Кіріспе

Француз опера композиторы және музыка сыншысы Луи Этьен Эрнест Рейер (1 желтоқсан 1823 – 15 қаңтар 1909) – француз опера композиторы және музыка сыншысы.

Өмірбаян

Эрнест Рейер Марсельде туған. Әкесі нотариус болғандықтан, оның музыкалық мансапқа түсуін қаламады. Дегенмен, ол ұлының амбицияларын белсенді түрде тоқтатпады және оған алты жастан он алты жасқа дейін консерваторияда сабақ алуға рұқсат берді. 1839 жылы 16 жасында Эрнест Солтүстік Африкаға, Алжирдегі қазынашылық бөлімінде бухгалтер болып қызмет ететін қайын ағасының қарамағында жұмыс істеуге барды. Бұл жұмыс Рейердің бейжай және тәртіпсіз мінезіне сай келмеді. Әкімшілік құжаттардан Рейердің көптеген жас очерктері мен әңгімелері, сондай-ақ түпнұсқа би шығармаларын жазғаны көрінеді. Оның алғашқы композицияларының кейбіреулері жергілікті танымалдылыққа ие болды және алжир баспасөзінде жағымды пікірлер алды, соның ішінде 1847 жылы Аумале герцогының келуі үшін соборда орындалған месса. 1848 жылғы оқиғалар кезінде Рейер Парижге оралды. Осы кезеңде ол Густав Флаубер және Теофил Готье сияқты әртүрлі көрнекті суретшілермен танысты. Оңтүстік Франция мен Прованс өзінің тартымдылығын сақтады, ал Рейер сол жерге жергілікті адамдармен араласуға оралды, ол солармен домно ойнағанды жақсы көретін, сонымен бірге құбырды темекілеуді ұнататын. Ол өзінің ең жақсы шабыт көзі – оның сауыты екенін айтты. Оның әпкесі Луиза Фарренк, консерваториядағы фортепиано профессоры және талантты композитор, Рейердің алғашқы музыкалық зерттеулеріне басшылық етті. 1850 жылы ол Гаутье сөздеріне соло және хор үшін «Le Sélam» деп аталатын симфониялық ода жазды. Төрт жылдан кейін, 1854 жылы, ол бір актілі операға музыка жазды, «Maître Wolfram» («Мастер Вольфрам»), оның либреттосы Джозеф Мериге тиесілі. Бұл шығарманың Опера Комикте орындалғанын естіген Берлиоз Рейердің талантын мойындады. Ол Рейердің шығармашылығының «Париж мұзасына әсер еткен, біршама бұзылған тәсілмен еш ортақ ештеңесі жоқ» деді. Оның әуендері табиғи, олардың ішінде жүрек пен қиял бар. Бірте-бірте ол атақ-даңққа ие болды. 1857 жылы сыншы Чарльз Монселе былай деп жазды: «Бұл жазушы музыкант па, әлде музыка жасайтын жазушы ма? Мен білмеймін, бірақ мен бұл қызу жігіт ән айту мен жазуға жол табады деп үміттенемін». Шындығында, Рейер (әлі) бірауыздан мақталған жоқ және кейбір сыншылар оның оркестрлеуі музыкалық дарындылық деңгейіне жетпегенін атап өтті. Келесі жылы ол балет жазды, «Sacountalâ», тағы бір рет Готье, сюжеті негізге алынған Калидасаның «Шакунтала» туындысы. Балет 1860 жылға дейін жиырма төрт рет қойылды. 1861 жылы Рейер үш актіде және алты сахнада «La statue» («Статуя») комедиялық операсын жазды, оның сюжеті «Мың бір түн» (сонымен қатар «Араб түндері») Мишель Карре мен Жюль Барбьердің либреттосымен шабыттандырылған. Ол 1861 жылы 11 сәуірде Париждегі Лирик театрында премьерасы болды. Екі жылдан аз уақыт ішінде «La statue» алтымыш қойылымға қол жеткізді, бұл сол кезең үшін таңғажайып көрсеткіш. Рейердің шығармашылығы 1862 жылы жалпыға танылды, ал Марсельден шыққан композитор Құрмет легионының кавалеріі атанды. Сол жылы ол 1862 жылы тамыз айында Баден-Баденде Еуропадағы ірі отбасылардың қамқорлығымен ойнатылған екі актідегі «Érostrate» операсын жазды. Бұл оған Пруссия патшайымы қолынан Қызыл бүркітті алудың ерекшелігін берді. Алайда оның беделі біртіндеп төмендей бастады. Сол «Érostrate» Парижде мүлдем сәтсіз аяқталды және тек үш спектакльге қойылды, бұл жұмысты Операда мүмкін болатын өндірістен айырды. Оның бес операсының ең танымал операсы – «Sigurd» (1884); ол Францияда алғашқы шығарылған кезде өте танымал болды (театрдың премьерасы 1884 жылы қаңтарда Брюсселдегі Театр де Ла Монеде болды), кейде (қазіргі кезде сирек) қайта жаңғыртылады. «Sigurd» скандинавиялық ертегілерге негізделген, ол Рихард Вагнер өзінің «Жеңбек» циклының либреттосын жазған. Алайда, «Sigurd» музыкасы Вагнердің музыкасына мүлдем ұқсамайды. Рейер Вагнерге құлшылық етсе де, өзінің музыкасын өзінің ұстазы Гектор Берлиоздың үлгісіне сай дамытты. «Sigurd» тыңдағанда, адам «Les Troyens» немесе «Benvenuto Cellini» дәл осындай батыл музыкалық ұстанымымен қамтылған эхоларын естиді. Рейердің соңғы операсы – «Salammbô» (1890), Густав Флобер романының негізінде жазылған, ол 1892 жылдың мамыр айынан желтоқсан айына дейін 46 спектакльге қол жеткізді. Бұл шығарма бірнеше жыл бұрын жазылған, бірақ әкімшілермен, сондай-ақ «Sigurd» сияқты бастапқыда қарсылық білдірген. Ол алғаш рет 1890 жылы Брюсселдегі Théâtre de la Monnaie театрында және Руандағы Théâtre des Arts театрында қойылды. Операларынан түскен табыстан өмір сүре алмайтын Рейер Берлиоздан кейін «Journal des débats» журналында музыка сыншысы болып жұмыс істеді. Ол сондай-ақ Музыка академиясының кітапханашысы болып жұмыс істеді. Рейер Оңтүстік Франциядағы Ле-Лавандуде, Марсельден шамамен 80 км шығысқа қарай қайтыс болды.

Таңдалған композициялар

Choeur des buveurs et choeurs des assiégés, шамамен 1848 жылы. "Сәләм", 1850 жыл. "Мастер Вольфрам", 1-ші акт, Комикалық опера, 1854 ж. "Саконталь", балет, 1858 жылы. "Егіншілер әні" (В. Сежурдың 1814 жылғы "Волонтерлер" кітабынан), 1861 ж. "Статуя", 1861 жылы. "Эрострат", 1862 жыл. "Рейн гимні", Мэри сөздерімен, 1865 ж. "Шөлдегі Мадлен", Эд. Блаудың өлеңдері, 1874 жыл. "Циган маршы". Әндер мен опера фрагменттері жинағы. "Сигурд", 1884 жыл. "Саламбо", 1890 жыл. "Кешірімсіздік" Эд. Блаудың өлеңдері, 1884 жыл. "Адам", Г. Бойердің өлеңдері, 1892 жыл. "Үш сонет", К. Дю Локльдің өлеңдері.

Француз тіліндегі таңдамалы жазбалар

Музыкалық ноталар, Шарпентье, 1875 жыл. Félicien David туралы хабарлама, Әдемі өнерлер академиясы, 17 қараша 1877 жыл. Берлиоз, "Ревю де Ревю", 1894 жылдың 1 қаңтары. "Қырық жыл музыка" (1857–1899), Генриоттың алғы сөзі мен түсіндірмелерімен жарық көрген, автор қайтыс болғаннан кейінгі басылым, Кальман Леви, 1910, 8°.