Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Көркем элементтермен суреттелген оқиғаларда қолданылатын айырбас құралдары.
Media of exchange found in narratives with imaginative elements
Көркем валюта – роман, фильм немесе бейне ойын сияқты көркем туындыларда анықталған, бейнеленген немесе айтылған ақша жүйесінің бір түрі. Мұндай валюта бірліктерінің атаулары кейде қолданыстағы немесе тарихи валюталарға негізделеді (мысалы, «Алтай доллары» немесе «Жер йені»), ал кейбір атаулар, мысалы, Асимовтың «Негіз» сериясындағы «Калганидтер» толығымен ойлап табылуы мүмкін. Әсіресе ғылыми фантастикада электрондық басқарудағы «кредиттер» жиі кездеседі. Кейбір көркем туындыларда ақшадан өзге айырбас құралдары да қолданылады. Бұл нақты валюта емес, ақша алмасу жүйесінде «екі жақты қажеттіліктің сәйкес келуі» қиындықтарын болдырмау үшін қолданылатын стандартты емес айырбас құралдары.
A fictional currency is some form of system of money defined, depicted, or alluded to, in works of fiction, such as novels, films or video games. The names of units of such currency are sometimes based on extant or historic currencies (e. g. "Altairian dollars" or "Earth yen") while other names, such as "Kalganids" in Asimov's Foundation series, may be wholly invented. A particularly common type, especially in science fiction, is electronically managed "credits". In some works of fiction, exchange media other than money are used. These are not currency as such, but rather nonstandard media of exchange used to avoid the difficulties of ensuring "double coincidence of wants" in a barter system.
Тұжырымдама және шығармашылық
Әлем құру және қиялданған қоғамдарды жасаушы авторлар, валюта атаулары мен елдер арасындағы байланыстарды ескере отырып, ойдан шығарылған валюталарды атағанда сақтық танытуы керек. Болашақ валюталар үшін таныс атаулар (мысалы, доллар немесе иен) тарихтың қалай дамығанын көрсету үшін қолданылуы мүмкін, бірақ мүлдем бөтен өркениетте орынсыз көрінуі мүмкін. Тарихи шығармаларға зерттеу қажет болуы мүмкін. Жазушылардың ойдан шығарылған валютаның нақты құнын түсіндіруіне немесе оны қазіргі ақшаға шағылыстыруына міндеттілік жоқ; олар оқырмандарының интуитивті сезіміне сүйене алады, мысалы, бір валюта бірлігінің құны аз, ал миллиондаған бірліктерінің құны жоғары болады. Ғылыми фантастикадағы валюталар материяны көшіруге және осылайша жалған ақша жасауға мүмкіндік беретін болашақ технологияларға байланысты ерекше мәселелерге тап болады. Авторлар көшіруге келмейтін валюталарды ұсынды, мысалы, «Жұлдыз жолы» әлемінде ференгилер қолданған «латин», немесе Джордж О. Смиттың «Пандораның миллиондары» романындағы валюта, оны көшіру машинасымен сканерлеген кезде жарылатын құрылғы орнатылған. Фантастикалық әдебиеттегі ақша сиқырдың қолданылуынан туындайтын ұқсас қиындықтарға тап болады. Дж. К. Роулингтің «Гарри Поттер» сериясында сиқырлы түрде жасалған валютаның мерзімі шектеулі, ал Урсула К. Ле Гуиннің «Жер теңізі» әлемінде ештеңеден бір нәрсе жаратылған кезде әлемнің тепе-теңдігі бұзылады. Басқа да әңгімелерде инфляция ақшаның құнын төмендетеді, мысалы, Фредерик Польдің «Пуссифут дәуірі» романында Антарктидада ашылған кең минералдық қорлар барлық белгілі құнды металдардың құнын төмендетіп жібереді. Қазіргі заманғы фиат валюталарының ішкі құндылығы болмаса да, кейбір ойдан шығарылған валюталар өздерінің құндылығы үшін жасалған. Ішкі құндылығы бар валюталар Франк Герберттің «Дюна» әлемінде, Dragonlance әлеміндегі Кринн планетасында, онда болат монеталар негізгі валюта болып табылады және салмағы бойынша алтыннан құнды, сондай-ақ Пирс Энтонидің «Апрент Адепті» сериясында қолданылады. Айен М. Банкстің «Флебасты қарастырыңыз» ғарыш операсында химиялық элементтерге, жерге немесе компьютерлерге айырбасталатын монеталар суреттелген.
Authors doing worldbuilding and creating imaginary societies have to take care when naming fictional currencies because of the associations between currency names and countries; recognizable names for currencies of the future (e. g. dollar or yen) may be used to imply how history has progressed, but would appear out of place in an entirely alien civilization. Historical fiction may need research. Writers need not explain the exact value of their fictional currencies or provide an exchange rate to modern money; they may rely on the intuitive grasp of their readers, for instance that one currency unit is probably of little value, but that millions of units will be worth a lot. Currencies in science fiction face particular problems due to futuristic technology allowing matter replication and hence forgery. Authors have proposed currencies that are incapable of replication such as the non replicable "latinum" used by the Ferengi in the Star Trek universe, or the currency in Pandora's Millions by George O. Smith, which is booby trapped to explode if scanned by a replicating machine. Money in fantasy fiction faces analogous challenges from the use of magic; in the Harry Potter series by J. K. Rowling, magically created currency is time limited, while in Ursula K. Le Guin's fictional realm of Earthsea, the world's equilibrium is unbalanced when something is created from nothing. In other stories, inflation reduces the value of money, as in The Age of the Pussyfoot by Frederik Pohl. after the discovery of vast mineral deposits in the Antarctic devalues all known precious metals. While modern fiat currencies lack intrinsic worth, some fictional currencies are designed to be valuable in their own right. Intrinsically valuable currencies are used in the Frank Herbert's Dune universe; the Dragonlance world of Krynn where steel coins are the primary currency and are more valuable than gold by weight; and the Apprentice Adept series by Piers Anthony. The space opera Consider Phlebas by Iain M. Banks features coins convertible for chemical elements, land, or computers.
Суреттердегі үрдістер
"Кредиттерді" пайдалану әсіресе болашаққа қатысты жағдайларда кең таралған, сондықтан Сэм Хамфрис оны қалыпты нәрсе ретінде атап көрсеткен: "Кез келген ғылыми-фантастикалық фильмде, галактиканың қай жерінде болса да, валюта 'кредиттер' деп аталады. Кредиттер көбінесе электрондық ақшаның бір түрі деп есептеледі. Жақын болашақтағы ғылыми фантастикада қазіргі заманғы валюта атаулары жиі қолданылады. Алыс болашақта доллар немесе иен сияқты таныс валюталарды таңдау тарихтың қалай дамығанын көрсете алады; алайда, басқа планеталық өркениеттердің таныс валюта қолдануы қызықсыз болар еді.
The use of "credits" is particularly common in futuristic settings, so much so that Sam Humphries has pointed it out as a cliché: "In any science fiction movie, anywhere in the galaxy, currency is referred to as 'credits. Credits are frequently envisioned as a form of electronic money. In science fiction set in the near future, modern currency names are often used. The selection of familiar currencies such as the dollar or yen, particularly in the far future, may be used to make suggestions about the way history unfolded; however, it would seem strange for aliens to use a recognizable currency.