Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ішкі ауланы қоршап тұрған галерея. Ежелгі грек және рим сәулетінде перистиль (грек. περίστυλον) – ғимараттың немесе ауланың шетімен бойлық орналасқан бағаналар қатарынан құралған, үздіксіз галерея. Тетрастоон (τετράστῳον немесе τετράστοον) – бұл элементті таңбалайтын сирек қолданылатын көне термин. Грек ғибадатханасындағы перистиль – перистасис (περίστασις) деп аталады. Рим базиликасынан пайда болған христиан шіркеу сәулетінде аула перистилі және оның бағы монастырь деп белгіленді.
Porch surrounding an inner courtyard
In ancient Greek and Roman architecture, a peristyle ('/p//ɛr//ɪ//s//t//aɪ//l/; from Greek περίστυλον) is a continuous porch formed by a row of columns surrounding the perimeter of a building or a courtyard. Tetrastoön (τετράστῳον or τετράστοον) is a rarely used archaic term for this feature. The peristyle in a Greek temple is a peristasis (περίστασις). In the Christian ecclesiastical architecture that developed from the Roman basilica, a courtyard peristyle and its garden came to be known as a cloister.
Этимология
Грек сөзі περίστυλον (perístylon) περί (peri) – "жайлап тұрған" немесе "айналасында", және στῦλος (stylos) – "бағана" немесе "тірек" сөздерінен құралған. Бұл екі сөздің біріккен мағынасы – "бағаналармен/тіректермен оралып тұрған". Латын тілінде оның синонимдері peristylum және peristylium болып аударылған.
The Greek word περίστυλον perístylon is composed of περί peri, "around" or "surrounded", and στῦλος stylos, "column" or "pillar", together meaning "surrounded by columns/pillars". It was Latinised into synonyms peristylum and peristylium.
Римдік сәулет өнерінде
Ауылдық жерлерде бай римдіктер виллаларын террасалы бақтармен қоршап алатын, бірақ көбінесе жоспарына перистильді де қосатын; қаладағы домуста римдіктер перистильді үй ішінде бақ немесе ашық кеңістік жасау үшін жиі пайдаланған. Бақты айналатын бағаналар немесе шаршы тіреулер көлеңкелі, төбелі портикті ұстап тұрды, оның ішкі қабырғалары көбінесе пейзаждар мен перспективалық иллюзиялар (trompe l'œil) сияқты әсем суреттермен безендірілген. Кейде үйдің құдайлары – ларелерге арналған ларарий осы портикте немесе атриумда орналасатын. Ауданда гүлдер мен бұталар, фонтандар, отыруға арналған орындар, мүсіндер және тіпті балықтарға арналған тоғандар болуы мүмкін. Римдіктер перистильге жердің мүмкіндіктеріне қарай мүмкіндігінше көп орын берген. Римнің Солтүстік Африкасында дамыған қалалық перистиль үйінің ең жарқын мысалында, портиктің бір бөлігі көбінесе үлкен ашық кеңістік үшін алынып тасталған. Римдік домустың жоғалуы – соңғы антикалық дәуірдің аяқталуының бір белгісі. Саймон П. Эллис «Американдық археология журналында» бұл «римдік перистиль үйінің жоғалуы ежелгі әлемнің және оның өмір салтының аяқталуын білдіреді» деп жазған. «Біздің заманымыздан кейін 550 жылдан кейін ешқандай жаңа перистиль үйі салынбады». V ғасырда үйлер мен виллалар көбінесе тасталып кеткендігін еске сала кетейік, бірнеше сарайлар кеңейтіліп, байытылды, өйткені билік пен классикалық мәдениет тар шеңбердегі топтастырылды, ал қоғамдық өмір магнаттың базиликасына немесе қабылдау залына көшті. Шығыс Рим империясында соңғы антикалық дәуір ұзаққа созылды: Эллис ең соңғы салынған перистиль үйі Аргостағы Фальконнер вилласы екенін анықтады, Пелопоннес, оның еден мозаикасының стиліне сәйкес шамамен 530–550 жылдарға дейін салынған. Көптеген жағдайларда, қазіргі үйлер үлкен және элита емес халықты кішкентай кеңістіктерде орналастыру үшін бөлінді, ал бағаналы портиктер Киринедегі Гесихий үйі сияқты кішкентай бөлмелерге енгізілді.
In rural settings, a wealthy Roman could surround a villa with terraced gardens but often included a peristyle with the design; in a domus in the city, Romans often used a peristyle to create a garden or open space within the house. The columns or square pillars surrounding the garden supported a shady roofed portico whose inner walls were often embellished with elaborate wall paintings of landscapes and trompe l'œil architecture. Sometimes the lararium, a shrine for the Lares, the gods of the household, was located in this portico, or it might be found in the atrium. The courtyard might contain flowers and shrubs, fountains, benches, sculptures and even fish ponds. Romans devoted as large a space to the peristyle as site constraints permitted. In the grandest development of the urban peristyle house, as it evolved in Roman North Africa, often one part of the portico was eliminated for a larger open space. The end of the Roman domus is one mark of the extinction of late antiquity. Simon P. Ellis wrote in the American Journal of Archaeology that it represented "the disappearance of the Roman peristyle house marks the end of the ancient world and its way of life." "No new peristyle houses were built after A. D. 550." Noting that as houses and villas were increasingly abandoned in the fifth century, a few palatial structures were expanded and enriched, as power and classical culture became concentrated in a narrowing class, and public life withdrew to the basilica, or audience chamber, of the magnate. In the Eastern Roman empire, late antiquity lingered longer: Ellis identified the latest known peristyle house built from scratch as the Villa of the Falconer at Argos, Peloponnese, dating from the style of its floor mosaics to about 530–550. Existing houses in many cases were subdivided to accommodate a larger and less elite population in a warren of small spaces, and columned porticoes were enclosed in small cubicles, as at the House of Hesychius at Cyrene.
Басқа қолданыстар
Ежелгі Мысыр архитектурасы грек және рим архитектурасынан ертерек болғанымен, тарихшылар ежелгі Мысыр сарайларының сәулетінде және Ливандық «ливан» үйлерінде кездесетін ұқсас, бұрынғы құрылыстарды сипаттау үшін грек терминін «перистіль» жиі пайдаланады.
Although ancient Egyptian architecture predates Greek and Roman architecture, historians frequently use the Greek term peristyle to describe similar, earlier structures in ancient Egyptian palace architecture and in Levantine houses known as liwan houses.