Кіріспе

Брумбол – қысқы командалық спорт түрі. Бұл спорт түрі демалыс ретінде де, ұйымдастырылған жарыс түрінде де мұз немесе қар үстінде өткізіледі және климат пен орналасқан жеріне байланысты үй ішінде немесе сыртта ойналуы мүмкін. Бұл доппен ойналатын спорт және ең көп таралғаны Канада мен АҚШ-та. Мұз үстінде ойналатын көптеген қысқы командалық спорт түрлерінен айырмашылығы, ұйымдастырылған брумболда коньки тебу қолданылмайды. Ресми ойындарда ойыншылар мұз үстінде жақсырақ ұстау үшін арнайы жасалған брумбол аяқ киімдерін киеді. Бұл спортты қарда ойнауға болады, бірақ 21 ғасырда ұйымдастырылған брумбол көбінесе мұз хоккейі алаңында өткізіледі. Ойыншылар таяқпен мұздың немесе қардың үстінде допты соғады. Ойыншылар қолданатын таяқ нақты сыпырғыш немесе осы спорт үшін арнайы жасалған, қайық тәрізді таяқ болсын, тактика мен ойын әдістері мұз хоккейі, роллер хоккейі және флорбол сияқты спорт түрлеріне ұқсас. Бұл спорт Халықаралық брумбол қауымдастықтары федерациясының (IFBA) және американдық брумбол ережелерінде өз офсайд ережелерін қолданады, бірақ екеуі де өзгеше. Мұз хоккейінің қақпалары кейде қолданылса да, брумбол қақпасы олармен салыстырғанда айтарлықтай үлкен. IFBA санкциялаған ойындарда бір қақпа, ал американдық брумболда екі қақпа қолданылады. Бұл спортты ұйымдастырушылық жарыстар мен іс-шараларды халықаралық басқару органы – IFBA жүзеге асырады. Канададағы ұлттық ұйым – Канада Брумболы, ал АҚШ-та екі негізгі ұйым бар: All Elite Broomball (AEB) және АҚШ Брумбол қауымдастығы (USBA). IFBA екі жыл сайын IFBA Әлемдік Брумбол Чемпионатын (Challenge Cup деп те аталады) өткізеді, онда әлемнің түкпір-түкпірінен командалар қатысады. Тарихи тұрғыдан алғанда, чемпионатта Солтүстік Америка командалары жеңіске жеткен. Ресейде де осыған ұқсас ойын – Мәскеу брумболы ойналады.

Ойын процесі

Спорт жабық немесе ашық мұз айдынында ойналады. Дәстүрлі ойынға броуболға арналған арнайы жабдықтар қолданылады, бірақ демалыс үшін лентамен оралған дәстүрлі жүгері сыпырғысы әлі де қолданылады. Регламенттік броубол қақпасының көлемі мұз үстіндегі хоккейде қолданылатын қақпадан әлдеқайда үлкен, бірақ ресми емес жағдайларда хоккей қақпалары жиі пайдаланылады. Ойын беттесуден басталады. Әдетте, броубол ойыны екі немесе үш кезеңге бөлінеді. Әр командада қақпашы және тағы бес ойыншы болады, әдетте екі қорғаушы және үш шабуылшы (екі шабуылшы және бір орталық). Егер мұз беті өте кішкентай болса, кейбір лигалар мұздағы ойыншылар санын азайтады. Ойынның мақсаты – қарсыластың қақпасына гол салу. Ойын соңында ең көп гол соққан команда жеңімпаз деп жарияланады. Кейбір турнирлерде, егер негізгі уақыттан кейін есеп тең болса, жеңімпазды анықтау үшін қосымша уақыт беріледі. Қосымша уақытта (көбінесе) әр командадан үш ойыншы қақпашысыз бес минут ойнайды. Қосымша уақытта көбірек гол соққан команда жеңімпаз деп жарияланады. Егер тағы да тең нәтиже тіркелсе, екінші қосымша уақыт ойналуы мүмкін. Кейбір ойындарда буллит сериясы өткізіледі. Ойыншы допты қақпадан белгілі бір қашықтықта орналастыруға немесе, хоккейдегідей, орталықтан допты ойнатуға құқылы.

Жабдық

Спортқа арналған арнайы жабдықтарға шашы киімдері, шашы таяқтары және шашы доптары кіреді. Қолданылатын жабдықтар бейресми ойын стилі үшін дәстүрлі, ал қазіргі заманғы, ресми ойын үшін арнайы жасалған болуы мүмкін.

Қорғау құралдары

Брумболдағы жарыс кезінде қолданылатын қорғаныш жабдықтары хоккей мен рингет сияқты спорт түрлерінде қолданылатын жабдықтарға ұқсас, бірақ брумболға арналған ерекше жабдықтар да бар.

Халықаралық басқарушы орган

Халықаралық бромбол қауымдастығы (IFBA) – бромболдың әлемдік басқару органы. Оның штаб-пәтері Канадада орналасқан. IFBA екі жыл сайын IFBA Әлем чемпионатында (Challenge Cup деп те аталады), әлемнің түкпір-түкпірінен келген командалар қатысатын халықаралық жарыс өткізеді. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл чемпионаттарды Солтүстік Америка командалары басымдықпен ұтып келген.

Халықаралық мәртебе

Брумбол халықаралық деңгейде танымалдылығы артып келеді. Бұл спорт түрі қазір әлемнің көптеген елдерінде танымал, халықаралық ойын түріне айналды. Канада мен АҚШ осы спорттың "күшті елдері" болып саналады, олардың командалары Солтүстік Америкада жыл сайын өткізілетін мәртебелі турнирлерде жиі бақ сынасады. Жапонияда да үздік командалар мен ойыншылар тұрақты турнирлерге қатысады. Австралия елдің әртүрлі аймақтарында жыл сайын Ұлттық чемпионаттар өткізеді және мұз спортының көп таралмаған елінде ойыншылар санын үнемі арттырып келеді. Швейцария мен Италия Солтүстік Америкадағы турнирлерге өз өкілдерін жіберіп тұрады. Финляндия, Германия және Ресей де брумболды дамытып келеді.

IFBA ережелері VS АҚШ ережелері

Халықаралық бромбол қауымдастықтары федерациясының (IFBA) және американдық бромбол ойынының арасында екі маңызды айырмашылық бар: офсайд ережесінің қалай қолданылуы және қақпаның мөлшері. Осы ережелердің салдарынан IFBA ережелері бойынша ойындың қарқыны мен нәтижелері аздап төмендеуі мүмкін деп саналады.

Қалқымалы

IFBA ережелері бойынша, қызыл сызық (орталық мұз) офсайдты анықтау үшін қолданылатын жалғыз сызық болып табылады. Шабуылдаушы команда қызыл сызықты басып өткеннен кейін, қорғаныс оны сол сызықтың артына қайтаруға тырысуы керек. Американдық мылтық добында "қозғалмалы көк сызық" пайдаланылады, яғни шабуылдаушы команда көк сызықты басып өтуі керек, ал қорғаныс оны қызыл сызықтың артына қайтаруға тырысуы керек.

Желілік торлар

Екінші маңызды айырмашылық – гол торларының мөлшері. IFBA санкциялаған ойындарда бір тор қолданылады. Америкалық қоқыс хоккейі екі торды қолданады. Басқа да шағын айырмашылықтар болғанымен, осы екеуі ең бастысы.

Университеттер мен колледждердегі көгершін

Брумбол көптеген университеттер мен колледждерде, көбінесе Солтүстік Америкада ойналады. Кейбір лигалар бәсекелі болып келеді, ал басқалары әлеуметтік шара ретінде ұйымдастырылады.

Мәскеу көпіршігі

Брумболды Мәскеуде тұратын шетелдіктер ойнайды, бірақ ережелері аздап өзгеше.