильяс муниципалитеттерінде; Кише департаментінің Чажуль және Сан-Мигель Успатан муниципалитеттерінде; Альта-Верапас департаментінің Кобан, Чисек, Сан-Педро Карча, Ланкуин, Сенаху, Кахабон және Чахал муниципалитеттерінде, сондай-ақ Изабал департаментінің барлық аумағында Ауыл шаруашылығы дамыту аймақтарын құру – бұл қоғамдық мүддеге және ұлттық төтенше жағдайға жатады."

XXI ғасыр: Африканың пальма майы

Гватемалада және оның кейбір көрші елдерінде тағамдық майлар мен майларға зор сұраныс бар, бұл елде африкалық пальма майының басқа майлар есебінен кең таралғанын түсіндіреді, сондай-ақ ірі капиталмен байланысты жаңа компаниялардың инвестицияның жаңа кезеңін бастауына мүмкіндік берді, олар Гватемаланың Солтүстік көлденең жолағын құрайтын кейбір аумақтарда ерекше көзге түседі.

Климат

Кобанның субтропиктік таулық климаты бар (Кёппен: Cfb).

Мәдениет

Жыл сайын шілде айының соңында Гватемаланың жергілікті халықтарының фестивалі – Гватемаланың Ұлттық Индейлер Фестивалі (Фольклорикалық Фестиваль) өтіледі. Мерекелік шаралардың ішінде Гватемаланың жергілікті әйелдері арасында сұлулық сайысы да бар. Жеңімпаз "Rabin Ahau" атанып, бұл атау Q'eqchi' тілінде "Патшаның Қызы" деген мағынаны білдіреді. Бұл жерде басым этникалық топ – Q'eqchi' Майя және Q'eqchi' тілі қалада кеңінен қолданылады, әсіресе айналасындағы төбелерден келген шаруалар өнімдерін сататын базарларда және олардың маңында. Облыстық жәрмеңке Кобанда өтіледі және шілде айының соңғы жексенбісінде басталып, бір аптаға созылады. Жыл сайын мамыр айында Кобанның халықаралық жартылай марафоны өткізіледі; 4000 жүгіруші Кобанға жиналып, аймақ үшін маңызды шараға қатысады. Жыл сайынғы діни мереке (fiesta titular) 4 тамызда Санто-Доминго-де-Гусманға арналған.

Спорт

Кобан Императорлық футбол клубы Гватемаланың дәстүрлі клубтарының бірі және 2004 жылы Гватемала лигасының чемпионы атағын алғаш рет жеңіп алды. Клуб Гватемала ұлттық лигасында өнер көрсетеді. Үй матчтарын "Эстадио Верапаз" стадионында өткізеді. Кобан баскетбол тарихымен де мәшһүр. Жастар лигасы елдегі ең жақсыларының қатарында.

Туризм

Кобанды орхидеяларға толы таулар қоршап тұр. Сирек кездесетін Монжа бланка орхидеясы – департамент символы. Кобан қаласының ішінде немесе жанында Лас-Викториа ұлттық паркі, Сан-Хосе-ла-Колония ұлттық паркі, Лагуна-Лачуа ұлттық паркі және Марио Дари-Ривера биотопы сияқты табиғат қорықтары орналасқан. Мұнда сирек кездесетін кветзал мекендейтін көптеген үңгірлер, сарқырамалар мен ормандар кездеседі. Осылайша Кобан экотуризм үшін танымал орынға айналды. Кобан қаласындағы танымал туристік орындарға Эль Кальварио шіркеуі, Дизельдорф кофе егістігі, Плаза Магдалена сауда орталығы және Кобанның орталық алаңы жатады.